Biuro Odbudowy Stolicy
Biuro Odbudowy Stolicy (BOS) – biuro powołane 14 lutego 1945 na mocy dekretu Krajowej Rady Narodowej w celu odbudowy zniszczonej w czasie II wojny światowej Warszawy. Kierownikiem biura był Roman Piotrowski (oraz Józef Sigalin), a wykorzystano także szereg propozycji urbanistycznych zawartych w przedwojennym projekcie generalnym rozwoju Warszawy, który w 1936 r. otrzymał złoty medal na wystawie światowej w Paryżu. Biuro zajmowało się także zabezpieczaniem istniejącej zabudowy miasta, w tym trzykrotną szczegółową inwentaryzacją stanu zabudowy. Biuro Odbudowy Stolicy zostało zlikwidowane w 1951 roku, na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z 6 września 1950 r[1]. Ze względu na ogrom zniszczeń w Warszawie skrót BOS rozszyfrowywano także ironicznie jako Boże, odbuduj stolicę[2].
W latach 1947–1949 zrealizowano Trasę W-Z z tunelem przebitym pod ul. Miodową i Krakowskim Przedmieściem. Do 1952 r. odbudowano Stare Miasto, Krakowskie Przedmieście i Nowy Świat, a także części ulic Miodowej, Długiej i Senatorskiej oraz placów Teatralnego i Bankowego – jednak niekonsekwentnie, częściowo i w luźny sposób nawiązując do przedwojennej zabudowy, czasami nawet w dość poważnym stopniu zmieniając ich przedwojenny charakter.
Szczególnie kontrowersyjne wydają się dziś działania Wydziału Urbanistyki BOS – wiele kamienic, które przetrwały wojnę, zostało z nakazu BOS-u zniszczonych (choć często wymiany wymagały tylko spalone dachy i stropy) – w ten sposób zniszczona została zabudowa m.in. ulic Chłodnej, Elektoralnej, Ogrodowej, Białej, Leszna. Przygotowanie miejsca pod Pałac Kultury i Nauki w postaci zniszczenia całych kwartałów ocalałych domów w rejonie ulicy Złotej to jedna z kontrowersyjnych decyzji tego biura. Znane są też przykłady ideologicznego niszczenia elewacji budynków (żeliwne balkoniki) i skuwania zabytkowych tynków pod pretekstem katastrofy technicznej.
W ramach BOS funkcjonował też Wydział Architektury Zabytkowej, któremu należy zawdzięczać odbudowę Starego i Nowego Miasta, Traktu Królewskiego i Łazienek. Przy odbudowie miasta kierowano się także zachowanymi panoramami miasta i pejzażami (m.in.: Canaletta). Pracownikami WAZ byli m.in. Jan Zachwatowicz i Piotr Biegański.
Odbudowę wspierał cały kraj – do końca 1948 roku na Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy wpłynęło 3,4 mld zł. W ramach BOS powołano do życia tygodnik "Skarpa Warszawska", przekształcony później w "Stolicę"[3].
Akta Biura Odbudowy Stolicy przechowywane są w Archiwum Państwowym m.st. Warszawy i stanowią jeden z najcenniejszych zbiorów materiałów archiwalnych tam przechowywanych[4]. Obecnie trwa ich digitalizacja[5]. Zbiór składa się z 14.679 teczek zawierających mapy, plany, projekty, zapiski inwentaryzacyjne i zdjęcia z lat 1945–1953. Jest unikatowym zapisem skali zniszczeń miasta podczas II wojny światowej i jego odbudowy, nie mającej precedensu w całej powojennej Europie. Zniszczone zabytki odtwarzano wbrew ówczesnej doktrynie konserwatorskiej, nie zalecającej rekonstrukcji obiektów historycznych. W 2011 akta BOS wraz z 44 archiwaliami z innych krajów wpisano na listę Pamięć Świata prowadzoną przez UNESCO[6][7].
Przypisy
- ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z 6 września 1950 r. w sprawie zniesienia Biura Odbudowy Stolicy. Dz. U. z 1950 r. Nr 42, poz. 375
- ↑ Karol Mórawski, Warszawa. Dzieje miasta, Książka i Wiedza, Warszawa 2003, s. 366.
- ↑ Zygmunt Skibiniewski. Urbanistyczne prace BOS. „Stolica”. Nr 6 (1677) (10 lutego 1980), s. 4. WWP RSW "Prasa Książka Ruch".
- ↑ O Archiwum Biura Odbudowy Stolicy. „Krajobraz Warszawski”. 2011 (124), październik 2011. Warszawa: Biuro Architektury i Planowania Przestrzennego Urzędu m.st. Warszawy. ISSN 1427-907X.
- ↑ Weronika Słodkowska. Digitalizacja akt powojennej stolicy. „Polska The Times”, 2010-02-16.
- ↑ Tomasz Urzykowski: Dokumenty z odbudowy Warszawy dziedzictwem ludzkości. W: Gazeta Stołeczna [on-line]. 2011-06-10. [dostęp 2011-06-14].
- ↑ Archive of Warsaw Reconstruction Office. W: Memory of the World [on-line]. UNESCO, 2011. [dostęp 2011-06-14].
[edytuj] Bibliografia
- Straty Warszawy 1939–1945: raport. Warszawa: Miasto Stołeczne Warszawa, 2005, s. 642-667. ISBN 83-922369-7-1.
