Czechy (nazwa)
Nazwa państwa Czechy jest przedmiotem sporu i dociekań, tak w Czechach, jak i w szerszym, międzynarodowym kontekście. Po podziale Czechosłowacji na Słowację i Czechy skrócona nazwa państwa była kontestowana i wywoływała w latach 90. emocje i dyskusje. Oficjalną, długą nazwą kraju jest Republika Czeska (Česká republika), nazwą skróconą i po 20 latach używania już powszechnie i całkowicie przyjętą w języku czeskim jest Česko. Ta nazwa historycznie jednak znana i (rzadko) używana jest co najmniej od XVIII wieku.
W innych językach jest mniej niejasności. Jedynie proponowana dla języka angielskiego nazwa Czechia nie przyjęła się, najwyraźniej ze względu możliwość pomylenia z rosyjską republiką Czeczenią (ang. Chechnia), i stosuje się przeważnie długą nazwę kraju „Czech Republic”, czasami niepoprawnie skracając ją do samej „Czech”.
Spis treści |
[edytuj] Republika Czeska
Nazwa Republika Czeska jest oficjalną nazwa państwa. Występuje w konstytucji kraju:
 |
W ustawie zasadniczej nie pojawia się ani razu inne określenie kraju. Nazwa jest również formalnym określeniem kraju na oficjalnych dokumentach. W tym zakresie sytuacja jest identyczna jak z nazwą Rzeczpospolita Polska – jest to jedyna nazwa państwa stosowana zarówno w polskiej konstytucji, jak i w polskich aktach prawnych.
[edytuj] Česko
Nazwa Česko jest używana w Czechach jako krótka forma oficjalnego określenia Republiki Czeskiej. Używana jest szeroko w mediach, choć budziła protesty u wielu Czechów[2]. Negatywnie na temat tego słowa wypowiedział się były prezydent Václav Havel, mówiąc, że wymawiając to słowo „ma wrażenie, jakby go obłaziły ślimaki”[3]. Słowo porusza problem państwowości kraju, w skład którego wchodzą trzy krainy historyczno-geograficzne z silnie zaznaczonym poczuciem odrębności ich mieszkańców: Czechy, Morawy i Śląsk Czeski. Czechy są krainą największą i najludniejszą; ponadto przymiotnik český (czeski) oznacza zarówno krainę historyczną „Čechy”, jak też i całość państwa w obecnym kształcie „Česko”. Nazwa Česko pomimo zgłaszanych kontrowersji jest obecnie oficjalnie (jak i powszechnie) uznana za normatywną[4].
[edytuj] Čechy
Słowo Čechy, oprócz nazwy krainy geograficzno-historycznej jest również potocznym określeniem Republiki Czeskiej. Określenie to jest kontestowane z następujących powodów:
- Nie jest ekwiwalentem Republiki Czeskiej w jej obecnym kształcie i granicach.
- Jego użycie jest przejawem znacznego nietaktu wobec mieszkańców Moraw i Ślązaków. Zdanie Brno je druhé nejvýznamnější město v Čechách (Brno jest drugim pod względem wielkości miastem Czech) jest uznawane przez mieszkańców Moraw za poważne nadużycie[5].
- Uważane jest za naruszenie tradycji państwa.
- Nie jest oznaczeniem bytu państwowego w świetle prawa międzynarodowego[5].
Nie przyjęły się proponowane niekiedy inne formy, jak np. Morče, Čechrava, Českozemsko lub Čechoslávie[6][3] i traktowane są jako neologizmy bądź też elementy idiolektu.
[edytuj] Czechia i inne nazwy
W roku 1993 czeskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych rozpoczęło promocję angielskiej nazwy Czechia [czekia] na oficjalnej stronie internetowej państwa, choć obecnie używa się wyłącznie długiej nazwy[7]. Podobne nazwy istnieją w innych językach obcych, np. niem. Tschechien, fr. Tchéquie, wł. Cechia, w języku angielskim nazwa krótka nie przyjęła się, ustępując nazwie pełnej lub przymiotnikowej formie Czech (czeski) w pisowni używanej obecnie w języku polskim[8], stosowanej dawniej również w języku czeskim[9].
W języku niemieckim oficjalną krótką nazwą państwa jest Tschechien.
W użyciu istnieje również forma Tschechei, istniejąca w okresie od lat 30. XX w. do końca II wojny światowej. Towarzyszy jej odium spowodowane sytuacją polityczną, jak też postępowaniem Niemców wobec Czechów. Jednak przekonanie, że słowo zostało wymyślone przez Hitlera lub nazistów, jest błędne; słowo istniało przed rokiem 1933 jako krótka forma słowa Czechosłowacja i nie było nacechowane emocjonalnie[10].
[edytuj] Nazwa państwa w języku polskim
Przyjęta w języku polskim nazwa krótka Republiki Czeskiej, używana zarówno przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych jak i Ministerstwo Spraw Zagranicznych to Czechy[11][12].
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Ústava České republiky ze dne 16. prosince 1992 (cz.). [dostęp 8 lipca 2009].
- ↑ Daniela Lazarová: Looking for a name (ang.). 13 maja 2004. [dostęp 8 lipca 2009].
- ↑ 3,0 3,1 Česká republika, Česko, Czechia… o názvu naší země a jeho proměnách v čase (cz.). Zeměměřič, grudzień 2006. [dostęp 10 lipca 2009].
- ↑ W wydanym w 2009 r. przez Český úřad zeměměřický a katastralní (Czeski Urząd Geodezyjny, Kartograficzny i Katastralny) wykazie Jména států a jejich územních částí (Nazwy państw i ich jednostek terytorialnych) jako krótką nazwę państwa podano Česko z przypisem „Česko je kodifikovaný jednoslovný název státu, který se podle ústavy oficiálně nazývá Česká republika” (Czechy są skodyfikowaną jednowyrazową nazwą państwa, które zgodnie z konstytucją oficjalnie nazywa się Republika Czeska).
- ↑ 5,0 5,1 Stanovisko odborníků k názvu naší země (cz.). National Geographic, 26 kwietnia 2005. [dostęp 10 lipca 2009].
- ↑ Těsnopisecký záznam ze 7. veřejného slyšení Senátu Parlamentu České republiky (cz.). [dostęp 10 lipca 2009].
- ↑ Welcome to the official pages of the Czech Republic (ang.). [dostęp 10 lipca 2009].
- ↑ Czech (ang.). Oxford Distionaries. [dostęp 5 grudnia 2010].
- ↑ Tilman Berger: Z dějin českého pravopisu: Jan Václav Pól. (cz.). [dostęp 2009-07-10]. s. 19.
- ↑ Hans Lemberg: Haben Wir wieder eine „Tschechei“ ? oder: wie soll das Kind denn heissen ? (niem.). Bohemia 34. [dostęp 10 lipca 2009].
- ↑ Nazwy państw (pol.). Komisja Standaryzacji Nazewnictwa Geograficznego poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2010-12-05].
- ↑ Polak za granicą – Czechy (pol.). Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2010-12-05].
