Chrystian IV Oldenburg
Chrystian IV (ur. 12 kwietnia 1577, zm. 28 lutego 1648) – król Danii i Norwegii w latach 1588–1648 z dynastii oldenburskiej.
Był najstarszym synem króla Fryderyka II oraz Zofii, córki Ulryka III, księcia meklemburskiego. W momencie wstąpienia na tron Chrystian IV miał zaledwie 11 lat, więc rządy w imieniu małoletniego króla sprawowała Rada Państwa (z Nielsem Kaas na czele). Władzę w obu królestwach objął po koronacji w 1596 roku. W 1597 poślubił Annę Katarzynę (1575–1612), córkę Joachima Fryderyka, margrabiego-elektora Brandenburgii. Ich syn, jedyny, który przeżył Chrystiana IV, objął trony Danii i Norwegii w 1648 jako Fryderyk III.
Spis treści |
[edytuj] Polityka ekonomiczna
Król prowadził politykę merkantylizmu. Zakładał liczne manufaktury (pierwszą i najważniejszą była manufaktura włókiennicza założona w 1605 w więzieniu). Tworzył monopole handlowe, założył islandzką, grenlandzką i wschodnioindyjską kampanię handlową. W 1616 uzyskał kolonię Tranguebar. Jednak wszystkie wysiłki mające na celu utworzenie z Kopenhagi ważnego bałtyckiego ośrodka gospodarczego spełzły na niczym (choć znacznie przyczyniły się do zwiększenia lokalnego znaczenia miasta, powiększenia liczby i zamożności ludności).
[edytuj] Polityka zbrojna
Ambicją Chrystiana IV było uczynienie z Królestwa Danii i Norwegii największego mocarstwa nie tylko ekonomicznego, ale również politycznego i militarnego w północnej Europie. Uniemożliwiały mu to jednak problemy z zachowaniem pozycji duńskiej w Norwegii, gdzie dawały się odczuć wpływy zdecydowanej szwedzkiej polityki ekspansjonistycznej. Wprawdzie flota duńska została mocno rozbudowana, ale Dania nie była w stanie wystawić armii mogącej zmierzyć się ze szwedzką. Wojna kalmarska w latach 1611 - 1613, którą Dania musiała toczyć za pomocą wynajętych za duże kwoty oddziałów najemnych, nie doprowadziła do zdecydowanego rozwiązania kwestii.
Król zaangażował się też w wojnę trzydziestoletnią (gdy działania wojenne zaczęły się zbliżać do północnych Niemiec). Doprowadziło to do szeregu klęsk i wycieńczenia finansowego króla (ponieważ rada państwa nie udzieliła mu zgody na udział w tej wojnie, przystąpił do niej jako książę Szlezwiku i Holsztynu).
Błędem Chrystiana było niezdecydowanie w stosunkach z Polską. Po wrogich działaniach (zatopienie okrętów królewskich Władysława IV zakotwiczonych w porcie gdańskim), król zmienił zdanie i planował rozpoczęcie z Polską wspólnej z akcji przeciwko Szwedom. Jednak w ostatniej chwili wycofał się z planowanego sojuszu, co natychmiast wykorzystała Szwecja, i w styczniu 1644 zadała Danii szereg druzgoczących ciosów (przejęła Jutlandię i Skanię). Król starał się odzyskać te ziemię za pomocą floty. W lipcu 1644 floty duńska i szwedzka stoczyły bitwę w Zatoce Kilońskiej. Bitwa nie zakończyła się zdecydowanym zwycięstwem Danii, sam król jednak wykazał się w niej wielkim męstwem, stracił oko - opowieść o tej bitwie zawarta jest w hymnie Danii Kong Kristian. Bitwa w Zatoce Kilońskiej jednak była początkiem szeregu klęsk zakończonego 13 sierpnia 1645 traktatem z Brömsebro, na mocy którego Dania straciła swoją dominującą pozycję w rejonie Bałtyku.
[edytuj] Architektura i miasta
Mottem Chrystiana IV było Bojaźń Boża wzmacnia królestwa (duń. Gudsfrygt styrker rigerne, łac. Regna Firmat Pietas, skrót RFP). Król interesował się architekturą i ufundował wiele ważnych budynków (Budynek Giełdy w Kopenhadze, zamki Rosenborg i Frederiskborg, Kościół Świętej Trójcy, Kościół na Wyspie i inne); do dziś fronty tych budynków oznaczone są właśnie literami RFP. W latach 1596-1621 król wydał na budowle około 660 tysięcy talarów.
Rozumiejąc funkcję miast jako ośrodków nie tylko gospodarczych, ale i strategicznych, Chrystian IV założył miasta Kristiansand (dziś Norwegia) i Kristianstad w Skanii, port Christianshavn w cieśninie Sund, Glückstadt w Holsztynie, oraz Kristianię.
[edytuj] Potomstwo
Dzieci Chrystiana IV z królową Anną Katarzyną
- Fryderyk - ur. 15 sierpnia 1599 - zm. 9 września 1599
- Chrystian Chrystian Książę Wybrany (den unvalgte prins Christian) -1603
- Zofia - ur. 4 stycznia 1605 - zm. 7 września 1607
- Elżbieta - ur. 16 marca 1606 - zm. 24 października 1608
- Fryderyk - urodzony w roku 1609 (później Fryderyk III)
- Ulryk - urodzony w roku 1611
Dzieci Chrystiana IV z Kirsten Madsdtatter
Dzieci Chrystiana IV z Karen Andersdatter
- Dorota Elżbieta Christiansdatter 1613 - 1615
- Hans Ulryk Gyldenløve
Dzieci Chrystiana IV z Ingeborg Andrersdatter Huitfeld
- Alhed Povelsdatter 1617 - 1645 zamężna z Henrichem Henrichsenem
Dzieci Chrystiana IV z Kirsten Munk
- Anna Katarzyna Christiansdatter urodzona w roku 1618, zamężna z Rantzauem Frandsem
- Zofia Elżbieta Christiannsdatter urodzona w roku 1619, zamężna z Christianem von Pentzem
- Leonora Christina Christiansdatter urodzona 1621, zamężna z Corfitzem Ulfeldtem
- Waldemar Chrystian urodzony w roku 1622
- Elżbieta Augusta Christiannsdatter urodzony w roku 1623, zamężna z Hansem Lindenovem
- Fryderyk Christian, ur. 26 kwietnia 1625 zm. 17 lipca 1625
- Christiana Christiansdatter urodzona w roku 1626, zamężna z Hannibalem Sehestedem
- Hedevig Christiansdatter, urodzona w roku 1626, zamężna z Ebbe Ulfeldtem
- Maria Katarzyna Christiansdatter, ur. 29 maja 1628 zm. 1 września 1629 roku
- poroniony
- poroniony
- Dorota Elżbieta Christiansdatter urodzona w roku 1629
Dzieci Chrystiana IV z Vibeke Kruse
- Chrystian Fryderyk Gyldenløve, urodzony w roku 1630
- Zofia Elżbieta Christiansdatter, urodzona w roku 1633 zamężna z Clausem von Ahlefeldtem
| Poprzednik Fryderyk II |
 |
król Danii 1588 — 1648 |
|
Następca Fryderyk III |
| Poprzednik Fryderyk II |
 |
król Norwegii 1588 — 1648 |
|
Następca Fryderyk III |
