Bitwa pod Wittstock

Bitwa pod Wittstock Wojna trzydziestoletnia
Bitwa pod Wittstock
Czas	24 września 1636
Miejsce	Wittstock, Brandenburgia
Terytorium	Niemcy
Wynik	zwycięstwo Szwecji
Strony konfliktu Szwecja Cesarstwo Saksonia Dowódcy Johan Banér Lennart Torstensson Alexander Leslie James King Melchior von Hatzfeldt Jan Jerzy I Siły 15-16 000 22 000 Straty 3 100 zabitych, rannych i zaginionych 5 000 zabitych i rannych 2 000 zaginionych

Bitwa pod Wittstock – jedna z wielkich bitew wojny trzydziestoletniej, rozegrana 24 września 1636 roku (daty wg kalendarza juliańskiego) pomiędzy armią szwedzką, dowodzoną przez feldmarszałka Johana Banéra, a połączonymi siłami cesarsko-saskimi hrabiego Melchiora von Hatzfeld i elektora Saksonii Jana Jerzego I. Bitwę stoczono na południe od miasteczka Wittstock w Brandenburgii, ok. 80 km na północny-zachód od Berlina.

Po klęsce wojsk protestanckich w bitwie pod Nördlingen w 1634 sytuacja armii szwedzkiej w Niemczech stała się trudna. Sprzymierzony dotychczas ze Szwecją elektor Saksonii, Jan Jerzy I, przeszedł do obozu cesarskiego. Również Dania skłaniała się ku siłom dążącym do ograniczenia wpływów Szwecji w Niemczech.

Bitwa

12 września 1636 armia szwedzka wymaszerowała ze swego obozu w Parchimie, 80 km na południe od Rostocku, próbując zająć jak najkorzystniejszą pozycję do bitwy z wojskami katolickimi.

Armia szwedzka liczyła 15-16 000 żołnierzy, z czego ok. 5 000 pochodziło ze Szwecji i Finlandii. Pozostałą część armii Johana Banéra stanowil najemnicy niemieccy, szkoccy i angielscy. Johan Banér uważany był za jednego z najlepszych dowódców swych czasów. Pod Wittstock dowodził wraz z Lennartem Torstenssonem prawym skrzydłem swej armii. Lewym skrzydłem armii szwedzkiej komenderował generał-lejtnant James King oraz Torsten Stålhandske. Centrum armii, które na początku bitwy stanowiło rezerwę, dowodził szkocki generał Aleksander Leslie.

Połączona armia katolicko-saska (ok. 22 000 żołnierzy) nie miała naczelnego dowódcy. Prawym skrzydłem w bitwie pod Wittstock dowodził feldmarszałek hrabia Melchior von Hatzfeldt. Centrum prowadził włoski generał Rodolfo Giovanni Marazzino. Lewe skrzydło, złożone z wojsk saskich, dowodzone było osobiście przez elektora Jana Jerzego I.

Dowodzone przez Johan Banéra szwedzkie prawe skrzydło rozpoczęło manewr, przesuwając się w kierunku wschodnim. W ten sposób wojska cesarsko-saskie zmuszone zostały do zmiany frontu i opuszczenia wcześniej zajmowanych dogodnych pozycji. W tym czasie lewe skrzydło armii szwedzkiej opuściło pole bitwy, wykonując manewr okrążający. Piechota szwedzkiego centrum związała walką centrum wojsk cesarsko-saskich. O klęsce armii cesarskiej przesądził wykonany o zmierzchu atak od tyłu wojsk lewego skrzydła szwedzkiego na jej centrum.

Bitwa pod Wittstock była jednym z największych zwycięstw Johana Banéra. Zwycięstwo to została jednak drogo okupione ciężkimi stratami, zwłaszcza w jednostkach złożonych z rodowitych Szwedów i Finów. Według Johana Banéra niesubordynacja dowodzącego rezerwą Hansa Vitzhuma von Eckstädts, który zlekceważył jego wyraźny rozkaz i prowadził swe oddziały zbyt wolno, mogła doprowadzić do porażki armii protestanckiej.

Po bitwie

Naoczny świadek tak opisywał upiorne pobojowisko: "Gdzieś leżała głowa, która straciła swego prawowitego właściciela, gdzie indziej ciała, które zgubiły gdzieś swoje głowy, z wielu korpusów wywlekały się wnętrzności - obrzydliwy widok! Jeden z czerepów był tak rozbity, że z wnętrza wypływał mózg. Gdzie indziej widać było ciała zabitych żołnierzy, z których wypłynęła już cała krew, a ranni pokryci byli krwią innych towarzyszy. Tutaj poniewierały się odrąbane ramiona, przy których ruszały się jeszcze palce...". W bitwie poległo 6000 ludzi.

W czerwcu 2007 roku, na piaszczystych wzgórzach Scharfenberg w pobliżu Wittstock, znaleziono masowy grób po tej krwawej bitwie. Niemieccy badacze odsłonili ułożone warstwami jedna na drugiej szkielety około stu poległych. Zgodnie ze zwyczajem epoki grabarze obdarli trupy do bielizny, z której zachowały się tylko metalowe klamry i zapinki. Niektóre czaszki zostały strzaskane kulami muszkietów. Na innych kościach zachowały się ślady obrażeń zadanych przez rapiery i szpady. Pierwsze badania wykazały, że polegli pod Wittstock mieli 20-35 lat. Co najmniej trzech było zarażonych syfilisem, kości wielu zostały zdeformowane na skutek dźwigania ciężarów, pchania wozów taborowych i armat. W bitwie wzięli udział zbrojni z krain niemieckich, ze Szwecji, z Finlandii, a nawet szkoccy najemnicy."

Literatura

"Focus Historia" nr 4/2008, str. 68

Lars Ericson Wolke, Göran Larsson, Nils Erik Villstrand, Trettioåriga kriget. Europa i brand 1618-1648, Historiska Media 2006