Cer

Cer
lantan ← cer → prazeodym
– ↑ Ce ↓ Th 58 Ce
Wygląd
stalowoszary
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.	cer, Ce, 58 (łac. cerium)
Grupa, okres, blok	–, 6, f
Stopień utlenienia	III, IV
Właściwości metaliczne	lantanowiec
Właściwości tlenków	średnio zasadowe
Masa atomowa	140,116 u
Stan skupienia	stały
Gęstość	6689 kg/m³
Temperatura topnienia	798 °C
Temperatura wrzenia	3426 °C
Numer CAS	7440-45-1
PubChem	23974
Właściwości atomowe Promień • atomowy 185 pm Konfiguracja elektronowa [Xe]4f26s2 Zapełnienie powłok 2, 8, 18, 19, 9, 2 (wizualizacja powłok) Elektroujemność • w skali Paulinga • w skali Allreda 1,12 1,06 Potencjały jonizacyjne I 534,4 kJ/mol II 1050 kJ/mol III 1949 kJ/mol
Właściwości fizyczne Ciepło parowania 414 kJ/mol Ciepło topnienia 5,46 kJ/mol Konduktywność 1,15×106 S/m Ciepło właściwe 190 J/(kg·K) Przewodność cieplna 11,4 W/(m·K) Układ krystalograficzny regularny ściennie centrowany Twardość • w skali Mohsa 2,5 Prędkość dźwięku 2100 m/s (293,15K) Objętość molowa 20,69×10−6 m³/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 134Ce {syn.} 3,16 dni w.e. 0,5 134La 136Ce 0,19% stabilny izotop z 78 neutronami 138Ce 0,25% stabilny izotop z 80 neutronami 139Ce {syn.} 137 dni w.e. 0,278 139La 140Ce 88,48% stabilny izotop z 82 neutronami 141Ce {syn.} 30,5 dnia β− 0,581 141Pr
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Zagrożenia według MSDS Niebezpieczeństwo Zwroty H H228, H261, H302, H312, H315, H319, H332, H335 Zwroty EUH brak zwrotów EUH Zwroty P P210, P231+P232, P261, P280, P305+P351+P338, P422 Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia według MSDS Łatwopalny (F) Szkodliwy (Xn) Zwroty R R11, R14/15, R20/21/22, R36/37/38 Zwroty S S16, S26, S36/37/39, S43 NFPA 704 1 2 3 W
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło cer w Wikisłowniku

Cer (Ce, łac. cerium) – pierwiastek chemiczny, lantanowiec. Nazwa pochodzi od planetoidy Ceres.

Charakterystyka

Jest miękkim, szarym metalem, który wypiera wodór z mocnych kwasów nieorganicznych, tworząc bezbarwne jony Ce³⁺. Sole ceru na III stopniu utlenienia są podobne do soli innych lantanowców. Cer występuje również na IV stopniu utlenienia, w którym przypomina tor, cyrkon i uran na IV stopniu utlenienia. W środowisku alkalicznym Ce^III utlenia się do Ce^IV pod wpływem tlenu z powietrza. Żółte jony Ce⁴⁺ są silnym utleniaczem.

Kowalny i ciągliwy. Stosowany jako dodatek uszlachetniający do stopów. Dzięki właściwościom piroforycznym stosowany w kamieniach do zapalniczki.

Występowanie

Cer występuje w skorupie ziemskiej w ilości 68 ppm (wagowo, 0,0045%). Odkryty w 1803 roku przez niemieckiego chemika Martina Heinricha Klaprotha. Najważniejszymi minerałami ceru są:

• monacyt (Ce,La,Th,Nd,Y,Pr)PO₄
• bastnezyt (Ce,La,Nd,Y,Pr)CO₃F
• ceryt fluorowy (La,Ce)F₃
• parazyt (Ce,La)₂O₃

Izotopy

Cer posiada 22 izotopy, ale w przyrodzie występuje w postaci 4 izotopów o liczbach masowych: 136, 138, 140, 142.

Cer-144 jest produktem rozszczepienia i stanowi część opadu promieniotwórczego. Emituje promieniowanie beta o energii 316 keV (76,3%) i 182 keV (19,1%) oraz promieniowanie gamma. Występuje w równowadze promieniotwórczej ze swoim następcą, prazeodymem-144. Cer-144 jest wysoce radiotoksyczny. Narządami krytycznymi jest przewód pokarmowy, kości i wątroba.

Bibliografia

• Jerzy Minczewski: Chemia analityczna – 1 podstawy teoretyczne i analiza jakościowa. Zygmunt Marczenko. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 8301134992.  (pol.)
• Ryszard Szepke: 1000 słów o atomie i technice jądrowej. Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1982. ISBN 8311067236.  (pol.)