Brody (obwód lwowski)

Brody
Herb Brodów Flaga Brodów
Wieża zegarowa na rynku w Brodach
Państwo	Ukraina
Obwód	lwowski
burmistrz	Bogdan Michajłowicz Semczuk
Powierzchnia	8,67 km²
Ludność (2006) • liczba ludności	25000
Nr kierunkowy	+380 3266
Kod pocztowy	80600-80606
Miasta partnerskie	Wolfratshausen, Mogilno
Położenie na mapie obwodu lwowskiego Brody
50°04′N 25°09′E
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Przedwojenny herb

Położenie na mapie województwa tarnopolskiego w roku 1939

Brody (ukr. Броди), dawniej także Lubicz – obecnie miasto na zachodniej Ukrainie w obwodzie lwowskim nad Suchowólką; 17 tys. mieszkańców (2006). Do 1772 województwo ruskie, ziemia lwowska, powiat brodzki w Rzeczypospolitej. W latach 1772-1918 miasto powiatowe w Królestwie Galicji i Lodomerii pod zaborem austriackim. Od 1 listopada 1918 do maja 1919 pod zbrojną administracją ZURL. Od 1919 do 1945 ponownie w granicach Polski. Po agresji ZSRR na Polskę 17 września 1939 okupowane przez Armię Czerwoną (do czerwca 1941) i anektowane przez ZSRR. Po ataku III Rzeszy na ZSRR od czerwca 1941 do 1944 pod okupacją III Rzeszy (od 1 sierpnia 1941 w Generalnym Gubernatorstwie). Od 16 sierpnia 1945 - do 1991 w granicach Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej.

Historia

Po raz pierwszy miejscowość wzmiankowana w roku 1441 jako mała osada należąca do dóbr oleskich, będących w rękach Sieniawskich (lub Sienieńskich z Sienna), później Koniecpolskich. W roku 1580 kupił je Stanisław Żółkiewski, wojewoda ruski, ojciec sławnego hetmana, który umiejętnie docenił znaczenie strategiczne tego miejsca położonego na uczęszczanym szlaku handlowym z Wschodniej Rusi na Podole i Wołyń. Wystarał się u króla Stefana Batorego o przywilej nadający w roku 1584 Brodom prawa miejskie, pod urzędową nazwą Lubicz. Nazwa ta pochodziła od herbu Żółkiewskich, jednak już w pierwszej połowie XVII w. używano starego określenia, a mianowicie Brody. W roku 1629 miasto nabył hetman Stanisław Koniecpolski. Hetman rozbudował Brody, czyniąc z nich potężną fortecę z 10 bastionami i zamkiem, ale zadbał także o ich rozwój gospodarczy osadzając Żydów i Ormian. Pracami budowlanymi w latach 1630-35 kierował Andrea dell'Aqua według planów, które stworzył Wilhelm le Vasseur de Beauplan. Stanisław Koniecpolski w pobliżu miasta zbudował też imponującą rezydencję w Podhorcach. Stanisław Koniecpolski zmarł w Brodach w 1646 roku.

W roku 1648 Chmielnicki wraz z Kozakami zdobył i spalił miasto, jednak nowoczesna cytadela Stanisława Koniecpolskiego odparła atak Kozaków. Aleksander Koniecpolski zapisał w testamencie m.in. Brody, Podhorce, Złoczów królowi Sobieskiemu, którego syn Jakub w 1704 sprzedał je Józefowi Potockiemu. W czasie wojny o sukcesję polską miasto w 1734 roku została zajęte przez Rosjan. W połowie XVIII wieku, Potoccy wybudowali na terenie zamku nowy barokowy pałac z wieżą. W 1772 roku Brody znalazły się pod zaborem austriackim. 27 maja 1809 r. - w ramach wojny polsko-austriackiej i marszu spod Zamościa oraz po wejściu do Galicji, płk Piotr Strzyżewski ze swoim oddziałem, ruszył na południe, na Brody zdobywając miasto bez walki.

Brody były stacją końcową kolejowej linii podkarpackiej (Lwów-Brody). Linia ta była przerwana na przebiegającej tu granicy z Rosją i brakowało toru spotykającego się z szerokim torem rosyjskim^{[potrzebne źródło]}. Przeładunki odbywały się za pośrednictwem wozów konnych.

Po I wojnie światowej, w roku 1920 podczas wojny polsko-bolszewickiej, okolice miasta były widownią zaciętych walk z konną armią Budionnego, która poniosła w ich wyniku ogromne straty.

Po zajęciu Brodów przez Niemców w roku 1941, miejscowych Żydów spotkała zagłada. W ten sposób miasto straciło 30% swych przedwojennych mieszkańców^{[potrzebne źródło]}.

Rada Miejska Brody w 2011 roku nadała honorowe obywatelstwo miasta Brody Stepanowi Banderze. Utworzona przez Stepana Banderę frakcja OUN-B ponosi odpowiedzialność za zorganizowane ludobójstwo polskiej ludności cywilnej na Wołyniu i Małopolsce Wschodniej.

Planowany jest rurociąg Odessa-Brody-Gdańsk.

Zabytki

• Zamek w Brodach - W XVII wieku hetman Stanisław Koniecpolski wzniósł w mieście twierdzę typu nowoholenderskiego.
• Pałac Potockich z poł. XVIII wieku
• Kościół parafialny w stylu renesansowym z 1596 roku
• Klasztor dominikanów (Czerwony Klasztor) z XVII wieku
• Wielka Synagoga z 1742 roku (ruina)
• Cerkiew św. Jura z 1625 r. z ikonostasem
• Pozostałości wałów miejskich z XVII wieku
• Cerkiew Bogurodzicy z 1600 roku
• Budynek "Sokoła"
• Pałac Tyszkiewiczów
• "Hotel Bristol" (ob. "Ewropa")

Osoby urodzone w Brodach

• Józef Barbag - polski geograf, profesor,
• Ryszard Czubaczyński - polski autor tekstów piosenek, scenarzysta, także dziennikarz, aktor teatrów studenckich; menedżer kultury,
• Lesław Eustachiewicz - polski krytyk literacki, historyk literatury, tłumacz, doktor,
• Oktawia Górniok - polska prawniczka, specjalistka w zakresie prawa karnego, profesor,
• Edward Gruber - polski prawnik, generał brygady Wojska Polskiego oraz naczelny prokurator wojskowy II RP,
• Bogusław Halikowski - polski pediatra, neurolog dziecięcy, profesor,
• Otto Hausner - polski historyk sztuki, polityk, pisarz, mówca i erudyta. Poseł demokratyczny w Radzie Państwa w parlamencie austriackim, oraz na Sejm Galicyjski,
• Stanisław Koniecpolski - hetman wielki koronny - właściciel Brodów, jeden z największych wodzów Rzeczpospolitej,
• Józef Korzeniowski - polski dramatopisarz i powieściopisarz, pedagog, profesor,
• Władysław Łuczyński - polski malarz i nauczyciel rysunku w szkole w Stanisławowie w okresie II Rzeczypospolitej,
• Zbigniew Mikołajewicz (ur. 1937) - polski ekonomista, wykładowca i działacz państwowy, wojewoda opolski (1981–1983), profesor
• Joseph Ludwig Raabe - szwajcarski matematyk,
• Józef Roth - austriacki pisarz i dziennikarz żydowskiego pochodzenia.

Galeria

• 

  Kościół w Brodach

• 

  Siedziba władz miasta

• 

  Synagoga

• 

  Pomnik Tarasa Szewczenki

Pobliskie miejscowości

• Toporów
• Łopatyn
• Olesko
• Busk
• Podkamień
• Podhorce
• Markopol
• Klekotów

Bibliografia

• Sandok Barącz, Wolne miasto handlowe Brody, Lwów, 1865.
• Jakov Chonigsman, Evrei goroda Brody (1584–1944), L'vov, 2001.
• Moriz Friedländer, Fünf Wochen in Brody unter jüdisch-russischen Emigranten, Wien, 1882. [1]
• Nathan Michael Gelber, Toledot jehudej Brody 1584–1943, Jerušalajim, 1955.
• Zbigniew Kościów, Brody. Przypomnienie kresowego miasta, Opole, 1993.
• Börries Kuzmany, Brody. Eine galizische Grenzstadt im langen 19. Jahrhundert, Böhlau, Wien/Köln/Weimar 2011. ISBN 978-3-205-78763-1
• Tadeusz Lutman, Studja nad dziejami handlu Brodów w latach 1773–1880, Lwów, 1937.
• Mark Wischnitzer, Die Stellung der Brodyer Juden im internationalen Handel in der zweiten Hälfte des 18. Jahrhunderts, in: Wischnitzer, M. (Hg.): Festschrift zu S. Dubnows 70. Geburtstag, Berlin, 1930, Szablon:P.113–123.
• Bohdan Zrobek, Brody i Bridščyna. Istoryčno-memuarnyj zbirnyk. Kniha II, Brody, 1998.

Zobacz też

• Getto w Brodach

Linki zewnętrzne

• Brody w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r. (1880)
• zdjęcia z Brodów
• Getto w Brodach
• Brody w składzie Cesarstwa Austriackiego i Austro-Węgier: Brody - Броди - בראד
• Historia Żydów w Brodach na portalu Wirtualny Sztetl