Chojnice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, szukaj
Chojnice
Herb Flaga
Herb Chojnic Flaga Chojnic
Państwo  Polska
Województwo pomorskie
Powiat chojnicki
Gmina gmina miejska
Burmistrz Arseniusz Finster
Powierzchnia 21,05 km²
Wysokość 150 m n.p.m.
Ludność (31.12.2010)
• liczba
• gęstość

39 919 [1]
1893,9 os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 52
Kod pocztowy 89-600, 89-604 i 89-620 [2]
Tablice rejestracyjne GCH
Położenie na mapie Polski
Poland location map.svg
"Chojnice"
Chojnice
53°42′N 17°33′E / 53.7, 17.55Na mapach: 53°42′N 17°33′E / 53.7, 17.55
TERC
(TERYT)
6222802011
SIMC 0928854
Urząd miejski
Stary Rynek 1
89-600 Chojnice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Chojnice w Wikisłowniku
Strona internetowa

Chojnice (wymowa ?/i (kaszb. Chònice lub Chòjnice, niem. Konitz[3]) – miasto i gmina w północnej Polsce, w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim. Położone na Pomorzu Gdańskim, w południowej części Kaszub, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego, przy drodze krajowej nr 22.

Według danych z 31 grudnia 2010 roku miasto miało 39 919 mieszkańców[1]

Spis treści

[edytuj] Położenie

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 21,05 km²[4]. Miasto stanowi 1,54% powierzchni powiatu chojnickiego.

Według danych z 2002 r. użytki rolne obejmują 57% powierzchni miasta, użytki leśne – 5%[5].

Miasto znajduje się w południowo-zachodniej części województwa pomorskiego, w południowej części powiatu chojnickiego.

Chojnice znajdują się na obszarze mezoregionu Bory Tucholskie. Położone na Pomorzu Gdańskim, w południowej części Kaszub.

Części miasta: Dolina, Grunowo, Igły, Małe Osady, Podlesie, Zamieście.

[edytuj] Demografia

Dane z 30 czerwca 2008[6]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 39 960 100 20 856 52,2 19 104 47,8
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
1884,6 983,8 900,8

Według danych z roku 2002 średni dochód na mieszkańca wynosił 1292,53 zł[5].

Rok Liczba ludności
2007
39 784
2008
39 960
2009
39 867
2010
39 919

[edytuj] Edukacja

[edytuj] Żłobki

  • Żłobek Miejski w Chojnicach (budynek Przedszkola Samorządowego numer 9)

[edytuj] Przedszkola

  • Przedszkole "Bajka"
  • Przedszkole nr 6
  • Przedszkole nr 7
  • Przedszkole Samorządowe nr 9 "Skrzaty" (z oddziałami integracyjnymi)
  • Przedszkole Katolickie

[edytuj] Szkoły Podstawowe

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. J. Rydzkowskiego (z oddziałami integracyjnymi)
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Pamięci Kolejarzy Chojnickich
  • Szkoła Podstawowa nr 4 im. ? (Specjalna)
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. J.H. Derdowskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 6 (Schronisko dla Nieletnich w Chojnicach)
  • Szkoła Podstawowa nr 7 im. Jana Karnowskiego w Zespole Szkół numer 7

[edytuj] Gimnazja

  • Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II
  • Gimnazjum nr 2
  • Gimnazjum nr 3 im. ks. Jana Twardowskiego w Zespole Szkół numer 7
  • Gimnazjum nr 4 (Specjalne)
  • Gimnazjum Katolickie im. R. Traugutta
  • Gimnazjum Akademickie przy Politechnice Koszalińskiej (płatne)

[edytuj] Licea Ogólnokształcące

  • I Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 1 im. Tajnej Organizacji "Gryf Pomorski"
  • II Liceum Ogólnokształcące im. gen. Władysława Andersa
  • Liceum Ogólnokształcące na podbudowie gimnazjum
  • Katolickie Liceum Ogólnokształcące im. Romualda Traugutta
  • Centrum Kształcenia Ustawicznego, Liceum Ogólnokształcące dla Dorosłych
  • Liceum Ogólnokształcące im. Filomatów Chojnickich w Chojnicach
  • II Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 2 im. św. Józefa Patrona Rzemieślników
  • III Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 3
  • IV Liceum Ogólnokształcące w Zespole Szkół Kształcenia Ponadgimnazjalnego

[edytuj] Szkoły zawodowe

  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 1 w Zespole Szkół numer 1 im. Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski"
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 2 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 2 im. św. Józefa Patrona Rzemieślników
  • Chojnicka Szkoła Realna

[edytuj] Szkoły wyższe

  • Politechnika Koszalińska - filia w Chojnicach
  • Sopocka Szkoła Wyższa - wydział zamiejscowy w Chojnicach
  • Powszechna Wyższa Szkoła Humanistyczna PWSH POMERANIA

[edytuj] Technika

  • Technikum nr 1 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 1 im. Tajnej Organizacji Wojskowej "Gryf Pomorski"
  • Technikum nr 2 w Zespole Szkół Kształcenia Ponadgimnazjalnego
  • Technikum nr 3 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 3
  • Technikum nr 4 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 2 im. św. Józefa Patrona Rzemieślników
  • Centrum Kształcenia Ustawicznego

[edytuj] Szkoły muzyczne

  • Szkoła muzyczna I stopnia w Chojnicach

[edytuj] Historia

Nie wiadomo, kiedy Chojnice otrzymały prawa miejskie, gdyż nie zachowała się o tym żadna wzmianka. Najstarsza pośrednia informacja o Chojnicach zawarta jest w dokumencie wystawionym przez Mestwina II w 1275 roku augustianom z pobliskiej wsi Swornegacie. W testacji wymieniony został Mislibous Malowy de Choyniz[7], uważany za pierwszego znanego z imienia mieszkańca miasta. Już wcześniej istniał tu gród, o wybitnie obronnym położeniu na przesmyku między nieistniejącymi już jeziorami Jeleńcz i Zielonym. W roku 1309 miasto znalazło się pod władzą Krzyżaków, którzy w ciągu pierwszej połowy XIV wieku umocnili Chojnice, powiększyli obszar należący do miasta i wydali ostatecznie w roku 1360 nowy dokument lokacyjny. Dzięki położeniu przy głównym szlaku łączącym Zakon z Brandenburgią, Chojnice rozwijały się bardzo szybko, bogacąc się głównie na handlu. W ciągu zaledwie 20 lat (1340 - 1360) wzniesiono kościół farny oraz zakończono budowę fortyfikacji. Uczyniły one z Chojnic także ważne ogniwo w systemie obronnym południowo-zachodniej granicy państwa krzyżackiego. Okres prosperiti zakończył wybuch wojny polsko-krzyżackiej w roku 1409. Po grunwaldzkiej wiktorii do miasta na krótko wkroczyły także oddziały polskie. W roku 1433 miasto oblegane było przez wojska czeskich taborytów wspomagane przez polską szlachtę pod wodzą Jana Ostroroga. Po wybuchu otwartego powstania przeciw Krzyżakom i poddaniu się miast pruskich protekcji Kazimierza Jagiellończyka w roku 1454 pod Chojnicami doszło do walnej bitwy między wojskami obu stron. W bitwie tej Krzyżacy odnieśli zwycięstwo, którego konsekwencją była uciążliwa 13-letnia wojna. Za lekceważenie chojniczan i krzyżackiej załogi swoimi głowami zapłacił kwiat polskiego rycerstwa, między innymi Jan Zawisza, syn słynnego Zawiszy Czarnego, a sam król musiał salwować się ucieczką. Dopiero w roku 1466 po trzymiesięcznym oblężeniu miasto, jako jedna z ostatnich twierdz krzyżackich, zajęte zostało przez oddziały koronne. Jednym z dwóch chojnickich starostów w okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej był Andrzej Puszkarz z Dobrzyczan, który uzyskał to stanowisko w uznaniu zasług po wojnie 13-letniej (1454-1466), a pełnił je prawdopodobnie do 6 października 1483 r., kiedy zmarł. Drugim i ostatnim starostą w Rzeczypospolitej szlacheckiej był Mikołaj Kościelecki, który pełnił urząd między 27 sierpnia 1484 r. a 26 grudnia 1487 r.

[edytuj] Kalendarium

Chojnicki ratusz
Fontanna na Rynku w Chojnicach

[edytuj] Zabytki

Information icon.svg Osobny artykuł: Zabytki Chojnic.
Bazylika Mniejsza pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela
Brama Człuchowska w Chojnicach (front)
  • Bazylika pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela z XIV wieku. Według średniowiecznych podań wybudowana na miejscu pogańskiej świątyni Świętowita. Na wschód od kościoła plebanie (stara – XIV-wieczna i nowa – XVIII/XIX-wieczna)[8].
  • Barokowe kolegium pojezuickie z kościołem pw. Zwiastowania NMP z XVIII wieku.[9][10]
  • Średniowieczne mury miejskie okalające Stare Miasto od zachodu oraz częściowo południa i wschodu[11], oraz liczne [12]. W Bramie Człuchowskiej mieści się Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach, w basztach m.in. galeria sztuki współczesnej, biblioteka i oddział Archiwum Państwowego.[13]
  • Średniowieczny układ przestrzenny Starego Miasta z kamieniczkami z XVIII i XIX wieku.[14]
  • Neogotycki ratusz zbudowany w 1902 roku po wyburzeniu XVI-wiecznego starego ratusza stojącego na Rynku.[15]
  • Konwikt - dawny kościół i klasztor Augustianów wzniesione w latach 1786-94, obecnie siedziba Katolickiego LO im. Romualda Traugutta.[16]
  • Budynek starostwa z 1892 roku w stylu eklektycznym, siedziba władz starostwa.[17]
  • Spichlerze przy ul. Krótkiej, zbudowane w XVIII/XX w.
  • Kompleks budynków poszpitalnych w stylu eklektycznym z II połowy XIX i początku XX wieku.[18]
  • Wieża ciśnień (wodna) jest to historyczny zabytek witający turystów.[19]

[edytuj] Gospodarka

Park Wodny w Chojnicach

W Chojnicach działa filia pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W Chojnicach swoje placówki posiadają liczne banki detaliczne.

W Chojnicach i bezpośrednim sąsiedztwie istnieje rozbudowane zaplecze turystyczne, m.in. działa park wodny i przystań żeglarska (Charzykowy). Miasto jest licznie odwiedzane przez turystów, w tym także z zagranicy, w szczególności z Niemiec. Chojnice są bazą turystyczną do wycieczek na południowe Kaszuby, tzw. Gochy i Zabory.

Wartym podkreślenia jest to, iż Chojnice stanowią swojego rodzaju centrum regionalne. Związane jest to z faktem, że do najbliższego miasta podobnej wielkości (minimum 40 tys. mieszkańców) jest ok. 70 km w kierunku zachodnim (Szczecinek), ok. 90 km na południe (Bydgoszcz), ok. 100 km na północ (Słupsk), ok. 80 km na wschód (Starogard Gdański) oraz ok. 120 km w kierunku północno-wschodnim (Trójmiasto). Sytuacja taka sprawia, iż sporo osób dojeżdża do pracy do Chojnic z okolicznych miejscowości.[20] Dzięki oddaniu do użytku nowej tzw. południowej obwodnicy, która kosztowała wg danych GDDKiA ponad 200 mln zł, umożliwiono znaczne przyspieszenie przejazdu i tranzytu towarów na drodze krajowej nr 22[21].W planach jest także zbudowanie tzw. obwodnicy zachodniej[22], umożliwiającej przejazd do Charzyków oraz wjazd na drogę nr 212 prowadzącą w kierunku Bytowa, bez wjazdu do Chojnic.[20]}

[edytuj] Wspólnoty religijne

Parafia Matki Bożej Królowej Polski,
obiekt sakralny

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą:

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Struktury wyznaniowe w Chojnicach, w sekcji Świadkowie Jehowy.

[edytuj] Media

[edytuj] Komunikacja miejska

Information icon.svg Osobny artykuł: MZK Chojnice.

[edytuj] Transport

[edytuj] Drogowy

Drogi przebiegające przez Chojnice
Droga nr Trasa Przebieg w mieście
22 Gorzów Wielkopolski - Wałcz - Człuchów - Chojnice - Malbork - Elbląg Obwodnica miasta Chojnice
212 Bytów - Chojnice - Zamarte ulice: Bytowska, Stefana Batorego, 14 lutego
240 Świecie - Tuchola - Chojnice ulice: Sukienników, Gdańska, Tucholska
235 Korne - Chojnice ulica Kościerska

28 listopada 2008 roku została oddana 14-kilometrowa Obwodnica Chojnic. Prace nad obwodnicą trwały przeszło 2 lata. Obwodnica posiada 2 węzły komunikacyjne (Chojnaty i Lipienice) i została podzielona na trzy odcinki :

  • Odcinek Nieżywięć-Chojnaty: jedna jezdnia o szerokości 7 metrów - 2 pasy ruchu szerokości po 3,5 metra, pobocza utwardzone szerokości 1,50 m.
  • Odcinek Chojnaty-Lipienice: odcinek dwujezdniowy, każda jezdnia o szerokości 7 metrów, po dwa pasy ruchu w każdym kierunku z bitumicznymi poboczami szerokości 2 m, pas dzielący szerokości 4,5 m.
  • Odcinek Lipienice-Pawłowo: odcinek jednojezdniowy o trzech pasach ruchu, każdy pas ruchu o szerokości 3,5 m (dwa pasy ruchu w kierunku Chojnic, jeden w kierunku Starogardu Gd.)[35]

W Chojnicach działa baza przedsiębiorstwa PKS.

[edytuj] Kolejowy

Ze stacji kolejowej w Chojnicach odjeżdżają pociągi do kilku miast w Polsce :

Murawa Stadionu Chojniczanki

[edytuj] Sport

Chojnice są ośrodkiem sportowym w południowej części Pomorza. W Chojnicach funkcjonuje kilkanaście stowarzyszeń zajmujących się sportem. Miasto posiada nowoczesny kompleks sportowy składający się z boiska o wymiarach 105x70, mniejszego boiska treningowego o wymiarach 17,5 x 40 m o nawierzchni z trawy sztucznej, części lekkoatletycznej przeznaczonej do skoków, rzutów młotem, kulą, dyskiem, 6-torową bieżnią tartanową, monitoringu, toalet, budynku klubowego. Trybuny podzielone na dwie części o pojemności 3700 miejsc w tym 3000 siedzących (krzesełka) i 700 stojących, parking dla samochodów osobowych.[36]

[edytuj] Kluby sportowe

  • Boks
    • UKS Ósemka Chojnice - klub zajmujący się szkoleniem młodzieży, w kadrze znajduje się brązowy medalista MP juniorów, Maciej Ostrowski oraz międzywojewódzki mistrz młodzików, Kazimierz Łęgowski. Zajęcia w klubie prowadzi m.in. reprezentant Polski seniorów, Marcin Łęgowski
    • KS Boxing Team CHOJNICE - klub zajmujący się szkoleniem młodzieży oraz organizacją imprez związanych z boksem seniorskim. W klubie zajęcia prowadzi m.in. wielokrotny młodzieżowy mistrz Polski, Marcin Gruchała. Największy sukces KS Boxing Team w 2008 , 2009 i 2010 roku to trzykrotne Mistrzostwo Polski w boksie kobiecym Sandry Rybakowskiej w 2008, 2009 roku w wadze 52 kg 2010 r. w wadze 57 kg w boksie kobiecym.Także 5 zawodniczka Mistrzostw Europy w Bułgarskim Yambol w 2008 roku.[37]
  • Futsal
    • Red Devils Chojnice - beniaminek ekstraklasy futsalu.
  • Lekkoatletyka
    • Chojniczanka Chojnice - klub zajmujący się szkoleniem młodzieży, aktualnie w barwach klubu biega Kamila Kubaczyk, brązowa medalistka halowych mistrzostw Polski juniorów młodszych w sprincie na 60 m.
    • Florian Chojnice - sekcja klubu sportowego Kolejarz Chojnice, w kadrze kilku medalistów mistrzostw Polski weteranów oraz strażaków w biegach długodystansowych
  • Piłka nożna
  • Rugby
    • Uks Rugby Tur Chojnice - klub zajmujący się szkoleniem młodzieży, powstał w dniu 22 maja 2003.
  • Siatkówka:
    • UKS Ósemka Chojnice - klub wielosekcyjny, trenujący siatkarzy i siatkarki. Zaczął działać od 2008 roku.
  • Tenis Stołowy
    • Ósemka Chojnice-Uczniowski klub sportowy wystawiający drużynę do rozgrywek ligowych. Tenisiści Ósemki grają w pomorskiej III lidze tenisa stołowego.
  • Szachy
    • Ósemka Chojnice - uczniowski klub sportowy w Chojnicach wystawiający drużynę do rozgrywek ligowych. Szachiści Ósemki grają w kujawsko-pomorskiej III lidze szachowej, w okręgówce oraz w A klasie.
  • Żeglarstwo
    • Chojnicki Klub Żeglarski - corocznie zdobywa medale i tytuły mistrza Polski w różnych klasach. Najbardziej rozwinięta w klubie jest praca w klasie optymist, zawodnicy ChKŻ z powodzeniem startują tez w klasach ISA 407, laser, 420 i 470.[38]
  • Cheerleading
    • UKS Ósemka - treningi dziewcząt w kategoriach wiekowych junior młodszy, junior, senior. Sekcja działająca od 2007 r.

[edytuj] Miasta partnerskie

Miasto Państwo Data rozpoczęcia współpracy
Emsdetten  Niemcy 12 marca 1996[39]
Bad Bevensen  Niemcy  ?
Bayeux  Francja  ?
Waalwijk  Holandia  ?
Mozyr  Białoruś grudzień 2002[40]
Korsuń Szewczenkowski  Ukraina 20 grudnia 2004[41]

[edytuj] Urodzeni w Chojnicach

[edytuj] Związani z Chojnicami

  • Herman Han - malarz gdański, mieszkał w Chojnicach od 1623 i tamże zmarł w 1627 lub 1628
  • Bernard Łosiński - ksiądz kanonik, zasłużony działacz społeczno-narodowy i polityczny, gorliwy patriota, zawsze wierny ideałom walki o polski charakter Pomorza i kaszub. Uczył się w Chojnicach; egzamin dojrzałości zdał w 1887 r..
  • Otton Weiland - żeglarz, założyciel Chojnickiego Klubu Żeglarskiego
  • Albin Makowski - kolekcjoner, współzałożyciel muzeum w Chojnicach
  • Julian Rydzkowski - badacz kultury materialnej, współzałożyciel muzeum w Chojnicach
  • Jarosław Kret - znany fotoreporter oraz prezenter pogody. Jest częstym gościem ziemi Chojnickiej. W Chojnicach była wystawiona jego wystawa pod tytułem "Moja ziemia święta".
  • Misheel Jargalsajkhan - znana z roli Zosi w Rodzinie zastępczej. Przez pewien czas wraz z rodzicami mieszkała w Chojnicach.
  • Wiesław Śmigiel - biskup pomocniczy diecezji pelplińskiej, przez wiele lat mieszkał w Chojnicach był aż do nominacji biskupiej w 2012 r. zaprzyjaźniony z miastem oraz parafią Ścięcia Świętego Jana Chrzciciela.
  • Bernard Czapliński - biskup ordynariusz diecezji chełmińskiej, uczył się w Chojnicach a potem był proboszczem parafii Ścięcia Świętego Jana Chrzciciela.
  • Józef Szamocki - biskup pomocniczy diecezji toruńskiej, był wikariuszem w Chojnicach.
  • Arkadiusz Liss - ksiądz prałat kanonik Doktor teologii, długoletni proboszcz chojnickiej fary, zmarł w Chojnicach i został pochowany na cmentarzu komunalnym.

[edytuj] Honorowi Obywatele Miasta Chojnice

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.)
  2. Kody pocztowe 89-xxx - Zumi.pl Lokalizator internetowy
  3. Dr F. Lorentz "Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem" (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3)
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2009 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2009-08-20. ISSN 1505-5507. 
  5. 5,0 5,1 Informator REGIOsetu
  6. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast (pol.). GUS. [dostęp 2010-09-14].
  7. Max Perlbach, Pommerellisches Urkundenbuch Westpreussischen Geschichtsverein Danzig 1882
  8. Bazylika Mniejsza w Chojnicach - historia i jej zdjęcia
  9. Gimnazjum w Chojnicach
  10. Kościół gimnazjalny w Chojnicach
  11. Mury obronne Chojnic
  12. Ocalałe chojnickie baszty
  13. Brama Człuchowska - zabytek Chojnic
  14. Historia losów chojnickich kamieniczek
  15. Chojnicki ratusz - zdjęcia i historia
  16. Konwikt - chojnicki zabytek
  17. Starostwo chojnickie - historia i zdjęcia
  18. Były szpital na pl.Niepodległości w Chojnicach
  19. Wieża ciśnień w Chojnicach
  20. 20,0 20,1 Chojnice - Chojnice . com
  21. Obwodnica Chojnic » Opis projektu
  22. http://www.chojnice.dhv.pl/pytania.htm - pytanie 2.
  23. Parafia Chrystusa Króla i błogosławionego Ojca Daniela Brottier - Strona główna
  24. Parafia Matki Bożej Fatimskiej w Chojnicach
  25. Bazylika pw. Ścięcia Św. Jana Chrzciciela Chojnice
  26. Parafia pw. Chrystusa Miłosiernego w Chojnicach
  27. Parafia p.w. Św. Jadwigi Króla Polski w Chojnicach
  28. Oficjalna Strona Radia Głos - Pelplin, Chojnice
  29. WeekendFm.pl -Bytów, Chojnice, Czersk, Człuchów, Kościerzyna, Miastko, Sępólno- Radio Weekend
  30. Radiowe Newsy
  31. Powiat i miasto Chojnice, region: Brusy, Czersk, Konarzyny, gmina Chojnice, Charzykowy, Funka, Swornegacie
  32. Chojnice24.pl - Chojnicki Portal Regionalny
  33. Chojnice . com - Najnowsze informacje z miasta i regionu
  34. Historia Chojnic
  35. http://www.chojnice.dhv.pl/opis_projektu.htm - oficjalna strona obwodnicy Chojnic
  36. Stadion
  37. GruchalaTeam - Wszystko o Chojnickim Boksie
  38. Chkż Chojnice
  39. Chojnice - Urząd Miejski - Miasta Partnerskie
  40. Chojnice - Urząd Miejski - Miasta Partnerskie
  41. Chojnice - Urząd Miejski - Miasta Partnerskie

[edytuj] Linki zewnętrzne

Commons in image icon.svg
Osobiste
Przestrzenie nazw

Warianty
Działania
Nawigacja
Dla czytelników
Dla wikipedystów
Narzędzia
Drukuj lub eksportuj
W innych językach

Polecamy: Pozycjonowanie, wózki dziecięce, Kino domowe, Viagra, Kredyty