Biuro Paszportów

Biuro Paszportów – jednostka organizacyjna resortu spraw wewnętrznych Polski Ludowej. Wielokrotnie zmieniająca nazwę, powiązana z organami bezpieczeństwa państwa, zajmowała się wydawaniem paszportów oraz kontrolą zagranicznych wyjazdów osób obywatelstwa polskiego.

Zmiany strukturalne

W latach 40. sprawy paszportowe organizacyjnie podporządkowano służbom wywiadowczym UB. Były to następujące struktury:

• Referat Paszportów Samodzielnego Wydziału II MBP (1945-1947)
• Wydział VII Departamentu VII MBP (1947-1950)

15 czerwca 1950 r. rozpoczęło samodzielną działalność Biuro Paszportów Zagranicznych MBP, które funkcjonowało aż do likwidacji Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego w grudniu 1954 r. Po utworzeniu w miejsce MBP dwóch odrębnych resortów, jednostka znalazła się pod kontrolą Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Biuro Paszportów Zagranicznych MSW).

8 czerwca 1956 r. Minister Spraw Wewnętrznych wydał zarządzenie, zgodnie z którym do wydawania paszportów została upoważniona Milicja Obywatelska. W Komendach Wojewódzkich MO zostały zorganizowane Samodzielne Sekcje Paszportów Zagranicznych, które w ciągu kilku lat rozbudowano do etatów Wydziałów.

Mimo utworzenia Służby Bezpieczeństwa MSW w listopadzie 1956 r., Biuro nadal posiadało status jednostki ogólnoministerialnej. 8 października 1958 r. przemianowano je na Biuro Paszportów MSW. Dopiero 28 lipca 1964 r. strukturę włączono w skład SB. W terenie, Wydziały Paszportów KW MO znalazły się pod kontrolą Zastępców Komendantów Wojewódzkich MO ds. Bezpieczeństwa. Odpowiednie komórki organizacyjne utworzono również w Referatach ds. Bezpieczeństwa Komend Powiatowych MO.

1 kwietnia 1967 r., w związku z przejęciem od MO nadzoru nad wydawaniem dowodów osobistych, nastąpiła kolejna zmiana nazwy. Utworzono Biuro Paszportów i Dowodów Osobistych MSW oraz Wydziały Paszportów i Dowodów Osobistych KW MO. 1 kwietnia 1972 r. centralne i terenowe służby paszportowe przejęły część uprawnień rozwiązanego Zarządu Kontroli Ruchu Granicznego MSW i Wydziałów Kontroli Ruchu Granicznego KW MO.

1 stycznia 1975 r., sprawy dowodów osobistych ponownie przekazano MO. Przywrócono nazwy Biuro Paszportów MSW i Wydziały Paszportów KW MO.

Pod koniec lat 70. Biuro posiadało następującą strukturę:

• Wydział I (prognozowanie i analizy)
• Wydział II (wyjazdy prywatne)
• Wydział III (sprawy cudzoziemców)
• Wydział IV (wyjazdy służbowe)
• Wydział V (ewidencja)
• Wydział VI (sprawy ogólne)

W listopadzie 1981 r. po przeprowadzeniu reformy centrali, nadzór nad jednostką powierzono Szefowi Służby Wywiadu i Kontrwywiadu MSW. Stan ten przetrwał aż do likwidacji Biura Paszportów i rozwiązania Służby Bezpieczeństwa (maj-lipiec 1990 r.).

Na początku 1990 r. terenowe jednostki Biura Paszportów w Urzędach Spraw Wewnętrznych ponownie znalazły się pod kontrolą MO. Podczas przekształcania Milicji Obywatelskiej w Policję, funkcjonariusze Wydziałów Paszportów WUSW nie zostali objęci weryfikacją, lecz w większości podjęli służbę w Wydziałach Paszportów Komend Wojewódzkich Policji.

Kierownictwo

Dyrektorzy Biura:

• Władysław Spychaj-Sobczyński (15 czerwca 1950 r. – 1 stycznia 1952 r.)
• Amelia Leśniewska (1 stycznia 1952 r. – 30 kwietnia 1957 r.)
• Jerzy Roszak (1 maja 1957 r. – 30 września 1960 r.)
• Adam Janowski (1 października 1960 r. – 31 lipca 1965 r.)
• Idzi Bryniarski (1 sierpnia 1965 r. – 28 lutego 1968 r.)
• Mieczysław Glanc (1 marca 1968 r. – 14 lipca 1975 r.)
• Wacław Szarszewski (15 lipca 1975 r. – 9 września 1982 r.)
• Rudolf Rusin (1 lutego 1983 r. – 5 lutego 1990 r.)
• Jerzy Ćwiek (5 lutego 1990 r. – 31 lipca 1990 r.)