Chaim Weizmann
| Chaim Weizmann חיים ויצמן |
|
  Chaim Weizmann |
|
| Data i miejsce urodzenia | 27 listopada 1874 Motol |
| Data i miejsce śmierci | 9 listopada 1952 Rechowot |
| 1. Prezydent Izraela | |
| Przynależność polityczna | Izraelska Partia Pracy |
| Okres urzędowania | od 15 lutego 1949 do 9 listopada 1952 |
| Następca | Icchak Ben-Zwi |
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
 Kolekcja cytatów w Wikicytatach |
|
Chaim Azriel Weizmann (ur. 27 listopada 1874, zm. 9 listopada 1952) – przywódca ruchu syjonistycznego, przewodniczący Światowej Organizacji Syjonistycznej, pierwszy prezydent Izraela. Jako chemik opracował metodę produkcji syntetycznego acetonu, założyciel Instytutu Nauki Weizmanna w Rechowot w Izraelu.
Spis treści |
[edytuj] Życie prywatne
Urodził się w sztetlu Motol koło Pińska jako jedno z piętnaściorga dzieci handlarza drewna.[1].
Do jedenastego roku życia uczęszczał do tradycyjnego chederu, a następnie kontynuował naukę w gimnazjum w Pińsku. Po maturze wyjechał do Niemiec, gdzie studiował chemię na politechnice w Darmstadt, a następnie w Berlinie. W 1899 r. doktoryzował się na uniwersytecie we Fryburgu w Szwajcarii.
W 1904 r. poślubił lekarkę Verę Katzman, z którą miał dwóch synów.
[edytuj] Kariera naukowa
W 1901 r. Weizmann został asystentem na Uniwersytecie Genewskim, a w 1904 r. wykładowcą chemii na Uniwersytecie w Manchesterze. W 1910 r. otrzymał obywatelstwo brytyjskie[1].
W latach 1904-1907 po raz pierwszy opisał proces uzyskiwania acetonu (C3H6O) przy wykorzystaniu fermentacji kukurydzy przeprowadzanej przez bakterie clostridium acetobutylicum, a w 1915 r. uzyskał stosowny patent na technologię przemysłowego uzyskiwania acetonu[2]. Ponieważ aceton znalazł zastosowanie w produkcji militarnej - konkretnie kordyt (rodzaj prochu bezdymnego) był stosowany przez marynarkę brytyjską - zapotrzebowanie na tę substancję znacznie wzrosło w okresie I wojny światowej. Ze względu na działania wojenne import acetonu do Wielkiej Brytanii (uzyskiwanego do tej pory poprzez suchą destylację octanu wapnia) był bardzo utrudniony i dlatego kraj ten wykupił w 1916 r. patent Weizmanna i rozpoczął produkcję na skalę przemysłową. W latach 1916-1919 uczony był dyrektorem laboratoriów admiralicji brytyjskiej. Produkcja kukurydzy, z której przygotowywano pożywkę dla bakterii c. acetobutylicum została natomiast przeniesiona do Kanady (1916) i USA (1917)[3].
Podczas II wojny światowej Weizmann był honorowym doradcą brytyjskiego Ministerstwa Zaopatrzenia i prowadził badania nad metodami produkcji kauczuku syntetycznego i benzyny syntetycznej.
Od 1903 r. angażował się na rzecz założenia Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie. W 1913 r. wniosek w tej sprawie przyjął XI Światowy Kongres Syjonistyczny, a w 1918 r. Weizmann uroczyście położył kamień węgielny pod tę uczelnię. Równocześnie prowadził starania o utworzenie instytutu naukowego w Rechowot, które doprowadziły w 1934 r. do otwarcia Instytutu Badawczego im. Daniela Sieffa ufundowanego przez barona Israela Sieffa. W 1949 r. jego nazwę zmieniono na Instytut Nauki Weizmanna.
[edytuj] Kariera polityczna
Już podczas studiów w Niemczech, około 1893 r. Weizmann przystąpił do sympatyzującego z ruchem syjonistycznym zrzeszenia żydowskich studentów z Rosji, a po przeprowadzce do Szwajcarii intensywniej zaangażował się w działalność polityczną. W 1901 r. poróżnił się z Theodorem Herzlem i przyłączył do frakcji opozycyjnej, do której należeli także Martin Buber, Leo Motzkin, Berthold Feivel i Davis Terits. Wspólnie założyli oni Demokratyczną Partię Syjonistyczną. Uważał się za ucznia Aszera Ginsberga.
Podczas VI Kongresu Syjonistycznego w 1903 r. Weizmann sprzeciwił się planowi utworzenia państwa żydowskiego w Ugandzie. W następnym roku wyjechał do Wielkiej Brytanii, gdzie szybko zyskał sławę wybitnego naukowca. Dzięki swojej pozycji miał możliwość dotarcia do brytyjskich polityków i intelektualistów i przedstawienia im idei syjonizmu. Podczas VIII Kongresu Syjonistycznego w 1907 r. wezwał do "syjonizmu syntetycznego" czyli połączenia syjonizmu politycznego z praktycznym działaniem na rzecz rozwoju osadnictwa żydowskiego w Palestynie.
W trakcie kampanii wyborczej Weizmann wielokrotnie spotykał się i dyskutował z konserwatywnym posłem z Manchesteru a jednocześnie premierem Wielkiej Brytanii Arthurem Balfourem o możliwości utworzenia w należącej wówczas do Imperium Osmańskiego Palestynie terytorium narodowego dla Żydów i przyczynił się do ogłoszenia Deklaracji Balfoura (2 listopada 1917 r.) stwierdzającej, że "rząd Jego Królewskiej Mości przychylnie zapatruje się na ustanowienie w Palestynie domu dla narodu żydowskiego"[4][5].
W 1917 r. Weizmann został prezesem Syjonistycznej Federacji Wielkiej Brytanii i Irlandii (ang. Zionist Federation of Great Britain and Ireland). W następnym roku odwiedził Mandat Palestyny. Podczas tej wizyty spotkał się z jordańskim emirem Fajsalem I. Owocem ich rozmowy było podpisanie w dniu 3 stycznia 1919 r. w Londynie umowy Weizmann-Fajsal, która regulowała przyszłe stosunki między społecznościami żydowską i arabską w Palestynie, gdzie w myśl Deklaracji Balfoura miała powstać żydowska siedziba narodowa. Umowa zapewniała wolność religii i swobodny dostęp do miejsc świętych. Wszystkie spory miały być rozstrzygane za pośrednictwem brytyjskim[6].
W latach 1920-1931 Weizmann był przewodniczącym Światowej Organizacji Syjonistycznej, a w latach 1929-1931 i 1935-1946 przewodniczącym Agencji Żydowskiej. W marcu 1948 r. spotkał się z amerykańskim prezydentem Trumanem i zabiegał o poparcie Stanów Zjednoczonych dla utworzenie państwa żydowskiego [1].
[edytuj] Prezydentura
14 maja 1948 r. mimo ostrego sprzeciwu państw arabskich ogłoszono powstanie niepodległego państwa Izrael, a Tymczasowa Rada Państwa (Moezet HaMedinah HaZemanit) wybrała Chaima Weizmanna na swojego przewodniczącego. 25 stycznia 1949 r. odbyły się pierwsze wybory parlamentarne do zgromadzenia ustawodawczego (Knesetu), a miesiąc później - 15 lutego - na specjalnym posiedzeniu parlamentu wybrano Weizmanna na pierwszego prezydenta Izraela. Zamieszkał on w Rechowot, a jego dom stał się oficjalną siedzibą prezydenta państwa. W tej roli udał się w kwietniu 1949 r. z wizytą do Stanów Zjednoczonych, gdzie uzyskał dla Izraela pomoc finansową w wysokości 23 mln dolarów.
Dzięki tantiemom z licznych wynalazków Weizmann był bardzo zamożnym człowiekiem i zrezygnował z pobierania pensji prezydenckiej (podobnie jak wcześniej odmawiał uposażenia za swoją działalność w organizacjach syjonistycznych). Komisja Finansów odrzuciła początkowo to życzenie, ostatecznie zgodzono się na wynagrodzenie symboliczne.
W wyniku kolejnych wyborów parlamentarnych w 1951 r. Chaim Weizmann ponownie został wybrany na prezydenta, jednak podczas drugiej kadencji był już mocno schorowany i nie uczestniczył we wszystkich wydarzeniach politycznych. W ostatnich latach życia stopniowo tracił wzrok, ale do końca zachował jasności umysłu.
Zmarł 9 listopada 1952 r. i został pochowany obok żony[1] w ogrodzie swojego domu.
Jego bratanek Ezer Weizman był siódmym prezydentem Izraela.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Zionist Leaders: Chaim Weizmann 1874-1952 (ang.). W: Israel Ministry of Foreign Affairs [on-line]. [dostęp 2011-04-26].
- ↑ C. Weizmann (1915), "Improvements in the bacterial fermentation of carbohydrates and in bacterial cultures for the same", British patent 4845.
- ↑ Chaim Weizmann (pol.). W: Chwz zbór Ruda Śląska [on-line]. [dostęp 2011-04-26].
- ↑ Janusz Pajewski: Pierwsza wojna światowa 1914-1918. Warszawa: PWN, 2004, s. 348-349. (pol.)
- ↑ Encyklopedia Britannica. Wyd. 1. T. 45. Poznań: Wydawnictwo Kurpisz, 2005, s. 368. (pol.)
- ↑ Agreement Between the King of Hijaz and Khadim al-Haramayn as-Sharifayn, Emir Feisal Ibn al-Hussein al-Hashemi, and the President of the World Zionist Organization, Dr. Chaim Weizmann (January 3, 1919) (ang.). W: Italian Muslim Assembly [on-line]. [dostęp 2011-04-26].
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
|||||||
.svg&filetimestamp=20100606212520)
