Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych

Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych (CWBPanc) – centrum wyszkolenia broni pancernych Wojska Polskiego II RP.

Geneza Centrum

Początki wojskowego szkolnictwa motoryzacyjnego w Wojsku Polskim sięgają 1919 roku. W maju tego roku została utworzona w Krakowie Oficerska Szkoła Wojsk Samochodowych. Zajmowała się ona przekwalifikowaniem oficerów różnych rodzajów broni na oficerów samochodowych. Kurs trwał 6 miesięcy. Ponieważ ówczesna armia słabo była wyposażona w sprzęt samochodowy, zapotrzebowanie na oficerów służby samochodowej nie było duże. Dlatego też w Szkole kształciło się tylko 30 oficerów o odpowiednim przygotowaniu technicznym.

W 1920 powstała w Warszawie Oficerska Szkoła Czołgów i Samochodów. Ośrodek ten kształcił kilkudziesięciu oficerów - specjalistów dla potrzeb broni pancernej i służby samochodowej. Po jego powstaniu Szkoła w Krakowie została rozwiązana.

W latach 1922-1923 szkolnictwo wojskowe przechodziło reorganizację ze szkolnictwa typu wojennego na pokojowy. W rezultacie w czerwcu 1923, w Warszawie utworzono Oficerską Szkołę Inżynierii o 3-letnim programie nauczania. Po roku nauki następowała specjalizacja w trzech kierunkach:

1. Saperzy i wojska kolejowe,
2. Łączność,
3. Wojska samochodowe.

Szkoła wykształciła ok. 300 podchorążych.

Z dniem l października 1936 r. Szkołę przemianowano na Wyższą Szkołę Inżynierii. Wykształcenie techniczne i matematyczne było na poziomie politechniki. Szkolenie praktyczne odbywało się w miesiącach letnich w Modlinie i Jabłonnie.

Działalność Centrum

W latach 1926-1931 nastąpiły kolejne reorganizacje w Wojsku Polskim, które doprowadziły do zmian w szkolnictwie wojskowym. Powstawały centra wyszkolenia, zajmujące się kształceniem oficerów i podoficerów zawodowych oraz ich dokształcaniem i specjalizacją. W związku z tym w 1931 r. w Warszawie utworzono Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych, a w 1934 przeniesiono je do Twierdzy Modlin i przemianowano na Centrum Wyszkolenia Czołgów i Samochodów Pancernych. Ponadto od 1927 istniała w Warszawie Szkoła Podoficerów Zawodowych Czołgów i Samochodów Pancernych.

Na początku lat trzydziestych siłą uderzeniową wielu armii na świecie stała się bron pancerna. W Wojsku Polskim ten rodzaj broni był słabo rozwinięty. Do 1930 oddziały pancerno-motorowe wchodziły w skład piechoty. Na początku trzydziestych lat wyodrębniono je w samodzielny rodzaj broni i rozpoczęto rozbudowywać. Pod koniec 1936 ze względu na rozwój wojsk pancerno-motorowych wzrosło zapotrzebowanie na kadrę oficerska i podoficerską tego rodzaju wojsk. Z tego powodu w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej zorganizowano, Szkołę Podchorążych Broni Pancernych, a przy niej 9-miesięczny Kurs Aplikacyjny dla Oficerów i Kompanię Szkolną dla Małoletnich. Szkolenie kierowców i mechaników dla całego wojska prowadziły początkowo kolumny dywizjonów samochodowych, a następnie bataliony pancerne. W okresie dwudziestolecia międzywojennego wojskowe szkolnictwo samochodowe i broni pancernej wyszkoliło łącznie ponad 10 tys. oficerów, podoficerów oraz kierowców i mechaników.

Przed wybuchem wojny w skład CWBPanc. wchodziły:

• Szkoła Podchorążych Broni Pancernych (batalion podchorążych zawodowych szkolący 180 podchorążych),
• baon podchorążych rezerwy szkolący 180 podchorążych,
• 9 miesięczny Kurs Aplikacyjny dla Oficerów,
• Kompanię Szkolną dla Małoletnich,
• ćwiczebną kompanię czołgów, kompanię techniczno gospodarczą,
• doświadczalny batalion pancerny,
• pododdziały obsługi

We wrześniu 1939 na bazie kadry i sprzętu Centrum zmobilizowano szereg jednostek pancernych:

• 11 Dywizjon Pancerny,
• 12 Kompanię Czołgów Lekkich,
• 1 Kompanię Czołgów Lekkich Dowództwa Obrony Warszawy,
• 11 Kompanię Czołgów Rozpoznawczych,
• kompania czołgów rozpoznawczych Dowództwa Obrony Warszawy,
• szwadron czołgów rozpoznawczych w ramach Warszawskiej Brygady Pancerno-Motorowej.

Sztandar Szkoły Podchorążych Broni Pancernych

Szkoły Podchorążych Broni Pancernych otrzymała sztandar 26 maja 1938 w Warszawie na Polu Mokotowskim. We wrześniu 1939 sztandar szkoły ewakuowano do Ośrodka Zapasowego w Żurawicy, potem przewieziono go do Podkamienia za Lwowem. Stamtąd dotarł wraz z kolumną ewakuacyjną nad granicę węgierską w rejonie Jabłonicy. 18 września około 14:00 spalono sztandar.

Wyszkolenie formacji pancernych na obczyźnie

Po klęsce wrześniowej wraz z rozpoczęciem formowania Wojska Polskiego we Francji zorganizowano także szkolnictwo wojskowe. Składało się ono z oficerskich ośrodków wyszkolenia, szkół podchorążych i szkół podoficerskich. W St. Cecile i Bollene prowadzono kursy wyszkolenia oficerów i podchorążych broni pancernej już w końcu 1939 r. Na wiosnę 1940 r. rozpoczęło funkcjonowanie Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej w Serignan. Kształciło się tam 205 oficerów oraz 1144 żołnierzy - kierowców i mechaników broni pancernej i służby transportowej.

Po klęsce Francji odtworzono Wojsko Polskie w Wielkiej Brytanii, głównie na terenie Szkocji, gdzie rozmieszczono najważniejsze ośrodki polskiego szkolnictwa wojskowego. Obóz szkoleniowy w Crawford od 12 IX 1940 r. otrzymał nazwę Centralnego Ośrodka Wyszkolenia. Obozowi temu podporządkowany został Ośrodek Wyszkolenia Broni Pancernej i Zmotoryzowanej z siedzibą w Blairgowre i Rattray, w późniejszym okresie zmieniony w Centrum Wyszkolenia Broni Pancernej i Zmotoryzowanej. W VIII 1943 roku Centrum przeszło reorganizację, w wyniku której powstały szkoły: broni pancernej, techniczna i motoryzacyjna oraz oddziały zapasowe broni pancernych. Do wiosny 1944 r. w trakcie 29 kursów przeszkolono w Centrum 432 oficerów.

Z kolei w ZSRR w Kaindze (Kirgiska SRR) powstało Centrum Wyszkolenia Broni Pancernych. W czasie pierwszej ewakuacji w III 1942 r. przeniesiono je na teren Iranu, następnie do Iraku, a w 1943 r. do Palestyny i dalej do Egiptu do obozu w Quassasin w delcie Nilu.

Kadra centrum

Komendanci:

• ppłk dypl. Jerzy Levittoux (p.o. 1933-1934 i kmdt 1934-1936)
• ppłk dypl. Karol Hodała (1936-1938)
• ppłk dypl. Antoni Marian Korczyński (1938-1939)

Oficerowie:

• kpt. Stanisław Szostak
• por. br. panc. Michał Nahorski
• mjr br. panc. Bronisław Brągiel
• kpt. br. panc. Leon Jankowski
• kpt. br. panc. Feliks Michałkowski
• por. piech. Aleksander Stefanowicz

Bibliografia

• Rajmund Szubański, Szkoła Podchorążych Broni Pancernych 1936-1939, Pruszków 1993,
• Tadeusz Wielogórski, Stanisław Grabowski, Podchorążowie broni pancernych 1936-1939, Londyn 1998.
• Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936 - 1939, wyd. MON Warszawa 1964
• Stanisław Rutkowski, Zarys dziejów polskiego szkolnictwa wojskowego, wyd. MON Warszawa 1964
• Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.