Bitwa w Zatoce Chesapeake
| Bitwa w Zatoce Chesapeake Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych |
|||||||||||||||||
 Francuskie okręty Ville de Paris i Auguste, w bitwie pod Chesapeake, wrzesień 1781.
|
|||||||||||||||||
| Czas | 5 września 1781 | ||||||||||||||||
| Miejsce | Zatoka Chesapeake | ||||||||||||||||
| Wynik | francuskie zwycięstwo | ||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
Bitwa w Zatoce Chesapeake była rozstrzygającą bitwą morską podczas wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych, która miała miejsce u wylotu zatoki Chesapeake 5 września 1781 roku. Stronami konfliktu była brytyjska flota pod dowództwem kontradmirała Thomasa Gravesa oraz francuska, dowodzona przez kontradmirała François Josepha Paula, markiza de Grasse Tilly. Bitwa z taktycznego punktu widzenia nie była rozstrzygnięta, lecz była to ważna strategiczna porażka dla Brytyjczyków. Była to największa porażka brytyjskiej marynarki na przeciągu całych 400 lat dzielących konflikt z hiszpańską armadą i II wojnę światową.
Zwycięstwo francuskiej floty uniemożliwiło zaopatrzenie sił generała Charlesa Cornwallisa w Yorktown w Wirginii. Doprowadziło to do kapitulacji sił brytyjskich po oblężeniu Yorktown (jako druga brytyjska armia, która poddała się podczas tej wojny). W rezultacie Wielka Brytania musiała uznać niepodległość Stanów Zjednoczonych.
Spis treści |
[edytuj] Preludium
Latem 1781 roku brytyjskie oddziały po dowództwem Lorda Cornwallisa dotarły do wybrzeża Atlantyku w Yorktown. Cornwallis miał zamiar założyć tu bazę, która polepszyłaby komunikację z Nowym Jorkiem i umożliwiłaby kampanię na południu. Obecność brytyjskich oddziałów w Yorktown umożliwiała kontrolę nad Zatoką Chesapeake. Brytyjska flota zmierzała na północ by uniknąć zbliżającego się sezonu huraganowego. Jakkolwiek jednak brytyjski dowódca, sir Samuel Hood, nie wiedział, czy Francuzi podążają w kierunku Zatoki Chesapeake, lub czy zamierzają wesprzeć amerykańskie i francuskie oddziały zgromadzone do rozpoczęcia spodziewanego oblężenia Nowego Jorku.
Brytyjska flota 25 sierpnia przebywała daleko od wejścia do Zatoki Chesapeake i gdy nie znalazła tam żadnych francuskich okrętów, kontradmirał Hood nakazał kontynuować 14 okrętom liniowym kurs do Nowego Jorku. Tymczasem kontradmirał sir Thomas Graves spędził kilka tygodni na próbach przechwycenia konwojów transportujących zaopatrzenie z Francji, po czym został poproszony przez pułkownika Johna Laurensa o przybycie do Bostonu. Gdy Hood przybył do Nowego Jorku zastał tam Gravesa, któremu nie powodziło się polowanie na konwoje, a w chwili, gdy był w porcie posiadał tylko 5 okrętów liniowych zdolnych do walki.
Hood zgubił de Grasse`a, ponieważ francuski dowódca celowo płynął bardzo wolno, wysławszy wiadomość do Newport na Rhode Island, co umożliwiło dokładne określenie daty jego przybycia. Comte de Barras, który był wówczas w Newport przesłał tę wiadomość do generałów Washingtona i Rochambeau, przygotowujących się do oblężenia Nowego Jorku. Gdy 14 sierpnia otrzymali wiadomość uświadomili sobie sposobność, którą de Grasse przedstawił. Dlatego też Washington przygotował się do szybkiego marszu i poprosił Barrasa, by ten wziął swoją małą flotę na południe od Newport w kierunku Chesapeake, wraz z francuską artylerią i innym zaopatrzeniem, które mogło okazać się niezbędne do oblężenia. De Grasse przybył do Chesapeake 29 sierpnia, prawie dokładnie według planu, z flotą 28 okrętów liniowych transportujących trzy francuskie regimenty generała Markiza de Saint-Simona, które zostały od razu dostarczone na pomoc amerykańskim oddziałom Markiza de Lafayette, odcinającym drogę odwrotu Cornwallisowi.
Barras wypłynął z Newport 26 sierpnia. Powiadomieni o tym i świadomi, że Yorktown został wyznaczony przez Washingtona, jako cel operacyjny, Graves i Hood połączyli siły i wyruszyli na poszukiwania obu zgubionych francuskich flot. Nieświadomi, że Barras podążał w kierunku Bermud, skierowali się na południe w kierunku Chesapeake.
[edytuj] Bitwa
Gdy brytyjska flota, składająca się z 19 okrętów pod dowództwem Gravesa wpłynęła rankiem 5 września na wody zatoki Chesapeake, natknęła się na 25 francuskich okrętów, zakotwiczonych za przylądkiem Henry. Pozostałe 3 okręty de Grassa odłączyły się, by blokować rzeki York i James w dalszej części zatoki, a większość z zakotwiczonych okrętów opuściły załogi, odpływając na łodziach. Podążając z wiatrem i prądem i zaskakując francuską flotę, zakotwiczoną i w stanie nieprzygotowania do bitwy, Brytyjczycy mieli okazję wyrządzić poważne straty wpływając do zatoki i uderzając w generalnym ataku. Jednakże jest mało prawdopodobne, że taki pomysł przeszedł przez głowę Gravesowi. Konwencjonalna taktyka walki morskiej tamtych czasów nakazywała flotom formowanie szyku liniowego i manewrowanie w zasięgu strzału dział, dzięki czemu okręty ostrzeliwały się wzajemnie w tym samym czasie, stojąc do siebie równolegle w uformowanym szyku.
Oznaczało to, że 24 francuskie okręty miały okazję do podniesienia kotwic, wypłynięcia na zatokę i uformowanie swojego szyku bojowego. Około godziny 13 obie floty stały z grubsza naprzeciw siebie, lecz płynęły w przeciwnym kierunku. Na rozkaz Gravesa, cała jego flota wykonała obrót o 180 stopni i czołówka szyku bojowego stała się tym samym celem ataku od tyłu. Było to około godziny 16, a więc ponad 6 godzin od chwili spotkania obu flot. W tym czasie Brytyjczycy, którzy wciąż byli na pozycjach gotowych do rozpoczęcia ataku.
Obie floty wówczas podążały generalnie w kierunku wschodnim. Obie linie okrętów prowadzących kierowały się tak, aby okręty wroga znalazły się w zasięgu ich dział, a pozostałe statki ciągle próbowały się zbliżyć do reszty grupy. Zmiana kierunku wiatru podczas bitwy uczyniła jeszcze trudniejszym dla jednostek obu stron nawiązanie kontaktu bojowego z wrogiem. W ten sposób statki awangardy uczestniczyły w ciężkim boju od początku bitwy, podczas gdy kilka jednostek z końca linii nie wzięło jeszcze udziału w walce. Powodowało to zamieszanie w manewrowaniu brytyjskiej floty ze względu na pozornie sprzeczne rozkazy Gravesa podczas bitwy.
Około godziny 18:30, o zmierzchu, ogień ustał. Graves dał generalny sygnał do trzymania się po nawietrznej, co rozdzieliło obie czołówki flot. Do tego czasu brytyjskie okręty awangardy poniosły najcięższe straty i w żadnym wypadku nie mogły już kontynuować boju (5 pierwszych brytyjskich okrętów liniowych straciło ponad połowę wszystkich brytyjskich ofiar). Większość brytyjskiej floty jeszcze przed bitwą wymagała gruntownego remontu, a francuska artyleria zniszczyła w większości cały osprzęt okrętów wroga.
[edytuj] Konsekwencje
Rzeczywista bitwa zakończyła się wieczorem w dniu 5 września, ale kilka dni później obie floty kontynuowały manewrowanie w zasięgu wzroku. Wreszcie, w nocy z 9 września do 10 września, de Grasse zawrócił francuską flotę, mając nadzieję, że eskadry Barrasa z Newport dotarły do zatoki. Gdy powrócili na Przylądek Henry następnego dnia, odkryli, że Barras faktycznie przybył do zatoki okrężną drogą, sprowadzając dodatkowe okręty, co dawało łącznie 36 jednostek liniowych. Chesapeake było zatem pod kontrolą francuską, co w połączeniu z artylerią dostarczoną przez Barrasa pozwoliło na stosunkowo krótkie oblężenie Yorktown.
Pomimo, że bitwa morska była nierozstrzygnięta, stała się jednak decydującym strategicznym zwycięstwem sojuszu francusko-amerykańskiego, ze względu na jej konsekwencje dla kampanii na lądzie. O przegraną często obwinia się brytyjskich kapitanów, którzy dopuścili Francuzów do przeprowadzenia decydującego starcia. Cornwallis został odcięty od zaopatrzenia, podczas gdy Francuzi zostali wzmocnieni przez oddziały przysłane przez de Grassa i Washingtona z północy. Doprowadziło to do oblężenia Yorktown, kapitulacji Cornwallisa i w efekcie do pokonania wojsk brytyjskich w Ameryce.
[edytuj] Upamiętnienie bitwy
Na Cape Henry w Virginia Beach znajduje się pomnik utrzymywany przez Colonial National Historical Park National Park Service, upamiętniający admirała de Grassa i jego marynarzy, którzy pomogli Stanom Zjednoczonym uzyskać niepodległość od Wielkiej Brytanii.
| Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych |
|---|
|
masakra bostońska - Lexington i Concord - Quebec - oblężenie Bostonu - Bunker Hill - Long Island - Kip's Bay - Valcour - Wzgórza Harlemu - Pell's Point - Pelham - White Plains - bitwa pod Pell's Point - Fort Washington - Trenton - Princeton - Bound Brook - Fort Ticonderoga - Fort Hook - Oriskany - Saratoga - Camden - Savannah - Cowpens - Ushant - Yorktown - Chesapeake |
[edytuj] Okręty biorące udział w walce
(Okręt — liczba dział, dowódca)
| Francja (de Grasse) | Wielka Brytania (Graves) |
|---|---|
Pluton- 74, Albert de Rions
César - 74, Coriolis d'Espinouse
Citoyen - 74, Ethy |
Alfred - 74, Captain Bayne
America - 64, Captain Thompson
Terrible - 74, Captain Finch — zniszczony, potem samozatopiony |
|
(*) Okręt flagowy awangardy, Louis Antoine de Bougainville |
(*)Okręt flagowy awangardy, Samuel Hood |
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- Joseph Allen, Battles of the British Navy, Bohn 1852.
- Jean-Claude Castex, Dictionnaire des batailles navales franco-anglaises, Presses Université Laval 2004. ISBN 2-7637-8061-X.
- Davis Burke, The Campaign that Won America, Harper Collins, New York 2007, ISBN 978-0-9159-9201-0.
- Russel Weigley, The Age of Battles: The Quest For Decisive Warfare from Breitenfeld to Waterloo. Indiana University Press. 1991 ISBN 0-7126-5856-4
- Zygmunt Ryniewicz, Bitwy świata: Leksykon, Warszawa, Wiedza Powszechna 1995, ISBN 83-214-1046-4
[edytuj] Linki zewnętrzne
- informacja o bitwie na stronie Amerykańskiego Centrum Historii Wojskowości
- bitwa pod Chesapeake na u-s-history.com
