Cerkiew św. Michała Archanioła w Warszawie
| Cerkiew św. Michała Archanioła w Warszawie | |||||||||||||||
| cerkiew wojskowa | |||||||||||||||
 Widok ogólny cerkwi |
|||||||||||||||
| Państwo |  Polska |
||||||||||||||
| Miejscowość | Warszawa | ||||||||||||||
| Wyznanie | prawosławne | ||||||||||||||
| Kościół | Rosyjski Kościół Prawosławny | ||||||||||||||
| Wezwanie | św. Michała Archanioła | ||||||||||||||
|
|||||||||||||||
|
|||||||||||||||
|
Położenie na mapie
  Cerkiew św. Michała Archanioła w Warszawie
|
|||||||||||||||
| Na mapach: | |||||||||||||||
Cerkiew św. Michała Archanioła w Warszawie – cerkiew prawosławna w Warszawie położona w Alejach Ujazdowskich, w rejonie współczesnego Placu na Rozdrożu. Była to jedna z cerkwi wojskowych wybudowanych na potrzeby rosyjskich żołnierzy stacjonujących w Warszawie, w szczególności litewskiego pułku lejbgwardii. Wzniesiona w latach 90. XIX wieku, została zburzona w 1923, w czasie akcji rewindykacji cerkwi uznanych za symbole rosyjskiej władzy okresu zaborów.
Spis treści |
[edytuj] Historia
[edytuj] Okoliczności budowy
Wzniesienie cerkwi św. Michała Archanioła w Warszawie przypada na okres wzmożonych inwestycji w budownictwie sakralnym, jaki miał miejsce w ostatnich latach panowania Aleksandra III i na początku rządów Mikołaja II na terenie zachodnich rubieży Imperium Rosyjskiego. Jednym z elementów akcji budowy nowych świątyń prawosławnych było zaopatrywanie we własne cerkwie poszczególnych rosyjskich jednostek wojskowych. Cerkiew św. Michała Archanioła była jednym z obiektów o takim przeznaczeniu[2].
Budowla sakralna była zlokalizowana przy Alejach Ujazdowskich 12, w rejonie miasta szczególnie licznie zamieszkanym również przez cywilnych Rosjan. Według wspomnień A. Kraushara obszar ten był szczególnie atrakcyjny dla zamożnych Rosjan. Na przełomie XIX/XX wieku stracił niemal całkowicie pierwotny, polski charakter[3]. Pracami budowlanymi kierował inżynier kapitan Lüders[4]. Obiekt wzniesiono w latach 1892-1894[5]. Kamień węgielny pod budowę nowej cerkwi położono 16 czerwca 1892 na miejscu starszej, tymczasowej świątyni wojskowej[6]. 21 grudnia tego roku nastąpiła jej konsekracja[7]. Cerkiew była częścią kompleksu koszar litewskiego pułku lejbgwardii, które rozciągały się między Aleją Szucha a ulicami Litewską i Nowowiejską[8]. Budowla uważana była za jedną z najbardziej udanych architektonicznie świątyń prawosławnych wzniesionych przez Rosjan w Warszawie[4][9]. Miało to związek z elitarnym charakterem pułku, dla którego była przeznaczona. Nie została wzniesiona według ujednoliconego planu przewidywanego dla cerkwi wojskowych, ale projektu przygotowanego specjalnie na tę okazję, który uwzględniał sposób komponowania się budynku z otoczeniem (w szczególności z położonymi w sąsiedztwie parkami)[10].
[edytuj] Po I wojnie światowej
Po odwrocie żołnierzy rosyjskich z Warszawy w 1915 cerkiew straciła swoje pierwotne przeznaczenie. Porzucona, zaczęła popadać w ruinę. Przez krótki czas użytkowała ją parafia Kościoła ewangelickiego[9]. Po rozpoczęciu akcji burzenia cerkwi została uznana za niepotrzebną, wywołującą skojarzenia z rosyjską władzą w Warszawie i zburzona w 1923[9]. Ryszard Mączewski uważa, że główną przyczyną jej rozbiórki był zły stan techniczny z powodu porzucenia i braku konserwacji[11]. Zniszczenie świątyni było jednym z epizodów akcji rewindykacji prawosławnych cerkwi, które zostały nagłośnione za granicą, jako dowód nietolerancji wyznaniowej panującej w Polsce. Na jej miejscu wzniesiono wkrótce pawilony wystawiennicze "Łobzowianki" i muszlę koncertową[9]. Obecnie miejsce to przecina Trasa Łazienkowska[12].
[edytuj] Architektura
Cerkiew posiadała pięć kopuł z krzyżami oraz dzwonnicę z dodatkową kopułą nad wejściem. Reprezentowała styl starorosyjski (późną odmianę stylu bizantyjsko-rosyjskiego, oficjalnego stylu Imperium Rosyjskiego)[7]. Wszystkie kopuły były pokryte blachą cynkowaną i pomalowane na zielono w szachownicę[7]. Piotr Paszkiewicz porównuje rozplanowanie świątyni do cerkwi Wasyla Błogosławionego w Moskwie - podobnie jak w przypadku tej budowli, cała kompozycja budynku była złożona z pozornie niezależnych elementów. Cztery boczne kopuły sprawiały wrażenie mniejszych świątyń połączonych luźno z głównym korpusem zwieńczonym główną, basztowo-namiotową kopułą na bębnie. Między wyglądem cerkwi w Moskwie i w Warszawie występowała jednak różnica - mniejsze kopuły stanowiły pomniejszony wariant głównej, a nie luźne nawiązanie do jej architektury[6]. Autor ten jest zdania, że cerkiew św. Michała Archanioła odpowiadała opisowi, za pomocą którego Wojsław Mole charakteryzował sobór Wasyla Błogosławionego:
 |
Wejście do budynku było szczególnie rozbudowane. Główny portal cerkwi wspierał się na bogatych kolumnach i był flankowany dwoma mniejszymi. Nad wejściem wznosiła się dzwonnica wykończona niewielką kopułą w tradycyjnym kształcie cebuli. Bogactwo detali ozdób pokrywających ściany świątyni, podobnie jak w przypadku cerkwi św. Tatiany Rzymianki, zacierało zasadniczy kształt bryły budynku[14].
Wnętrze cerkwi było równie bogato zdobione. Freski na jej ścianach wykonał malarz Aleksandr Muraszko, zaś nad ikonostasem pracował razem z Belewiczem. Był on dwurzędowy. Stanowił kopię ściany z ikonami soboru św. Włodzimierza w Kijowie[6]. Wnętrza kopuł były pozłocone, zaś podłogę świątyni wykonano z terakoty, naśladującej marmur. Jedynie w prezbiterium zastosowano do tego celu drewno[9]. W czasie poświęcenia, cerkiew posiadała jeden ołtarz - św. Michała Archanioła. W roku 1897 dostawiono drugi - św. Mikołaja, zaś w 1899 kolejny, św. św. Konstantyna i Heleny. Znajdowały się one odpowiednio po prawej i lewej stronie prezbiterium[9]. Nie wiadomo, czyje ikony były czczone w świątyni. Wiadomo tylko o jednym wizerunku - ikonie św. Jana Rycerza z cząstką jego relikwii[4].
Przypisy
- ↑ Ryszard Mączewski uważa, że projektantem był architekt eparchialny Władimir Pokrowski.
- ↑ P. Paszkiewicz, Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815-1915, s. 103.
- ↑ P. Paszkiewicz, Pod berłem Romanowów, s. 31.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 K. G. Sokoł, Russkaja Warszawa, s. 48.
- ↑ Piotr Paszkiewicz wskazuje, jako okres wznoszenia cerkwi lata 1896-1897. Podkreśla jednak, że kamień węgielny pod jej budowę został położony w roku 1892. Por. P. Paszkiewicz, Pod berłem Romanowów, s. 164.
- ↑ 6,0 6,1 6,2 P. Paszkiewicz, Pod berłem Romanowów, s. 104.
- ↑ 7,0 7,1 7,2 K. Sokoł, A. Sosna, Kopuły nad Wisłą. Prawosławne cerkwie w centralnej Polsce w latach 1815-1915, s. 88.
- ↑ P. Paszkiewicz, Pod berłem Romanowów, s. 103.
- ↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 K. Sokoł, A. Sosna, Kopuły nad Wisłą..., s. 89.
- ↑ H. Sienkiewicz, Cerkwie w krainie kościółów, ss. 129-130.
- ↑ Ryszard Mączewski: Cerkiew św. Michała Archanioła Archistratega (pol.). [dostęp 12 stycznia 2010].
- ↑ Ryszard Mączewski: Kawiarnia "Łobzowianka" i tereny wystawiennicze (pol.). [dostęp 12 stycznia 2010].
- ↑ P. Paszkiewicz, Pod berłem Romanowów, s. 105.
- ↑ P. Paszkiewicz, Pod berłem Romanowów, ss. 104-105.
[edytuj] Bibliografia
- Paszkiewicz P., Pod berłem Romanowów. Sztuka rosyjska w Warszawie 1815-1915, Warszawa 1991.
- Sienkiewicz H., Cerkwie w krainie kościółów, TRIO, Warszawa 2006, ISBN 978-83-60623-04-6.
- Sokoł K., Sosna A., Kopuły nad Wisłą. Prawosławne cerkwie w centralnej Polsce w latach 1815-1915, Moskwa, MID "Synergia" 2003, ISBN 5-7368-0301-2.
- Sokoł K., Russkaja Warszawa, MID Synergia, Moskwa 2002, ISBN 5-7368-0252-X.
