Chaos (mitologia)

Chaos (gr. Χάος Cháos, łac. Chaos ‘pustka’) – w mitologii greckiej uosobienie Próżni pierwotnej (stanu przed uporządkowaniem elementów wszechświata).

Był to pierwotny stan egzystencji, z którego pochodzili pierwsi bogowie (Ziemia i Niebo). Był złożony z mieszanki pierwiastków, które starożytni Grecy uważali za podstawę świata: ziemi, wody, ognia i powietrza.

Chaos posiada trzy cechy charakterystyczne:

• jest bezdenną przepaścią, gdzie wszystko bezustannie spada. Jest to kontrast w stosunku do powstałej z niego ziemi, ze stabilnym gruntem.
• jest to miejsce bez ustalonych kierunków, gdzie wszystko spada we wszystkie strony.
• Jest to miejsce, które rozdziela: po rozdzieleniu nieba i ziemi chaos pozostał pomiędzy nimi.

Teogonia

Według Teogonii Hezjoda Chaos był nicością, z której powstały pierwsze istoty. Tymi istotami byli Gaja (Ziemia), Tartar (Świat podziemny), Nyks (Ciemność nieba), Ereb (Ciemność świata podziemnego) i Eros (Miłość seksualna). Z tych bytów, oraz pierwszej generacji istot przez nie stworzonych, Hezjod wywodzi bóstwa związane z każdym elementem świata znanego wczesnym Grekom, począwszy od elementów pierwotnych: Ziemi, gwiezdnego nieba (Uranos) i morza (Pontos).

Teogonia pokazuje dwie możliwości powstania życia: podział (Gaja, Nyks) i narodziny w wyniku stosunku seksualnego. Po Gai prawie wszystkie bóstwa narodzone przez podział są istotami negatywnymi (Śmierć, Cierpienie, Sarkazm, Oszustwo) i w większości powstały z bogini Nyks. Od tego momentu rozmnażanie oparte na dwóch istotach – kobiecie i mężczyźnie jest ukazane jako właściwy, boski porządek i tłumaczenie ludzkich zwyczajów.

Pierwotny chaos

W kosmologii starożytnych Greków Chaos był pierwszą rzeczą, jaka istniała i źródłem, z którego wyłoniły się wszystkie obecnie istniejące rzeczy. Według Hezjoda i greckich mitów, Chaos był rozległą pustką, z której powstała pierwsza bogini – Gaja. W mitach Pelazgów, Eurynome („bogini wszystkiego”) powstała z Chaosu i stworzyła z niego kosmos. Orficy nazywali chaos „Łonem Ciemności” z którego powstało Kosmiczne Jajo zawierające w sobie świat.

Ideę chaosu można także odnaleźć w Mezopotamii i w towarzyszącym Tiamat Smoku Chaosu, z którego rozczłonkowanego ciała powstał świat.

Księga Rodzaju opisuje najwcześniejszy wygląd Ziemi jako „bez formy i próżną”, co brzmi podobnie do definicji Chaosu.

Pierwotny Chaos jest czasami uważany za prawdziwe oparcie świata, zwłaszcza przez filozofów takich jak Heraklit i orfików, jest to filozofia przeciwna do platonizmu. To prawdopodobnie Chaos miał na myśli Arystoteles, kiedy formował swoją teorię pierwotnej materii, próbując połączyć platonizm z filozofią przedsokratejską i naturalizmem. Ta idea stała się potem podstawą alchemii.

Niektóre sekty gnostyckie utożsamiały go z pierwotnym Abraxasem, czyli pierwotnym stanem, z którego powstało, wszystko co znamy, w tym sam Bóg.