Chalkopiryt
 |
Ten artykuł od 2011-02 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
| Chalkopiryt | |||
|
|||
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |||
| Skład chemiczny | CuFeS2 | ||
| Twardość w skali Mohsa | 2,5 – 3,9 | ||
| Przełam | nierówny lub muszlowy | ||
| Łupliwość | słaba, według {201} | ||
| Pokrój kryształu | izometryczny, oktaedry i tetraedry często prążkowane, skupienia ziarniste, zbite, masywne, często tworzy bliźniaki | ||
| Układ krystalograficzny | tetragonalny | ||
| Gęstość minerału | 3,2 g/cm³ g/cm³ | ||
| Właściwości optyczne | |||
| Barwa | mosiężnożółta, często z pstrymi nalotami | ||
| Rysa | ciemnozielona | ||
| Połysk | metaliczny | ||
| Dodatkowe dane | |||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||
Chalkopiryt – minerał z gromady siarczków. Jest minerałem pospolitym i bardzo szeroko rozpowszechnionym.
Nazwa pochodzi od gr. chalkós "miedź" + pyrítes "ogniowy", nawiązuje do składu chemicznego i barwy tego minerału.
Spis treści |
[edytuj] Charakterystyka
[edytuj] Właściwości
Tworzy kryształy izometryczne o pokroju czworościanów lub skalenoedrów. Występuje w skupieniach zbitych, ziarnistych, skorupowych i w formie pryśnięć w skale.
Najpiękniejsze kryształy narosłe występują w formie szczotek krystalicznych. Jest kruchy, nieprzezroczysty. Często wykazuje zielonkawą migotliwość (iryzację). Zawartość selenu powoduje brunatny odcień chalkopirytu. Czasami zawiera srebro i złoto.
W temperaturze 550 °C przechodzi w tetragonalną γ – fazę, i ze wzrostem temperatury zmniejsza się w nim zawartość siarki – najniższa jest w temperaturze 720 °C. Po ochłodzeniu krystalizuje w regularną β – fazę
Często zawiera domieszki Ag, Au, As, Sb, Bi, Ni, Co.
[edytuj] Występowanie
Powstaje w procesach magmowych, we wczesnym stadium krystalizacji magmy, rozpowszechniony jest również w utworach żyłowych pneumatolitycznych i hydrotermalnych. Występuje w złożach osadowych w towarzystwie chalkozynu, bornitu i kowelinu, jest ważnym kruszcem miedzi w złożach dolnośląskich. Zazwyczaj występuje w pegmatytach, żyłach kruszcowych i metasomatytach. Jako minerał poboczny występuje w większości skał magmowych. Stanowi składnik skał metamorficznych (gnejsów, serpentynitów, amfibolitów). Rzadziej tworzy się w skałach osadowych.
Współwystępuje z pirytem, sfalerytem, markasytem, kalcytem, kwarcem, pseudomalachitem.
Miejsca występowania:
- Na świecie: Zambia, Demokratyczna Republika Konga – Katanga, USA – Pensylwania, Arizona, Utah, Kalifornia, Alaska, Kanada – Ontario, Rosja – Ural, Japonia, Niemcy, Francja, Norwegia, Czechy, Rumunia.
- W Polsce: występuje na monoklinie przedsudeckiej, Górach Kaczawskich, Rudawach Janowickich – m.in. w okolicy wsi Ogorzelec, Pogórzu Izerskim. Znany jest z Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego – Lubin, Polkowice, Rudna, Sieroszowice i woj. świętokrzyskim – Miedzianka, Miedziana Góra k. Kielc.
[edytuj] Zastosowanie
- jedna z ważniejszych rud miedzi (34,5% zawartości Cu) – znany już od epoki brązu. Z jego przeróbki pochodzi 80% światowej produkcji tego metalu,
- może być źródłem srebra i złota,
- jest minerałem atrakcyjnym i poszukiwanym przez kolekcjonerów, kryształy rzadko osiągają wielkość powyżej 2 cm,
- rzadko znajduje zastosowanie w jubilerstwie.
