Bulwary Krakowa
| Bulwary Krakowa | |
 nr rej. [A-1260/M] z 13.06.2011 r.[1] |
|
 Widok na Bulwar Czerwieński z Wawelu |
|
| Państwo |  Polska |
| Miasto |  Kraków |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Bulwary Krakowa – zabytkowe budowle hydrotechniczne o funkcji przeciwpowodziowej w Krakowie wzdłuż rzeki Wisły, pierwotnie przewidywane również do funkcji pomocniczych nabrzeży portowych. Składają się głównie z murów oporowych (górnego, wysokiego oraz dolnego ujmującego koryto rzeki, tworzącego nabrzeże przeładunkowe). W linii górnych murów znajdują się murowane schody terenowe dla pieszych oraz brukowane pochylnie do komunikacji kołowej; bocznice kolejowe na poziomie dolnym nie zachowały się. Zespół XIX-XX-wiecznych bulwarów oraz wałów w granicach administracyjnych Krakowa pełni skutecznie kluczową dla bytu miasta funkcję zabezpieczenia przed powodzią, co wykazały doświadczenia wielkich powodzi m.in. w 1970, 1994 i 2010 roku.
Bulwary wraz z przyległymi fragmentami wałów Wisły, a także Rudawy, wtórnie uzyskały funkcję i status obszarów parkowych, stanowiąc obecnie popularne miejsce rekreacyjno-wypoczynkowe zarówno dla krakowian, jak i przyjeżdżających turystów. Znajdują się tu liczne alejki spacerowe, a wzdłuż biegną drogi rowerowe.
Spis treści |
[edytuj] Historia
Przebieg głównego koryta Wisły na obszarze Starego Miasta wielokrotnie zmieniano. Do XIII w. rzeka płynęła swym dzisiejszym korytem, jednak na krótko po lokacji miasta w 1257 r, celem przybliżenia rzeki do wytyczonego wówczas centrum miasta, postanowiono wybudować zaporę między Skałką a Dębnikami. Odcięte w ten sposób koryto zasilane było wodami rzeki Wilgi, a po powstaniu miasta Kazimierz w 1335 r. nazwano je Zakazimierką. Główny nurt Wisły natomiast skierowany został za Wawelem na wschód, wzdłuż dzisiejszych Plant Dietlowskich i dalej Aleją Daszyńskiego (wbrew nazwie, Wisła nigdy nie płynęła wzdłuż dzisiejszej ulicy Starowiślnej). Nad płynącą tamtędy Wisłą przerzucono Most Królewski na Stradomiu i most kolejowy w Grzegórzkach.
Minęło kilka wieków do czasu gdy postanowiono przywrócić dawne koryto Wisły. Tak zwana wówczas Stara Wisła została zakopana w latach 1878-80, tworząc dzisiejsze Planty Dietlowskie i Aleję Daszyńskiego. Umożliwiło to uregulowanie rzeki w jej współczesnym korycie w latach 1905-09 i jednocześnie utworzenie bulwarów wiślanych. Oddanie do użytku Stopnia Wodnego Dąbie w 1961 r. podniosło lustro wody w centrum Krakowa, wzbogacając walory krajobrazowe rzeki i zwiększając atrakcyjność bulwarów.
Na obszarze Bulwaru Czerwieńskiego, w miejscu dzisiejszej ulicy Retoryka, do Wisły uchodziła rzeka Rudawa (zwana Młynówką Królewską). Zasypano ją w latach 1903-12, kierując w miejsce dzisiejszego koryta uchodzącego przy Bulwarze Rodła.
W 1991 r. bulwary wiślane Starego Miasta, Zwierzyńca, Podgórza i Dębnik administracyjnie podzielono na mniejsze odcinki i nadano im nazwy (znosząc dawne nazwy: M. Zyblikiewicza, B. Drobnera i Z. Sakiewicza)[2]. Bulwary w kolejności od góry rzeki to:
- na lewym brzegu: Bulwar Rodła, Bulwar Czerwieński, Bulwar Inflancki, Bulwar Kurlandzki,
- na prawym brzegu: Bulwar Poleski, Bulwar Wołyński, Bulwar Podolski.
Bulwary wiślane stanowią obiekt techniki urbanistycznej na trasie Krakowskiego Szlaku Techniki utworzonego 6 kwietnia 2006 r. Prowadzi nimi także rekreacyjna trasa rowerowa bulwarów wiślanych stanowiąca część europejskiej drogi rowerowej EuroVelo 4.
W 2009 r. uruchomiono w Krakowie tramwaj wodny, którego przystanki znajdują się m.in. na bulwarach: Rodła ("Flisacka"), Czerwieńskim ("Most Dębnicki"), Inflanckim ("Paulińska") i Wołyńskim ("Most Grunwaldzki"). Pozostałe przystanki to: "Galeria Kazimierz" na Grzegórzkach, "Most Kotlarski" na Zabłociu, "Tor kajakarstwa górskiego" oraz "Tyniec Klasztor".
[edytuj] Bulwary nad Wisłą
Bulwary poniżej zostały wymienione w kolejności od góry rzeki:
[edytuj] Brzeg lewy
[edytuj] Bulwar Rodła
Bulwar ten rozlega się wzdłuż lewego brzegu Wisły, w dzielnicy Zwierzyniec, pomiędzy ujściem rzeki Rudawy, a mostem Dębnickim. Znajdują się przy nim przystanie klubów sportowych: AZS-AWF-u oraz Nadwiślanu.
Bulwar ten w większości stanowi obszar trawiasty łagodnie nachylony ku Wiśle, oddzielony od wyższego poziomu miasta stylowym murem przeciwpowodziowym zbudowanym w latach 1905-09. Wzdłuż bulwaru, nad samą rzeką prowadzi alejka spacerowa.
[edytuj] Bulwar Czerwieński
Bulwar ten rozlega się wzdłuż lewego brzegu Wisły, w dzielnicy Stare Miasto, pomiędzy mostami Dębnickim a Grunwaldzkim. W tym miejscu nad brzegiem Wisły znajduje się Wawel, a także 3 pomniki Bronisława Chromego, w tym Smoka Wawelskiego i psa Dżoka. Od 2008 r. znajduje się na nim także aleja gwiazd.
Jest to najpopularniejszy bulwar wśród turystów i Krakowiaków, którzy w piękną pogodę tłumnie tu biwakują nad tzw. zakolem Wisły. Wraz z Bulwarem Poleskim (znajdującym się po przeciwnej stronie Wisły), bulwar ten stanowi scenę lub (w zależności od roku) widownię corocznego widowiska Wianki. Odbywają się tu także inne liczne imprezy cykliczne i okolicznościowe.
Bulwar ten, poprzecinany licznymi alejkami spacerowymi, w większości stanowi obszar trawiasty, łagodnie schodzący ku brzegowi Wisły. Cumują tu liczne barki-restauracje, odpływają rejsowe statki do Tyńca, a także znajduje się tu główny przystanek tramwaju wodnego.
[edytuj] Bulwar Inflancki
Bulwar ten rozlega się wzdłuż lewego brzegu Wisły, w dzielnicy Stare Miasto, pomiędzy mostami Grunwaldzkim a Józefa Piłsudskiego. W tym miejscu nad brzegiem Wisły znajduje się m.in. kościół na Skałce.
Na przedłużeniu ulicy Skawińskiej znajdował się drewniany Most Skawiński, wiodący w stronę Skawiny i Myślenic – został on spalony w 1657 r. przez opuszczających miasto po Potopie Szwedów (wraz z innymi krakowskimi mostami). Został on zastąpiony przeprawą promową, która nie ciesząc się popularnością, wkrótce została zlikwidowana.
Bulwar ten, poprzecinany licznymi alejkami spacerowymi, w większości stanowi obszar trawiasty. W północnej części łagodnie schodzi ku brzegowi Wisły, a w południowej część górną od dolnej rozdziela stylowy mur zbudowany w latach 1905-09.
W kwietniu 2009 r.[3] uruchomiona została zakotwiczona na Bulwarze Inflanckim platforma widokowa unoszona przez balon 150 m nad ziemią. Była to pierwsza taka platforma w Polsce. Rozciągał się z niej widok zarówno na Kazimierz jak i na Stare Miasto z Wawelem, a przy dobrej widoczności dostrzec można było nawet Tatry[4]. Loty odbywały się do stycznia 2010 r, po czym nastąpiło trwające półtora roku przenoszenie platformy na drugą stronę rzeki (na Bulwar Wołyński).
[edytuj] Bulwar Kurlandzki
Bulwar ten rozlega się wzdłuż lewego brzegu Wisły, w dzielnicy Stare Miasto, pomiędzy mostami Józefa Piłsudskiego a mostem kolejowym w Zabłociu. Znajduje się przy nim Most Powstańców Śląskich.
Na całej długości bulwaru, jego część górną od dolnej rozdziela stylowy mur zbudowany w latach 1905-09 z licznymi łączeniami w postaci schodów i zjazdów.
Przy tym bulwarze do roku 1925 stał Most Podgórski, łączący go z Bulwarem Podolskim. Świadczą o tym do dziś pozostawione przyczółki po obu stronach rzeki. Obecnie znajduje się w tym miejscu pieszo-rowerowa Kładka Ojca Bernatka.
[edytuj] Brzeg prawy
[edytuj] Bulwar Poleski
Bulwar ten rozlega się wzdłuż prawego brzegu Wisły, w dzielnicy Dębniki, pomiędzy mostami Dębnickim a Grunwaldzkim. W tym miejscu nieopodal brzegu Wisły znajduje się Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej "Manggha". Wraz z Bulwarem Czerwieńskim (znajdującym się po przeciwnej stronie Wisły), bulwar ten stanowi scenę lub (w zależności od roku) widownię corocznego widowiska Wianki.
Bulwar ten w większości stanowi obszar trawiasty łagodnie nachylony ku Wiśle, oddzielony od wyższego poziomu miasta stylowym murem zbudowanym w latach 1905-09. Wzdłuż bulwaru prowadzą alejki spacerowe.
Przy bulwarze tym pod wpływem procesu akumulacji rzecznej, tworzy się jedyna w Krakowie piaszczysta plaża, która jednak ze względu na stosunkowe zanieczyszczenie wody w Wiśle nie ma zastosowania rekreacyjnego. Piasek w tym miejscu jest regularnie usuwany z uregulowanego koryta rzeki przy pomocy pogłębiarek.
W okolicy dzisiejszej ul. Zamkowej, do lat czterdziestych XX w. linia brzegowa znacznie silniej zakrawała się w głąb rzeki. Na istniejącym tu wówczas cyplu, w latach 1891-1938 stała willa Rożnowskich – budynek o charakterystycznym zamkowym wyglądzie.
[edytuj] Bulwar Wołyński
Bulwar ten rozlega się wzdłuż prawego brzegu Wisły, w dzielnicy Podgórze, pomiędzy Mostem Grunwaldzkim a ujściem rzeki Wilgi. Ujście to tworzy malowniczy cypelek połączony z sąsiednim Bulwarem Podolskim równie stylowym Mostem Retmańskim. Przy Bulwarze Wołyńskim znajduje się też charakterystyczna dla tego miejsca bryła dawnego Hotelu Forum (później Sofitel).
Bulwar ten, poprzecinany licznymi alejkami spacerowymi, w większości stanowi obszar trawiasty, łagodnie schodzący ku brzegowi Wisły.
Co roku od kilku lat pod hotelem Forum na tych bulwarach na przełomie kwietnia i maja stacjonuje charakterystyczny lunapark z Holandii oferujący wiele atrakcji zarówno dla dzieci jak i dla młodzieży i dorosłych. Stałymi atrakcjami lunaparku są: Project 1 czyli wielkie wahadło, młot Extrem, karuzela Break Dance, Autodrom i wiele innych. Co roku owy lunapark przyciąga wiele chętnych, często z okolicznych miast.
Na bulwar ten do lipca 2011 r. trwało półtoraroczne przenoszenie balonowej platformy widokowej z Bulwaru Inflanckiego (patrz: Bulwar Inflancki). Obecnie balon odbywa codzienne turystyczne loty ograniczone jedynie pogodą.
[edytuj] Bulwar Podolski
Bulwar ten rozlega się wzdłuż prawego brzegu Wisły, w dzielnicy Podgórze, pomiędzy ujściem rzeki Wilgi a mostem kolejowym w Zabłociu. Znajdują się przy nim mosty Józefa Piłsudskiego i Powstańców Śląskich.
Przy tym bulwarze do roku 1925 stał Most Podgórski, łączący go z Bulwarem Kurlandzkim. Świadczą o tym do dziś pozostawione przyczółki po obu stronach rzeki. Obecnie znajduje się w tym miejscu pieszo-rowerowa Kładka Ojca Bernatka.
Zlokalizowany był tu także Port Solny – ważne miejsce w historii krakowskiego (a wcześniej: podgórskiego) przemysłu.
Bezpośrednio przy bulwarze tym znajdują się następujące budynki:
- Kamienica Aleksandrowiczów – zabytkowy budynek dominujący w panoramie Podgórza widzianej z przeciwległego brzegu Wisły.
- Elektrownia podgórska – leżąca na trasie Krakowskiego Szlaku Techniki elektrownia komunalna miasta Podgórze, wybudowana w latach 1899-1900. Obecnie trwa budowa kompleksu muzealnego Tadeusza Kantora, otaczającego dawne budynki elektrowni.
[edytuj] Bulwar nad Rudawą
Bulwar ten rozlega się po obu stronach rzeki Rudawy, która uchodzi do Wisły na początku Bulwaru Rodła. Prowadzi z Salwatora, wzdłuż błoń i ciągnie się niemal do Mydlnik. Początkowo bulwarem wiodą asfaltowe alejki spacerowe oraz drogi rowerowe, a następnie malowniczo przechodzi on jednym z obrzeży błoń. W dalszej części Rudawa i jej bulwary przebiegają pośród ogródków działkowych i bujnej zieleni Woli Justowskiej.
