Bronisław Kowalczewski

Bronisław Kowalczewski (ur. 16 maja 1896, zamordowany przez Niemców w 1943) – podpułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego.

Piłsudczyk, uczestnik wojny z bolszewikami.

Był oficerem Generalnego Inspektoratu Sił Zbrojnych w Warszawie. W czasie kampanii wrześniowej początkowo w Naczelnym Dowództwie WP na stanowisku oficera do zleceń Naczelnego Wodza, a od 3 września organizował i dowodził Podgrupą "Radom" w Grupie "Kielce" płk dypl. Kazimierza Glabisza.

Uczestnik kampanii francuskiej, więzień oflagów niemieckich, tajny komendant z ramienia Armii Krajowej obozu w Colditz i Dössel, współorganizator wielkiej ucieczki 47 oficerów i podoficerów, zamordowany w Buchenwaldzie przez Niemców.

Ordery i odznaczenia

• Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari
• Krzyż Niepodległości
• Krzyż Walecznych – czterokrotnie
• Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
• Srebrny Krzyż Zasługi
• Krzyż Kawalerski Legii Honorowej (Francja)
• Krzyż Wojenny (Francja)

Kariera zawodowa

Okres formowania sie Panstwa Polskiego

Bronislaw Kowalczewski jako dziewietnastolatek, w sierpniu 1915 roku wstapil do Polskiej Organizacji Wojskowej a w 1916 roku rozpoczal studia na Politechnice w Warszawie. Rok pozniej zostal przyjety do Korporacji Studenckiej Welecja. W listopadzie 1918 roku, majac 22 lata wstapil wraz organizacja POW do polskiego wojska. W tym tez czasie zostal komendantem w podwarszawskim Wegrowie i kierowal akcja rozbrajania Niemcow.

Okres Miedzywojenny

W 1919-1920 Bronislaw Kowalczewski, jako podporucznik bral udzial w wojnie polsko-bolszewickiej, ktora zakonczyl w stopniu porucznika. Zostal za nia odznaczony orderem Virtuti Militari i trzema Krzyzami Walecznych. Swoje zycie zwiazal z wojskiem i w okresie miedzywojennym sluzyl w 22 Pulku Piechoty, 53 pulku Strzelcow Konnych w Stryju, nastepnie w Sztabie Generalnym w referacie historycznym. W 1924 roku zostal awansowany do stopnia kapitana. 1928 skonczyl Wyzsza Szkole Wojenna i pracował w Generalnym Inspektoracie Sil Zbrojnych. W 1932 otrzymal stopien majora dyplomowanego. W 1930 opracował i wydał " Zarys historii wojennej 22 Pulku Piechoty". W 1936 powrocil do służby liniowej jako dowodca III batalionu 36 puku piechoty Legii Akademickiej. W 1937 roku zostal awansowany do stopnia podpulkownika i ponownie rozpoczal prace w Generalnym Inspektoracie Sil Zbrojnych.

Kampania Wrzesniowa

Po napaści Niemiec na Polske i wybuchu działań wojennych 1 wrzesnia 1939 roku, został przeniesiony do Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego na stanowisko oficera do zleceń Naczelnego Wodza. 3 wrzesnia pplk. Kowalczewski zorganizował z odwodów i rozbitych oddziałów grupę Radom, wchodzącą w sklad grupy "Kielce" plk. Kazimierza Glabisza. Po ciężkich walkach z Niemcami, odziały wraz pplk Kowalczewskim zostały okrążone. Pplk Kowalczewski wydał rozkaz rozproszenia i przedostał się na Wegry, gdzie został internowany.

Kampania Francuska

W czasie internowania na Wegrzech, pplk Kowalczewski dostal immienny rozkaz misji przedostania sie do Francji gdzie przejal dowodctwo Malopolskiego Pulku Strelcow Pieszych. W czasie kampani francuskiej, jego pulk oslanial panicznie wycofujace sie wojsko francuskie. Po ciezkich walkach pplk. Kowalczewski wraz z 250 zolnierzami zostal wziety do niewoli przez Niemcow.

Okres Obozow Jenieckich

Od poczatku pobytu w niewoli, pplk Kowalczewski wlaczyl sie w ruch oporu i zostal jednym z jego przywodcow. Organizowal ucieczki i sam bral w nich udzial, niestety bez powodzenia. Był osadzony w Oflagu XIIa w miejscowosci Hadamar pod Limburgiem (21 lipiec 1941r. proba ucieczki przez tunel podziemny), Karny Oflag N.IV w Colditz w Saksonii, gdzie wszedl do tajnej Miedzynarodowej Rady Ucieczkowej a takze z ramienia Armi Krajowej pelnil funkcje tajnego komendanta obozu. Kiedy nie powiodla sie kolejna proba ucieczki, pplk Kowalczewski w sierpniu 1943 roku zostal przeniesiony do oflagu w VIb w Dossel pod Warburgiem w Westfalii. Takze i w tym obozie zostal powolany przez AK na tajnego komenda obozu i koordynowal prace nad budowa tunelu podziemnego. 19 wrzesnia 1943 roku ucieklo tym tunelem 47 jencow w tym 44 oficerow. Niemeickie wladze obozowe wraz z Gestapo ostatecznie zlapalo 37 ucieczkinierow, ktorzy zostali zgladzeni w obozie koncentracyjnym w Buchenwaldzie. Sledztwo Gestapo wykazalo takze grupe kierownicza tej ucieczki tj. pplk. Bronislawa Kowalczewskiego, mjr Stefana Pronaszko, kpt. Wladyslawa Wasilewskiego, ktorzy pozostali w obozie aby dalej kierowac pracami organizacji podziemnej. Wydani przez wladze obozowe Gestapo wbrew miedzynarodowemy prawu jenieckiemu, Konwencji Genewskiej, zostali przetransportowni do Buchenwaldu, gdzie ich zgladzono. Posmiertnie Bronislaw Kowalczewski zostal awansowany do rangi pulkownika.

Rodzina i potomkowie

Plk Kowalczewski był synem Albina Kowalczewskiego, dyrektora gimnazjum w Kielcach, oraz Jadwigi z domu Modlinskiej. Miał czterech braci: Witolda, Tadeusza, ___________, Stanislawa oraz siostre: Zofie. Plk Kowalczewski był ozeniony z Jadwiga z domu Skulska. Mieli dwie corki: Hanne ur. w 1926 roku i Krystyne ur. w 1933 roku. Zona plk Kowalczewskiego zmarła podczas porodu trzeciego dziecka na trzy miesiace przed wybuchem II Wojny Swiatowej. Corka Hanna urodzona w 1926 roku. Zamezna za Stanislawa Rytko, dzieci: Magdalena Rytko (po mezu Marszalek) oraz Jerzy Rytko Corka Krystyna urodzona w 1933 roku. Zamezna za Wieslawa Kokocinskiego, dzieci Katarzyna Kokocinska (po mezu Dowbor) oraz Tomasz Kokocinski Obie corki plk Kowalczewskiego w czasie dzialan wojennych 1939 roku zostaly wywiezione przez zaprzyjaznione osoby rodziny Munich do Francji. Prawie cala wojne spedzily u rodziny Hariabiow Ferrand w zamku La Brnardiere w Bretanii. Plk Bronislaw Kowalczewski w swojej ostatniej woli, ktora napisal przed wyruszeniem na wojne, nakazal powrot corek do Polski bez wzgledu na okolicznosci czy ustroj panstwa. Wbrew protestom czesci rodziny, dziewczynki powrocily do ojczyzny w 1947 roku. W Polsce Hanna ukonczyła studia magisterskie na AWF we Wroclawiu, a Krystyna studia Konserwacji Zabytkow na UMK w Toruniu.

Bibliografia

• Polski Słownik Biograficzny – 1969, tom XIV/4, zeszyt 63, PAN.
• Informacje rodzinne
• "11 Dzielnych Ludzi", druk Zaklad Poligraficzny S-Print, Warszawa 2008, wdg pomyslu Narodowego Centrum Kultury, ul. Senatorska 12, 00-82 Warszawa. Autor tekstu o plk Bronislawie Kowalczewskim Michal Laszczkowski, Redakcja Tekstow Jaroslaw Warzecha