Bronisław Czech

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Information icon4.svg
Artykuł ten został zgłoszony jako kandydat do medalu.
Weź udział w dyskusji na ten temat.

 

To jest dobry artykuł
Bronisław Czech
Bronisław Czech
Data i miejsce urodzenia 25 lipca 1908
Zakopane, Austro-Węgry
Data i miejsce śmierci 5 czerwca 1944
Auschwitz-Birkenau, III Rzesza
Klub SN PTT Zakopane (1925–1936)
AZS Kraków (1936–1939)
Wzrost 173 cm[1]
Przydomek Bronek[2]
Debiut w reprezentacji 1927
Inne nagrody
Odznaczenia
Krzyż Walecznych Krzyż Oświęcimski
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Bronisław Czech (ur. 25 lipca 1908 roku w Zakopanem (niektóre źródła podają 16 sierpnia[1]), zm. 5 czerwca 1944 roku w obozie koncentracyjnym w Auschwitz-Birkenau) – najwszechstronniejszy polski narciarz okresu międzywojennego[2], trzykrotny olimpijczyk, taternik, ratownik górski, instruktor narciarski, pilot i instruktor szybowcowy.

Był 24-krotnym mistrzem Polski w konkurencjach narciarskich[3]. Wielokrotnie uczestniczył w narciarskich mistrzostwach świata i Europy. Był trzykrotnym rekordzistą Polski w długości skoku – do 63 m (w 1929)[4] i pierwszym polskim narciarzem o klasie międzynarodowej[2]. Potrafił też zatańczyć na nartach walca, tj. stworzyć taki ciąg ewolucji na nartach, że sprawiały one wrażenie, jakby rzeczywiście tańczył[4]. Wziął udział w ośmiu wyprawach ratunkowych TOPR[4]. Kilkakrotnie brał udział w sztafecie Zakopane – Morskie Oko – Zakopane, kiedy sztafeta jego klubu SN PTT zajmowała pierwsze miejsce. Od 1932 roku był trenerem narciarskim, prowadził szkołę narciarstwa zjazdowego na Kasprowym Wierchu.

Spis treści

[edytuj] Życie prywatne

Bronisław był synem Józefa (mechanika kotłowego i palacza w Wodoleczniczym Zakładzie doktora Andrzeja Chramca, a także skrzypka i znanego cyklisty) oraz Stanisławy z Namysłowskich (hafciarki, wyróżniającej się talentem artystycznym), którzy osiedlili się w Zakopanem w 1884 roku[5]. Miał troje rodzeństwa: brata Władysława, również narciarza i taternika (1905–1973), oraz siostry – starszą Stanisławę (1903–1993) i młodszą Janinę (1916–2005), obie były malarkami na szkle, narciarkami i taterniczkami[6][7]. Najpierw rodzina mieszkała w małym domu pod adresem Chramcówki 2, później przy dawnym Rynku pod numerem 5[5].

Od szóstego roku życia Bronisław uczył się w Ludowej Szkole Męskiej przy ulicy Nowotarskiej w Zakopanem, osiągał od razu dobre wyniki w nauce. W wieku lat 10 poszedł do prywatnego gimnazjum w willi „Liliana” przy ul. Sienkiewicza, musiał jednak przerwać naukę ze względu na wysokie czesne[5]. Później uczył się w Szkole Przemysłu Drzewnego w Zakopanem[6] (studiował w latach 1924–1927[3]), najpierw ślusarstwa, później ciesielstwa[5]. Był też wolnym słuchaczem w warszawskim Centralnym Instytucie Wychowania Fizycznego[6] (1932–1934), gdzie zdał maturę, co dało mu dyplom nauczyciela wf i tytuł instruktora narciarstwa[3].

Poza sportami górskimi Czech uprawiał też lekkoatletykę i tenis stołowy[2]. Poza tym malował na szkle i papierze, rzeźbił w drewnie[6], pisał wiersze[2]. Malować zaczął w wieku kilkunastu lat pod opieką pejzażysty Zefiryna Ćwiklińskiego. Od szesnastego roku życia malował na szkle, najczęściej motywy kwiatów[5]. W czasie uwięzienia w Oświęcimiu tworzył m.in. z pamięci pejzaże tatrzańskie[6]. Czech jeździł także na motocyklu i pływał na kajakach, grał na skrzypcach i akordeonie[4].

Bronisław Czech był człowiekiem skromnym, nie opowiadał zbyt wiele o swoich osiągnięciach wspinaczkowych. Dopiero Witold Henryk Paryski na podstawie szkiców i notatek Czecha opracował opisy dróg przez niego wytyczonych[5].

[edytuj] Przebieg kariery sportowej

Pierwszy start Bronisława Czecha na nartach miał miejsce 18 stycznia 1925 r., na Lipkach, w biegu na 5 km, w zawodach zorganizowanych przez sekcję narciarską zakopiańskiego Sokoła. Czech zajął w nim 1. miejsce w kategorii juniorów[4].

[edytuj] Lata 1927–1930

W 1927 Czech został międzynarodowym mistrzem Austrii w kombinacji norweskiej[2]. 12 kilometrów pokonał w 50 minut i 50 sekund. W skokach osiągnął odległość 33,5 m, ustanawiając rekord skoczni w Raxie. W drugiej serii silny wiatr zniósł go cztery metry w lewo, poza nawias śnieżny, który kończył się na około 27 m[2]. Polak upadł na lód i stoczył się ze stromego zbocza. Wystartował potem w mistrzostwach świata w Cortina d'Ampezzo. Zajął 5. miejsce w kombinacji i 12. w biegu na 18 km[3]. Zdobył tytuły mistrza Polski w kombinacji i w sztafecie 5 × 10 km, a w Plebiscycie Przeglądu Sportowego na 10 Najlepszych Sportowców Polski zajął 6. miejsce. Otrzymał wówczas od czytelników 2 956 głosów[8].

Pierwszą olimpiadą zimową Czecha były igrzyska w St. Moritz w Szwajcarii. W biegu do kombinacji klasycznej (nazywaną wtedy biegiem złożonym) zajął 5. miejsce, wyprzedzając m.in. mistrza świata w biegach i kombinacji Otakara Německiego[9]. W konkursie skoków swoją próbę zakończył upadkiem na 56. metrze. W drugiej serii osiągnął 60,5 m i został sklasyfikowany na 23. miejscu. Ostatecznie zajął w kombinacji 10. miejsce z łączną punktacją 12 635 pkt[9][1]. W otwartym konkursie skoków oba skoki (56,5 m i 62,5 m) miał z upadkiem[3]. Zajął 37. lokatę. Potem, po raz pierwszy w karierze, zdobył złoty medal mistrzostw kraju w skokach narciarskich[10]. Był najlepszy także w MP w kombinacji i w sztafecie. Ponadto został rekordzistą Wielkiej Krokwi, skacząc 61 m. Wynik ten poprawił o dwa metry rok później[11]. W Plebiscycie Przeglądu Sportowego zajął drugą pozycję (53 416 pkt.), przegrywając jedynie z mistrzynią olimpijską, Haliną Konopacką[12].

Kasprowy Wierch, miejsce zwycięskiego biegu Czecha podczas zawodów FIS w 1929

Podczas narciarskich mistrzostw świata FIS rozegranych w Zakopanem w 1929 roku wygrał w biegu zjazdowym z Kasprowego Wierchu. Rozegrano go w dniu 2 lutego w dwu etapach. Pierwszy ciągnął się ze szczytu "Kasprowej Góry" na Halę Gąsienicową, drugi z Kopy Magury na Halę Olczyską. Do startu zgłosiło się 31 zawodników[9]. Pierwszy etap wygrał Czech z przewagą 18 sekund nad rywalem, Brackenem. W przerwie spotkał się z obserwującym zmagania ze specjalnej trybuny prezydentem Rzeczypospolitej Ignacym Mościckim[9]. Po krótkiej rozmowie prezydent pożegnał go, życząc mu zwycięstwa w drugim etapie. Bracken odrobił w nim 15 sekund, ale to Polak był zwycięzcą. Wziął potem jeszcze udział w zawodach kombinacji. W konkursie skoków osiągnął dwukrotnie odległość około 60 m[9]. W końcowej klasyfikacji kombinacji uplasował się na czwartym miejscu[13]. Zdobył kolejne tytuły mistrza Polski: w skokach, dwuboju, zjeździe, biegu na 18 km i w sztafecie. Startował także w narciarskich mistrzostwach Czechosłowacji w Szczyrbskim Jeziorze (4. miejsce w biegu na 18 km i 6. w skokach). Następnie brał udział w mistrzostwach HDW w Westerowie, gdzie zajął pierwsze miejsce w skokach i biegu zjazdowym[14]. Potem startował w mistrzostwach Finlandii w Lahti (zawody rozgrywano w dniach 8–9 marca) i uplasował się na 9. lokacie w biegu na 15 km, i 7. w kombinacji norweskiej. W konkursie skoków był z kolei piąty. Był jeszcze drugi w konkursie skoków w Helsingforsie, otrzymując najwyższą notę za styl[14]. Na jego ręce złożył gratulacje poseł polski Franciszek Charwat. W Plebiscycie Przeglądu Sportowego obronił drugie miejsce, otrzymując 123 784 głosów[15].

Podczas zawodów FIS w Oslo w 1930 roku startował we wszystkich konkurencjach: kombinacji norweskiej, biegu na 17 km, skokach i biegu na 50 km. Był mistrzem Polski w sztafecie, a w Plebiscycie na Sportowca Roku został sklasyfikowany na 8. miejscu (7 464 punkty)[16].

[edytuj] Lata 1931–1935

W roku 1931 Czech i Stanisław Marusarz wzięli udział w konkursie skoków narciarskich zorganizowanych we Włoszech w miejscowości Ponte di Legno, gdzie Czech zajął drugie, a Marusarz czwarte miejsce[17]. Już po zakończeniu konkursu organizatorzy zaproponowali bicie rekordu ich skoczni i zarazem rekordu świata. Zgłosiło się tylko dwóch zawodników: Czech i Marusarz. Ten pierwszy uzyskał 79,5 metra, a za swój skok z upadkiem na zeskoku otrzymał puchar z napisem Recordo mondiale – rekord świata.

„

Uważałem, że skoczyłem z upadkiem, jednak sędziowie uznali ten skok za ustany ze względu na to, że upadłem dopiero po przejechaniu pewnej ilości metrów. No i zostałem mistrzem (czyt. rekordzistą) świata – ale na bardzo krótko, bo wnet mię pobili Norwedzy.

 ”
— Bronisław Czech, [18]

W rzeczywistości żadne inne źródło nie uznaje tego rezultatu jako rekordu, rekordzistą świata był wówczas Sigmund Ruud[19]. Czech w roku 1931 zdobył jeszcze złote medale MP w skokach i w sztafecie. W Plebiscycie Przeglądu Sportowego był dziewiąty z 3 191 głosami[20].

Skocznie w Lake Placid w 2006 roku

Polscy narciarze przygotowujący się do wzięcia udziału w olimpiadzie w Lake Placid startowali w Zakopanem, na mistrzostwach Podhalańskiego Okręgu Narciarskiego, kilkakrotnie wyjeżdżali też na międzynarodowe zawody do Czechosłowacji[21]. W biegu zjazdowym Czech przegrał wtedy ze Stanisławem Marusarzem. Wyjazd do Stanów Zjednoczonych odbywał się w nerwowej atmosferze, ponieważ Polski Związek Narciarski nie dysponował wystarczającymi funduszami i skład polskiej ekipy olimpijskiej był ustalany niemal w ostatnim momencie[21]. W rezultacie wyjechało tylko pięciu narciarzy: Czech, Stanisław i Andrzej Marusarzowie, Zdzisław Motyka i Stanisław Skupień. W Warszawie dołączyli do nich hokeiści, których koszty wyjazdu pokryła Polonia amerykańska. W Lake Placid Czech startujący w biegu na 18 km z numerem 27 zajął 7. miejsce w biegu do kombinacji[21]. Łączną klasyfikację kombinacji klasycznej ogłoszono po konkursie skoków, który odbył się w warunkach dużej odwilży. Czech był w skokach 12. (skoki na 56 m i 60 m, z notą 200,7 pkt.), a w klasyfikacji dwuboju 7., z notą 392,0 pkt. W biegu zaś był 18.[21] z czasem 1:36.37,0. Po powrocie do Polski został mistrzem kraju w sztafecie 5 × 10 km. Zagrał także w filmie Adama Krzeptowskiego Biały ślad[22]. PZN obdarzył go tytułem „honorowego nauczyciela narciarstwa w stopniu trenera”[3], a w Plebiscycie na Sportowca Roku po otrzymaniu 20 009 głosów znalazł się na 5. miejscu[23].

W 1933 roku sezon zimowy otwarły zawody o puchar przechodni kapitana sportowego PZN – Stanisława Fächera – podczas których rozegrano bieg sztafetowy z udziałem sztafet SN PTT, SN "Sokoła", "Strzelca" i SN "Wisły". W tym biegu Czech uzyskał najlepszy czas indywidualny, a zwyciężyła sztafeta jego klubu[24]. Znalazł się w reprezentacji Polski na mistrzostwa świata FIS w Innsbrucku. 7 lutego odbył się bieg rozstawny 4 × 10 km, rozegrany w niemal bezśnieżnych warunkach. Polska sztafeta zajęła siódme miejsce. W biegu do kombinacji Czech był 31., a po konkursie skoków awansował na 15. lokatę[24]. W otwartych zawodach skoków upadł w pierwszej serii. Po powrocie do kraju został mistrzem Polski w biegu i – po raz ostatni w karierze – w sztafecie.

Na kolejnych zawodach FIS w Sollefteå Czech i Marusarz toczyli wyrównany pojedynek z ponad 200 zawodnikami z państw skandynawskich. W kombinacji klasycznej Czech był ostatecznie 13. W skokach wypadł gorzej, gdyż był 37[24]. W biegu sztafetowym Polacy zajęli 5. miejsce. Po zakończeniu tej imprezy został mistrzem Czechosłowacji w biegu na 18 km i kombinacji klasycznej[4]. Potem zdobył czwarty tytuł najlepszego skoczka w Polsce, był także najlepszy w kombinacji. Był współautorem książki Narciarska zaprawa biegowa i skokowa. Wskazówki dla trenerów, komendantów patroli, instruktorów i uczniów[3], rekomendowanej przez ówczesnego prezesa PZN, Aleksandra Bobkowskiego.

W 1935 roku wziął udział w MŚ w Wysokich Tatrach, gdzie był dziewiąty w kombinacji[25]. 17 marca skakał na skoczni "mamuciej" w Planicy[4].

[edytuj] Lata 1936–1939

W roku 1936 był trenerem polskich narciarzy przygotowujących się do udziału w igrzyskach w Garmisch-Partenkirchen. Dużą wagę przywiązywał do porządku podczas treningów. Był również sztandarowym polskiej ekipy – na ceremonii otwarcia niósł biało-czerwoną flagę[24]. W biegu zjazdowym był najlepszy z Polaków i zajął 19. miejsce, po slalomie przesunął się w rankingu kombinacji alpejskiej na pozycję 20. Biegł też w sztafecie, która ukończyła rywalizację na 7. miejscu w składzie: Czech, Orlewicz, Karpiel i Górski. W biegu na 18 km był 33., w skokach do kombinacji był 8., a w kombinacji norweskiej 16.[24] z notą 375,0 pkt. W skokach był 33. (skoki na 62,5 m i 63,5 m, z notą 193,0 pkt.). Jeszcze w tym samym roku wziął udział w MŚ w narciarstwie alpejskim i zajął tam 15. lokatę. Został mistrzem Polski w slalomie i w kombinacji alpejskiej i wicemistrzem w skokach[10].

Na zawodach FIS w Chamonix w 1937 roku był 22. w kombinacji alpejskiej i 7. w kombinacji norweskiej[24]. 18 września został mianowany członkiem Komisji Wyszkoleniowej PZN, powierzono mu też opiekę nad kadrą narodową klasyków podczas przygotowań do mistrzostw świata FIS w Zakopanem w 1939 i igrzysk w 1940[3]. Zdobył tytuły mistrza Polski w kombinacji klasycznej, zjeździe, slalomie i kombinacji alpejskiej oraz wicemistrza w skokach[10].

W 1938 roku wystartował w MŚ w narciarstwie alpejskim w Engelbergu, gdzie w kombinacji alpejskiej był 18[4].

Ostatnim startem Czecha były mistrzostwa świata FIS w Zakopanem w 1939 roku, które były rozgrywane od 12 do 15 lutego. Na trasie FIS II z Kasprowego Wierchu był najlepszy z Polaków i zajął 20. miejsce, w slalomie na Kalatówkach był 17[24]. Pod koniec lat trzydziestych założył własną szkołę narciarską na Kasprowym Wierchu i w latach 1937–1939 zajmował się trenowaniem młodych zawodników. Razem ze Stefanem Radkiewiczem prowadził sklep sportowy w Zakopanem przy Krupówkach[3].

[edytuj] Taternictwo i narciarstwo wysokogórskie

Od roku 1925 Bronisław Czech zajmował się taternictwem[6], do którego namówił go Kazimierz Schiele[26]. Istotnym punktem jego kariery wspinacza był rok 1927, w którym razem z Schielem i Mieczysławem Świerzem pokonał północną ścianę Koziego Wierchu. Najczęstszymi partnerami wspinaczkowymi Czecha byli Jan Gnojek, Jerzy Ustupski i Józef Wójcik, do innych towarzyszy należeli Antoni Kenar, Stanisław Motyka, Tadeusz Pawłowski, Jan Sawicki, Lida Skotnicówna oraz brat Władysław i siostry Stanisława i Janina[6].

Południowa ściana Zamarłej Turni, po której Czech wielokrotnie się wspinał

W 1929 roku z inicjatywy Czecha udało się pokonać mu w zespole z Lidą Skotnicówną i przypadkowo napotkanym Wiesławem Stanisławskim północną ścianę Żabiego Konia – przejście to zapoczątkowało w taternictwie nowy trend polegający na atakowaniu nawet najbardziej niedostępnych dróg. Dawniej niesłusznie osiągnięcie to przypisywano przede wszystkim Stanisławskiemu, który odegrał wówczas mniejszą rolę – taternicy prowadzili na zmianę, jednak koncepcja należała do Czecha. Pozostałe nowe drogi wytyczone zostały na podstawie koncepcji samego Bronisława Czecha, choć bardzo często towarzyszyli mu w ich przechodzeniu najlepsi polscy wspinacze. W latach 1928–1929 Czech był czołową postacią taternictwa, jednak w literaturze wspinaczkowej niesłusznie umniejszano jego zasługi na rzecz Stanisławskiego (który był za to odpowiedzialny w głównej mierze za rozwój wspinaczki w kolejnych latach) i Wincentego Birkenmajera. Po 1932 roku Czech mniej poświęcał się już taternictwu (aktywny pozostał przede wszystkim w zimie), skupił się na narciarstwie[6] i nauce w Warszawie – wpływ na to miał z pewnością także śmiertelny wypadek sióstr Lidy i Marzeny Skotnicówien na Zamarłej Turni 6 października 1929 roku, którego Czech był świadkiem[5].

Jako jeden z nielicznych sportowców[6] Czech uprawiał także narciarstwo wysokogórskie w Tatrach Wysokich i Zachodnich[17], dokonując przy okazji treningów w terenie zjazdów, m.in. z Zawratowej Turni ścianą północno-zachodnią w stronę Hali Gąsienicowej żlebem z Niebieskiej Przełęczy. Stał się w prekursorem popularnego dzisiaj w Alpach i Tatrach narciarstwa ekstremalnego – ski-extreme[17]. Zrobił także zjazd z Koziego Wierchu do Doliny Pięciu Stawów Polskich, zjazd z Żółtej Turni na Dubrawiska i zjazd Żlebem pod Palcem do Doliny Suchej Kasprowej z Romanem Serafinem w 1936 roku[4]. Zjechał też na nartach z Niebieskiej Przełęczy i dokonał wielu zjazdów terenowych w Tatrach Polskich i Słowackich. Trasy w górach, pokonywał przy użyciu kijków, naśladując bieg narciarski, czasami biegiem[17]. Trenował przez cały rok. Jednym z jego ulubionych treningów w okresie studiów w Warszawie były marszobiegi w Lasku Bielańskim, połączone ze skokami z wysokich skarp nad brzegiem Wisły, które według niego wpływały na wzmacnianie mięśni nóg[17].

Czech był aktywnym ratownikiem górskim. Brał udział zarówno w wyprawach TOPR, jak i w spontanicznie organizowanych akcjach ratunkowych dla uwięzionych w skałach taterników[6].

[edytuj] Osiągnięcia wspinaczkowe

  • wejście północną ścianą na Kozi Wierch (1927, z Kazimierzem Schielem i Mieczysławem Świerzem),
  • przejścia południową ścianą Zamarłej Turni (wielokrotnie od 1928),
  • przejście północnym żlebem na Kozią Przełęcz Wyżnią,
  • przejście zachodnią ścianą Kościelca,
  • przejście północnym filarem Koziego Wierchu[6],
  • pierwsze wejście południową ścianą Niebieskiej Turni (21 maja 1929 r., z Lidą Skotnicówną),
  • pierwsze wejście zachodnią ścianą Żabiego Mnicha (11 lipca 1929 r., z Jerzym Ustupskim),
  • pierwsze wejście górną częścią wschodniej ściany Kościelca (17 lipca 1929 r., z Lidą Skotnicówną i Ustupskim),
  • pierwsze wejście północną ścianą Żabiego Konia (16 czerwca 1929 r., ze Stanisławskim i Lidą Skotnicówną),
  • pierwsze zimowe wejście północną ścianą Kozich Czub (26 kwietnia 1931 r., z Janem Gnojkiem),
  • pierwsze przejście południowo-zachodnią ścianą Kozich Czub (9 czerwca 1929 r., z Lidą Skotnicówną i czterema towarzyszami),
  • pierwsze przejścia żlebami południowo-zachodniej ściany Koziego Wierchu (27 i 29 września 1929 r., z różnymi partnerami)[5],
  • trzecie wejście zachodnią ścianą Łomnicy w rekordowym czasie 4 godzin (lato 1931, z Gnojkiem),
  • próba pierwszego przejścia grani głównej Tatr Wysokich od Liliowego, zakończona z powodu załamania pogody na Polskim Grzebieniu (lato 1931, z Gnojkiem, Zofią Stopkówną i Józefem Krzeptowskim)[6].

[edytuj] Szybownictwo

Pasją Czecha było szybownictwo, z którym po raz pierwszy zetknął się w 1932 roku w Winnej Górze koło Biegonic pod Nowym Sączem, gdzie odbywał się obóz szybowcowy. Po tym obozie uzyskał kategorie „A” i „B” pilota szybowcowego. W 1936 roku po odbyciu określonej liczby lotów na obozie szybowcowym w Ustianowej uzyskał tytuł instruktora szybowcowego (kategoria „C”)[4]. Dzięki niemu w tym samym roku w Zakopanem powstało Koło Szybowcowe. W październiku 1937 roku na stokach Gubałówki brał udział w pierwszych lotach szybowcowych w Zakopanem (wzięły w nich udział trzy szybowce treningowe)[4]. Tuż przed wybuchem wojny wziął jeszcze udział w kursach szybowcowych w Ustianowej i Polichnie[2].

[edytuj] Działalność podczas II wojny światowej i śmierć

Po wybuchu II wojny światowej włączył się w działalność konspiracyjną. Był kurierem na Węgrzech. 14 maja 1940 roku, kiedy był w swoim domu i malował, przyszło po niego gestapo. Został aresztowany i 14 czerwca znalazł się w pierwszym transporcie więźniów do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu[3]. W obozie otrzymał numer obozowy 349 i przydział do bloku IV. Uczestniczył w tamtejszym ruchu oporu organizowanym przez rotmistrza Witolda Pileckiego. Nie przyjął propozycji trenowania młodych niemieckich narciarzy[27]. Pracował w stolarni wraz ze swoim przyjacielem, Izydorem Łuszczkiem[28]. Zmarł z wycieńczenia 5 czerwca 1944 roku. Informacja o śmierci Czecha została przekazana jego siostrze, Stanisławie Czech-Walczakowej, przez rzeźbiarza Xawerego Dunikowskiego.

„

Z przykrością donoszę, że brat Pani, p. Bronisław Czech, nie żyje. Znałem go bardzo dobrze. Wielce mi go żal, bo to był młody, bardzo miły człowiek. Razem przebywaliśmy w szpitalu. Umarł nagle przy mnie na udar serca bez boleści. Stało się to 5 czerwca o godzinie 12.00 w południe. Wzruszający był moment jego zgonu. Siedzieliśmy w oknie, piękny słoneczny dzień, przed naszym barakiem na placu obozowym Cyganie grali różne wesołe utwory muzyczne. Dowiedziawszy się od nas o nagłym zgonie pana Bronisława przerwali granie. Za chwilę zagrali marsz żałobny Chopina...

 ”
— Xawery Dunikowski, [28]

Symboliczny grób Czecha znajduje się na Cmentarzu Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku w Zakopanem[4].

[edytuj] Po śmierci

Ulica Bronisława Czecha w Mielcu

Od 1946 rokrocznie rozgrywany jest Memoriał Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny, organizowany ku czci tej dwójki narciarzy, którzy zginęli w czasie wojny[27]. Projekt organizowania takich zawodów zgłosił na posiedzeniu zarządu SN PTT Zakopane Ignacy Bujak, co spotkało się z powszechną aprobatą. Przez pierwsze sześć lat zawody odbywały się w marcu, w Zakopanem, w formie czwórmeczu: skoki, biegi, slalom i bieg zjazdowy – było to nawiązanie do narciarskiej wszechstronności patrona. Pierwszymi zwycięzcami memoriału byli Anna Bujak, Stefan Dziedzic, Józef Daniel Krzeptowski i Jan Kula. W 1952 roku zmieniono formę memoriału, rozdzielając dotychczasowy czwórbój na kombinację norweską (biegi i skoki) oraz kombinację alpejską (slalom i bieg zjazdowy)[27]. W 1953 roku memoriał po raz pierwszy odbył się w obsadzie międzynarodowej, obok Polaków startowali zawodnicy z Czechosłowacji, NRD i Węgier. Popularność imprezy wzrastała z roku na rok, przyciągając setki zawodników i tysiące kibiców[27]. Na przestrzeni lat w zawodach wzięli udział m.in.: alpejczycy Martin Strolz i Egon Zimmermann, skoczek niemiecki Henry Glaß, Fin Arto Tiainen, Josef Rieder, Walter Schuster, James Couttet[27]. Memoriał znajdował się na liście największych imprez narciarskich w kalendarzu FIS[27]. Kryzys w kraju pod koniec lat 70., stan wojenny oraz brak środków finansowych zepchnęły tę imprezę na dalszy plan[29]. Nadal znajdował się on w kalendarzu FIS, ale organizowano go z dużo mniejszym rozmachem. Jego miejsce zajęły w Zakopanem zawody Pucharu Świata w skokach. Obecnie czynione są próby przywrócenia tej imprezie dawnego znaczenia[29], lecz przeprowadza się jedynie konkursy w narciarstwie alpejskim[30].

Popiersie Bronisława Czecha na terenie AWF Kraków przy alei Jana Pawła II

Imię Bronisława Czecha od 1978 roku nosi Akademia Wychowania Fizycznego w Krakowie[31], a w przeszłości (od 1951) także nieistniejące już schronisko na Starej Polanie w Karkonoszach[32]. W 1967 roku Rada Państwa odznaczyła pośmiertnie Czecha Krzyżem Walecznych[3]. Jest on także patronem Szkoły Podstawowej nr 86 w Warszawie przy ul. Korynckiej, SP nr 15 w Jeleniej Górze przy ul. Kamiennogórskiej, SP nr 2 w Zakopanem przy ul. Skibówki oraz SP w Nowem Bystrem. Jego imię noszą ulice w Warszawie i w Zakopanem, a także w Łodzi (osiedle Stoki), Radlinie, Częstochowie, Krakowie, Gdańsku, Słupsku, Radomiu, Katowicach, Jaworznie, Jeleniej Górze, Bielsku-Białej, Świdniku, Puławach, Nowym Sączu, Bydgoszczy[27] i Mielcu[33]. W Szkole Podstawowej nr 2 w Zakopanem odbywa się tzw. Mały Memoriał im. Bronisława Czecha[34]. W 1983 roku w rodzinnym domu sportowca w Zakopanem otwarto Izbę Pamięci Bronisława Czecha, gdzie zgromadzono pamiątki po nim. Była ona oddziałem Muzeum Tatrzańskiego. Została ona jednak zamknięta w latach 90.[27] W 1996 roku dr Halina Zdebska opublikowała książkę Bohater sportowy. Studium indywidualnego przypadku Bronisława Czecha 1908–1944. 6 września 1985 roku w Stoczni Szczecińskiej spłynął na wodę statek m/s "Bronisław Czech"[34][35]. Pośmiertnie odznaczony został w 1987 roku Krzyżem Oświęcimskim[3].

25 lipca 2008 roku zakopiańską Średnią Krokiew nazwano jego imieniem. Odsłonięto także pamiątkową tablicę oraz zorganizowano Mały Memoriał Bronisława Czecha. W konkursie na igelicie skakało około 50 młodych skoczków z Polski, Słowacji, Kazachstanu, Ukrainy i Rosji. Pierwsze miejsce w kategorii juniorów A zajął Dawid Kubacki z TS Wisła Zakopane, a w kategorii juniorów B Andrzej Zapotoczny ze Startu Zakopane[36].

[edytuj] Osiągnięcia

[edytuj] Igrzyska olimpijskie Olympic rings.svg

1928 Szwajcaria Sankt Moritz – 10. miejsce (w kombinacji norweskiej), 37. miejsce (w skokach)
1932 Stany Zjednoczone Lake Placid – 18. miejsce (w biegu na 18 km), 12. miejsce (w skokach), 7. miejsce (w kombinacji norweskiej)
1936 III Rzesza Garmisch-Partenkirchen – 7. miejsce (w sztafecie 4x10 km), 33. miejsce (w skokach), 33. miejsce (w biegu na 18 km), 16. miejsce (w kombinacji norweskiej), 20. miejsce (w kombinacji alpejskiej)

[edytuj] Starty B. Czecha w kombinacji na igrzyskach olimpijskich – szczegółowo

Miejsce Dzień Rok Miejscowość Dyscyplina/konkurencja Wynik Strata Zwycięzca
10. 18 lutego 1928 Szwajcaria Sankt Moritz kombinacja norweska
skoki
+ bieg na 18 km		 12,645 pkt. 5,188 pkt. Johan Grøttumsbråten
7. 11 lutego 1932 Stany Zjednoczone Lake Placid kombinacja norweska
skoki
+ bieg na 18 km		 392,0 pkt. 54,0 pkt. Johan Grøttumsbråten
16. 10 lutego 1936 III Rzesza Garmisch-Partenkirchen kombinacja norweska
skoki
+ bieg na 18 km		 375,0 pkt. 55,3 pkt. Oddbjørn Hagen

[edytuj] Starty B. Czecha w skokach na igrzyskach olimpijskich – szczegółowo

Miejsce Dzień Rok Miejscowość Skocznia Konkurs Skok 1 Skok 2 Nota Strata Zwycięzca
37. 18 lutego 1928 Szwajcaria Sankt Moritz Olympiaschanze indywid. 56,5 m 62,5 m 6,333 pkt 12,875 pkt Alf Andersen
12. 12 lutego 1932 Stany Zjednoczone Lake Placid Olimpijska indywid. 56,0 m 60,0 m 200,7 pkt 27,4 pkt Birger Ruud
33. 16 lutego 1936 III Rzesza Garmisch-Partenkirchen Große Olympiaschanze indywid. 62,5 m 63,5 m 193,0 pkt 39,0 pkt Birger Ruud

[edytuj] Starty B. Czecha w biegach na igrzyskach olimpijskich – szczegółowo

Miejsce Dzień Rok Miejscowość Dyscyplina Czas Strata Zwycięzca
18. 10 lutego 1932 Stany Zjednoczone Lake Placid bieg na 18 km 1:36:37,0 13:30,0 Sven Utterström
33. 12 lutego 1936 III Rzesza Garmisch-Partenkirchen bieg na 18 km 1:25:55,0 11:17,0 Erik August Larsson
7. 10 lutego 1936 III Rzesza Garmisch-Partenkirchen sztafeta 4 x 10 km 2:58,50,0 16,27 Finlandia

[edytuj] Starty B. Czecha w kombinacji alpejskiej na igrzyskach olimpijskich – szczegółowo

Miejsce Dzień Rok Miejscowość Dyscyplina/konkurencja Wynik Strata Zwycięzca
20. 9 lutego 1936 III Rzesza Garmisch-Partenkirchen kombinacja alpejska 79,41 pkt. 19,84 pkt. Franz Pfnür

[edytuj] Mistrzostwa świata w narciarstwie klasycznym

1927 Zjednoczone Królestwo Włoch Cortina d'Ampezzo – 5. miejsce (w kombinacji norweskiej), 12. miejsce (w biegu na 18 km)
1929 Polska Zakopane – 4. miejsce (w kombinacji norweskiej)
1930 Norwegia Oslo – ?
1933 Austria Innsbruck – 7. miejsce (w sztafecie), 15. miejsce (w kombinacji norweskiej)
1934 Szwecja Sollefteå – 37. miejsce (w skokach), 13. miejsce (w kombinacji norweskiej), 5. miejsce (w biegu sztafetowym)
1935 Czechosłowacja Wysokie Tatry – 9. miejsce (w kombinacji norweskiej)
1937 Francja Chamonix – 7. miejsce (w kombinacji norweskiej)

[edytuj] Mistrzostwa świata w narciarstwie alpejskim

1936 Austria Innsbruck – 15. miejsce (w kombinacji alpejskiej)
1937 Francja Chamonix – 22. miejsce (w kombinacji alpejskiej)
1938 Szwajcaria Engelberg – 18. miejsce (w kombinacji alpejskiej)
1939 Polska Zakopane – 20. miejsce (w zjeździe), 17. miejsce (w slalomie)

[edytuj] Sukcesy krajowe

  • mistrz Polski w biegu na 18 km: 1929, 1933
  • mistrz Polski w skokach narciarskich: 1928, 1929, 1931, 1934
  • wicemistrz Polski w skokach narciarskich: 1936, 1937
  • mistrz Polski w kombinacji norweskiej: 1927, 1928, 1929, 1934, 1937
  • mistrz Polski w zjeździe: 1929, 1937
  • mistrz Polski w slalomie: 1936, 1937
  • mistrz Polski w kombinacji alpejskiej: 1936, 1937
  • mistrz Polski w sztafecie 5x10 km: 1927, 1928, 1929, 1930, 1931, 1932, 1933.

[edytuj] Inne

  • mistrz Austrii w kombinacji norweskiej: 1927
  • mistrz Czechosłowacji w biegu na 18 km i w kombinacji klasycznej: 1934.

Przypisy

  1. ↑ 1,0 1,1 1,2 sports-reference.com: Bronisław Czech (ang.). [dostęp 2011-08-10].
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 Szatkowski 2008, s. 1
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 CZECH BRONISŁAW (1908-1944). pkol.pl. [dostęp 2011-08-10].
  4. ↑ 4,00 4,01 4,02 4,03 4,04 4,05 4,06 4,07 4,08 4,09 4,10 4,11 skijumping.pl: Bronisław Czech – w 100-lecie urodzin... (pol.). [dostęp 2011-08-10].
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 Mariola Bogumiła Bednarz. Bronek Czech – dziecko gór. „Tatry”. Nr 3/2008 (25), s. 82–85, lato 2008. Tatrzański Park Narodowy. ISSN 0867-4531. 
  6. ↑ 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004, s. 188–190. ISBN 83-7104-009-1. 
  7. ↑ Józef Nyka: Janina Czech-Kapłanowa. Głos Seniora, 03/2005. [dostęp 2012-05-04].
  8. ↑ Plebiscyt ROK PO ROKU – 1927. plebiscyt.przegladsportowy.pl. [dostęp 2012-04-14].
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Szatkowski 2008, s. 2
  10. ↑ 10,0 10,1 10,2 Wyniki Mistrzostw Polski – 1920-2002. skijumping.pl. [dostęp 2011-08-11].
  11. ↑ Wielka Krokiew im. Stanisława Marusarza. skisprungschanzen.com. [dostęp 2012-04-05].
  12. ↑ Plebiscyt ROK PO ROKU – 1928. plebiscyt.przegladsportowy.pl. [dostęp 2012-04-14].
  13. ↑ FIS-ski.com: FIS World Ski Championships medals (ang.). [dostęp 2011-08-10].
  14. ↑ 14,0 14,1 Szatkowski 2008, s. 3
  15. ↑ Plebiscyt ROK PO ROKU – 1929. plebiscyt.przegladsportowy.pl. [dostęp 2012-04-14].
  16. ↑ Plebiscyt ROK PO ROKU – 1930. plebiscyt.przegladsportowy.pl. [dostęp 2012-04-14].
  17. ↑ 17,0 17,1 17,2 17,3 17,4 Szatkowski 2008, s. 4
  18. ↑ Orlęta nr 4, Ryszard Krzeptowski, Poznań 1935
  19. ↑ Rekordy i statystyki: Loty narciarskie. skokinarciarskie.pl. [dostęp 2012-04-14].
  20. ↑ Plebiscyt ROK PO ROKU – 1931. plebiscyt.przegladsportowy.pl. [dostęp 2012-04-14].
  21. ↑ 21,0 21,1 21,2 21,3 Szatkowski 2008, s. 5
  22. ↑ Bronisław Czech w bazie filmweb.pl
  23. ↑ Plebiscyt ROK PO ROKU – 1932. plebiscyt.przegladsportowy.pl. [dostęp 2012-04-14].
  24. ↑ 24,0 24,1 24,2 24,3 24,4 24,5 24,6 Szatkowski 2008, s. 6
  25. ↑ Nie tylko Małysz i Kowalczyk. Występy Polaków na mistrzostwach świata w narciarstwie klasycznym. histmag.org. [dostęp 2012-04-14].
  26. ↑ Bolesław Chwaściński: Z dziejów taternictwa. O górach i ludziach. Warszawa: Sport i Turystyka, 1988, s. 171, 174, 189. ISBN 83-217-2463-9. 
  27. ↑ 27,0 27,1 27,2 27,3 27,4 27,5 27,6 27,7 Szatkowski 2008, s. 7
  28. ↑ 28,0 28,1 PATRON SZKOŁY PODSTAWOWEJ BRONISŁAW CZECH (pol.). [dostęp 2011-08-10].
  29. ↑ 29,0 29,1 zakopane.eu: Memoriał Bronisława Czecha i Heleny Marusarzówny (pol.). [dostęp 2011-08-11].
  30. ↑ PZN.pl: Memoriał B. Czecha i H. Marusarzówny zdominowali Czesi (pol.). [dostęp 2012-04-05].
  31. ↑ awf.krakow.pl: Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie (pol.). [dostęp 2011-08-11].
  32. ↑ wroclaw.hydral.com.pl: Schronisko Bronka Czecha (dawne) (pol.). [dostęp 2011-08-12].
  33. ↑ Czecha, Mielec, Polska. Google Maps. [dostęp 2011-08-12].
  34. ↑ 34,0 34,1 z-ne.pl: Bronisław Czech – As polskiego narciarstwa. 100 lat SN PTT 1907 Zakopane (pol.). [dostęp 2011-08-11].
  35. ↑ polsteam.com.pl: Bronisław Czech (pol.). [dostęp 2011-08-11].
  36. ↑ skokinarciarskie.pl: Średnia Krokiew im. Bronisława Czecha (pol.). [dostęp 2011-08-11].

[edytuj] Bibliografia

[edytuj] Linki zewnętrzne

Commons in image icon.svg
  W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Bronisław Czech
Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Bronisław_Czech&oldid=31285583”
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach

Polecamy: Pozycjonowanie, wózki dziecięce, Kino domowe, Viagra, Kredyty