Cholinolityki

Cholinolityki, antycholinergiki; parasympatykolityki; substancje o działaniu cholinolitycznym (antycholinergicznym); antagoniści receptorów muskarynowych to substancje wykazujące działanie przeciwne do acetylocholiny. Cholinolityki mają wielokierunkowe działanie na organizm, wiele z nich jest truciznami, środkami psychoaktywnymi (delirianty) i lekami. Wspólną cechą wszystkich cholinolityków jest blokowanie (działanie antagonistyczne) receptorów muskarynowych. Z uwagi na powodowanie zaburzeń OUN (szczególnie u ludzi starszych) ich stosowanie wymaga dużej rozwagi i zatosowania odtrutki, w razie potrzeby. W przypadku majaczenia podaje się leki blokujące receptor D2 (np. haloperidol), przy zatruciu atropiną podaje się fizostygminę.

Niektóre efekty działania

• rozszerzenie źrenic
• rozszerzenie oskrzeli
• spowolnienie perystaltyki jelit
• wstrzymanie wydzielania przez gruczoły wydzielania zewnętrznego (efektem jest m.in. suchość w ustach)
• pobudzenie OUN powodujące halucynacje, pobudzenie psychomotoryczne o typie majaczenia
• podnoszenie temperatury ciała
• rozkurcz mięśni gładkich

Zastosowanie

Jako leki cholinolityki są stosowane między innymi:

• w leczeniu astmy oskrzelowej – bromek ipratropium, dawniej skopolamina zawarta w liściach bielunia
• jako leki przeciwwymiotne – skopolamina
• w leczeniu wrzodów żołądka i refluksu – pirenzepina
• w stanach skurczowych przewodu pokarmowego – atropina, oksyfenonium
• w diagnostyce okulistycznej, do rozszerzania źrenic – atropina
• jako odtrutka w zatruciach sympatykomimetykami np. pestycydami fosforoorganicznymi – atropina
• w objawowym leczeniu choroby Parkinsona – triheksyfenidyl, pridinol, biperyden

Leków cholinolitycznych zasadniczo nie wolno stosować w jaskrze i przeroście prostaty. Obecnie dąży się do stosowania tych leków doraźnie (objawowo); jako leki "podstawowe" są stosowane jedynie w wybranych przypadkach takich jak zespół pozapiramidowy (przy leczeniu neuroleptykami starszej generacji) i pomocniczo w chorobie Parkinsona.

Substancje zaliczane do cholinolityków

• atropina
• hioscyjamina
• skopolamina
• bromek ipratropium
• oksyfenonium
• pirenzepina
• triheksyfenidyl
• pridinol
• biperyden

Zobacz też

• acetylocholina
• receptor muskarynowy
• delirianty

Bibliografia

• Marianna Zając, Ewaryst Pawełczyk, Anna Jelińska: Chemia leków : dla studentów farmacji i farmaceutów. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego, 2006. ISBN 83-60187-39-8. 
• Ryszard Brus, red. Andrzej Danysz, Zdzisław Kleinrok: Podstawy farmakologii dla lekarzy, farmaceutów i studentów medycyny. Wrocław: Wydaw. Volumed, 1996. ISBN 83-85564-26-8. 

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.