Bombardowanie Warszawy (1939)

Obrona Warszawy II wojna światowa, Kampania wrześniowa 1939
He 111 zrzuca bomby na Warszawę
Czas	1–27 września 1939
Miejsce	Warszawa
Terytorium	II Rzeczpospolita
Przyczyna	kampania wrześniowa
Wynik	zwycięstwo Niemców
Strony konfliktu Polska III Rzesza

Bombardowanie Warszawy – seria nalotów wykonana przez Luftwaffe podczas bitwy o Warszawę. Stolicy broniły pododdziały Ośrodka Obrony Przeciwlotniczej Warszawa (czynna OPL), bierna OPL oraz – do 6 września – Brygada Pościgowa. Ze względu na niepełne dane niemieckie (zniszczenie części archiwów pod koniec wojny) wszystkie szczegóły nalotów nie są znane.

Obrona przeciwlotnicza

Obrona przeciwlotnicza stolicy składała się z (dane ze strony IPN):

• 72 dział kalibru 75mm
• 24 dział kalibru 40mm
• 7 kompanii przeciwlotniczych karabinów maszynowych
• kompanii balonów zaporowych
• kompanii reflektorów

W jej skład wchodziły ponadto 54 myśliwce Brygady Pościgowej.

Radio Warszawa podawało publicznie zaszyfrowane komunikaty – dla lotnictwa i artylerii przeciwlotniczej – o zbliżających się samolotach wroga; jeden z takich komunikatów stał się znany za sprawą wiersza Antoniego Słonimskiego Przeszedł! Koma trzy! W sekcji linki zewnętrzne znajduje się nagranie z oryginalnym meldunkiem informującym o nalocie.

Zniszczenia miasta

Zniszczenia miasta i straty w ludziach po stronie polskiej z powodu nalotów Luftwaffe są niemożliwe do ustalenia – w tym samym okresie trwało ostrzeliwanie artyleryjskie oraz walka na przedmieściach miasta. Ustalenie strat spowodowanych samymi tylko nalotami jest obarczone dużym błędem. Szacunkowe straty polskie z całego oblężenia zostały podane w artykule bitwa o Warszawę.

Bombardowanie dzielnicy żydowskiej

22-23 września 1939, gdy w kalendarzu żydowskim wypadał Jom Kippur po przerwie w bombardowaniach, Luftwaffe celowo skoncentrowała swój atak na cywilną dzielnicę żydowską w Warszawie; celami ataku były zabudowania cywilne i synagogi.

Opinie na temat nalotów

Opinie ogólne

Film Oblężenie Juliena Bryana

Profesor Tomasz Szarota stwierdził w wypowiedzi na konferencji naukowej,że wielu ówczesnych świadków nalotu uznawało w swych dziennikach nalot z 25 września za "największe bombardowanie w dziejach ludzkości". Przez 11 godzin 400 samolotów bombardowało miasto, Warszawiacy nadali temu dniu nazwę "lanego poniedziałku". W publikacji "Straty Warszawy" Tomasz Szarota przywołuje dziennik warszawianki Haliny Regulskiej

„Po wczorajszym zbombardowaniu szpitali, na dachu naszego szpitala zawiesiliśmy flagę z czerwonym krzyżem. To samo robiły i inne szpitale. Teraz Niemcy będą już wiedzieć, gdzie znajdują się szpitale i nie będą ich bombardować”. Szybko okazało się, że były to płonne nadzieje. Dnia 14 września Regulska zanotowała: „W szpitalach zdejmujemy na gwałt wywieszone flagi Czerwonego Krzyża. Okazuje się, że Niemcy nie tylko nie oszczędzają szpitali, lecz przeciwnie – specjalnie je ostrzeliwują. Ranni zdenerwowani i zaniepokojeni dopytują się, czy już zdjęliśmy flagi z dachu

Regulska opisuje m.in. że niemieccy lotnicy celowo bombardowali szpitale, cmentarze oraz zniżali się wystarczająco nisko, aby ostrzeliwać ludzi z karabinów maszynowych. Regulska odnotowała zalecenie, aby nie podawać przez radio adresów szpitali oraz zdejmować z nich oznaczenia Czerwonego Krzyża, ponieważ zostają one wtedy natychmiast zbombardowane. Zdaniem niektórych historyków i publicystów głównym celem nalotów były gęsto zaludnione rejony Warszawy, gmachy użyteczności publicznej, osiedla domów mieszkalnych, obiekty kulturalne, szkoły i szpitale; te ostatnie zaś bombardowano celowo. Ponadto niektórzy niemieccy lotnicy zrzucali bomby na chybił-trafił (według podchorążego Gluth-Nowowiejskiego, literatura wspomnieniowa). Pułkownik Tomaszewski wspominał, że "bombardowano nie stanowiska bojowe naszych oddziałów, lecz głównie miasto i ludność". Naloty na Warszawę są również określane jako bandyckie oraz terrorystyczne, co potwierdza przebywający w oblężonej stolicy dziennikarz Julien Bryan (jego filmy znajdują się w linkach zewnętrznych). Według Andrzeja Rzepniewskiego jednym z dowodów zbrodniczej działalności Luftwaffe nad Warszawą mają być większe straty spowodowane nalotami w centrum miasta od dzielnic podmiejskich, które były bliżej linii frontu.

Adolf Hitler nawiązał do bombardowań Warszawy w swoim przemówieniu z 8 XI 1942, twierdząc że były one możliwie humanitarne i że pragnął ocalić kobiety i dzieci..

Opinie na temat zgodności nalotów z konwencją haską

„	Wzbronione jest atakowanie lub bombardowanie w jakikolwiek sposób nie bronionych wsi, domów mieszkalnych i budowli.	”
— Artykuł 25 konwencji haskiej IV (1907)

„	Podczas oblężeń i bombardowań należy zastosować wszelkie niezbędne środki, ażeby w miarę możliwości oszczędzone zostały świątynie, gmachy, służące celom nauki, sztuki i dobroczynności, pomniki historyczne, szpitale oraz miejsca, gdzie zgromadzeni są chorzy i ranni, pod warunkiem, ażeby te gmachy i miejsca nie służyły jednocześnie celom wojennym. Obowiązkiem oblężonych jest oznaczyć te gmachy i miejsca za pomocą specjalnych widocznych znaków, które będą notyfikowane oblegającym.	”
— Artykuł 27 konwencji haskiej IV (1907)

Zdaniem profesora Szaroty i wielu innych historyków Warszawa w 1939 spełniała kryteria miasta otwartego, dlatego jego bombardowanie było zbrodnią wojenną i działaniem niezgodnym z konwencją haską. Według Szaroty sugestie, że niemieckie lotnictwo do 25 września ograniczało bombardowanie do ściśle ograniczonych celów, są ewidentnym kłamstwem. Według Cynka "naloty bombowe, choć ostentacyjnie skierowane przeciw określonym obiektom wojskowym, pozostawiały załogom wielką swobodę w atakowaniu zastępczych celów przygodnych i od pierwszego dnia wojny nosiły charakter niczym nieskrępowanej działalności terrorystycznej przeciw ludności cywilnej miast i wsi polskich, nie wyłączając intensywnych bombardowań miejscowości zupełnie pozbawionych znaczenia militarnego. Puck, Warszawa i Wieluń były jaskrawymi tego przykładami".

Opinie na temat lotniczej obrony Warszawy

„	Na pierwszym etapie pracy (1–6 września) Brygada Pościgowa, działająca według planu we względnie dobrze przygotowanych warunkach, wywiązała się z postawionego jej zadania obrony powietrznej Warszawy – w ciągu pierwszych dwóch dni całkowicie, a w ciągu następnych czterech dni w dużej mierze	”
— Jerzy Bogdan Cynk

.

Zobacz też

• Bombardowanie Frampola
• Bombardowanie Wielunia

Linki zewnętrzne

• Galeria zdjęć Harrisona z bombardowanego miasta.
• Liczne filmy Juliena Bryana z bombardowanej Warszawy; był to prawdopodobnie jedyny zagraniczny dziennikarz w oblężonej stolicy; archiwum te uważane jest przez historyków za bardzo cenne – 1 2 3. Filmy te służyły następnie do stworzenia propagandowego filmu Oblężenie
• Zaszyfrowane ostrzeżenie o nalocie z archiwum Polskiego Radia