Czerniowce

Czerniowce
Herb Czerniowców Flaga Czerniowców
Państwo	Ukraina
obwód	czerniowiecki
burmistrz	Mykoła Fedoruk
Powierzchnia	153 km²
Wysokość	248 m n.p.m.
Ludność (2005) • liczba ludności • gęstość	242 300 1547 os./km²
Nr kierunkowy	+380 37(2)
Kod pocztowy	58000
Miasta partnerskie	Salt Lake City, Stany Zjednoczone Konin, Polska Suczawa, Rumunia Nazaret Illit, Izrael Saskatoon, Kanada Klagenfurt, Austria Podolsk, Rosja
Położenie na mapie Ukrainy Czerniowce
48°18′N 25°56′E
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Dworzec w Czerniowcach

Czerniowce (ukr. Чернівці, ros. Черновцы, jid. טשערנאָוויץ, rum. Cernăuţi, orm. Չերնովեց, niem. Czernowitz/Tschernowitz) – miasto w południowo-zachodniej części Ukrainy w Bukowinie północnej nad Prutem.

Historia

Pierwsza wzmianka historyczna pochodzi z 1408. Wykopaliska wskazują, że w XII wieku na terenie miasta istniała osada. Od połowy XIV wieku część Mołdawii, często najeżdżanej przez Tatarów i Turków. Od XVI wieku miasto wraz z całą Mołdawią znajdowało się pod zwierzchnością Turcji. W 1509 roku zostało spustoszone przez hetmana wielkiego koronnego Mikołaja Kamienieckiego, w odwecie za najazd hospodara mołdawskiego Bogdana Ślepego na rejon Tarnopola i Podhajec.

Miasto zostało przyłączone do Austrii w 1775 r., w 1849 stało się stolicą Księstwa Bukowiny – kraju koronnego cesarstwa Habsburgów. W drugiej połowie XIX wieku liczne osadnictwo niemieckie. W latach 1866 – 1874 oraz 1887 – 1905 burmistrzem miasta był Antoni Kochanowski, drugi po Jakubie von Pietrowiczu Polak na tym stanowisku. Podczas I wojny światowej zajęte przez Rosjan w kwietniu 1916, przez półtora roku było na linii frontu. W latach 1918-1940 należało do Rumunii.

W 1930 roku – miasto miało 112 427 mieszkańców, a skład narodowościowy przedstawiał się następująco: Żydzi – 38%, Rumuni – 27%, Niemcy – 15%, Ukraińcy (Rusini) – 10%, Polacy – 8%, Rosjanie – 1,3%. W liczbie Polaków ujęto też kilkuset polskich Ormian.

Latem 1940 przyłączone do ZSRR. W latach 1941-1944 ponownie należało do Rumunii. Zdobyte przez Armię Czerwoną w 1944, przemianowane na Czerniowce. W latach 1945-1991 część Ukraińskiej SRR, od 1991 należy do Ukrainy i jest stolicą obwodu czerniowieckiego. Miasto zamieszkiwało 228 tys. osób w 2004.

Zabytki

• 3 cerkwie drewniane z XVII i XVIII w.
• cerkiew kamienna z XVIII w.
• kościół rzymskokatolicki wzniesiony w latach 1786-1814
• kościół rzymskokatolicki Najświętszego Serca Jezusa zbudowany przez jezuitów w latach 1891-1894
• budynek dawnej synagogi Tempel (wybudowanej w latach 1873-1878 w stylu mauretańskim wg projektu Juliana Zachariewicza); od 1959 mieści kino "Czerniowce"
• gmach zespołu architektonicznego uniwersytetu w Czerniowcach (dawny pałac metropolity Bukowiny wraz z budynkiem dawnego seminarium i cerkwi seminaryjnej),
• budynek teatru 1905 architekci Fellner i Hellmer – na wzór teatru w Fürth
• kościół ormiańskokatolicki konsekrowany w 1879 przez arcybiskupa Grzegorza Romaszkana
• Dom Rumuński w stylu modernistycznym
• Hotel Bristol
• Hotel Palace
• Ratusz

Znane osoby związane z Czerniowcami

Uniwersytet w Czerniowcach

• Alojzy Alth (1819-1886) – polski geolog i paleontolog, urodzony w Czerniowcach
• Aharon Appelfeld (1932) – pisarz izraelski, urodzony w Czerniowcach
• Rose Ausländer (1901-1988) – niemieckojęzyczna poetka żydowska, tłumaczka z angielskiego i jidysz; urodzona w Czerniowcach
• Emil Biedrzycki (1890-1975) – polski romanista, znawca literatury rumuńskiej; uczęszczał do szkoły średniej w Czerniowcach
• Paul Celan (1920-1970) – niemieckojęzyczny poeta żydowski; urodzony w Czerniowcach
• Erwin Chargaff (1905-2002) – chemik austriacki; urodzony w Czerniowcach
• Erwin Czerwenka (1887-1970) – polski malarz; urodzony w Czerniowcach
• Odo Dobrowolski (1883-1917) – polski malarz; urodzony w Czerniowcach
• Kazimierz Feleszko (ur. 1939) – polski slawista, profesor Uniwersytetu Warszawskiego; urodzony w Czerniowcach
• Michał Gazda (1927-1969) – polski aktor, zginął w wypadku samochodowym, urodzony w Czerniowcach
• Stefan de Castenedolo Kasprzycki - polski dowódca wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego II RP; urodzony w Czerniowcach
• Feliks Konopasek (1860-1930) - polski kompozytor, dyrygent i pedagog muzyczny; urodzony w Czerniowcach
• Mikołaj Kostyniuk – polski botanik i geolog, specjalista w zakresie paleobotaniki; urodzony w Czerniowcach
• Józef Kruźlewski (1856-1939?) – generał brygady Wojska Polskiego; urodzony w Czerniowcach
• Mila Kunis - amerykańska aktorka żydowskiego pochodzenia; urodzona w Czerniowcach
• Jan Piotr Łuczyński (1816-1855) – polski malarz; urodzony w Czerniowcach
• Icyk Manger (1901-1969) – poeta i dramaturg żydowski; urodzony w Czerniowcach
• Józef Machowski (1890-1980) – polski prawnik, filatelista; urodzony w Czerniowcach
• Euzebiusz Mandyczewski (1857-1929) – muzykolog austriacki; urodzony w Czerniowcach
• Selma Meerbaum-Eisinger (1924-1942) – pisarka żydowska; urodzona w Czerniowcach
• Karol Mikuli (1819-1897) – polsko-ormiański pianista i kompozytor; urodzony w Czerniowcach
• Jan Mikulicz-Radecki (1850-1905) – polski chirurg; urodzony w Czerniowcach
• Zofia Moraczewska – polska działaczka społeczna, posłanka na Sejm Ustawodawczy i Sejm III kadencji, żona Jędrzeja Moraczewskiego; urodzona w Czerniowcach
• Walerian Orłowski (1893-1940) – polski dowódca wojskowy, podpułkownik Wojska Polskiego, zamordowany przez Rosjan w Katyniu, uczęszczał do miejscowej szkoły realnej, a następnie studiował na tutejszym Uniwersytecie
• Wilhelm Reich (1897-1957) – austriacki psychiatra i psychoanalityk, uczęszczał do gimnazjum w Czerniowcach
• Gregor von Rezzori (1914-1998) – pisarz, autor książki "Gronostaj z Czernopola" (powieści opisującej czerniowieckie dzieciństwo); urodzony w Czerniowcach
• Wojciech Rubinowicz (1889-1974) – polski fizyk-teoretyk; urodzony w Sadagórze k. Czerniowiec; studiował 1908-1916 na uniwersytecie w Czerniowcach
• Władysław Strutyński – polski naukowiec i działacz polonijny zaangażowany na rzecz odrodzenia polskości na północnej Bukowinie, wykładowca Uniwersytetu Czerniowieckiego, przewodniczący Obwodowego Towarzystwa Kultury Polskiej im. Adama Mickiewicza w Czerniowcach oraz dyrektor Domu Polskiego
• Grzegorz Szymonowicz – rumuński działacz polonijny w Rumunii, prawnik, wiceburmistrz Czerniowiec (od 1931)
• Salomon Wininger (1877–1968) – żydowski biografista, autor Wielkiego Żydowskiego Leksykonu Biograficznego
• Teresa Wiszniowska (1942-2006) – polski biolog; urodzona w Czerniowcach
• Eugeniusz Waszkiewicz (1890-1972) – polski oficer WP, olimpijczyk (Paryż 1924), drukarz; urodzony w Czerniowcach

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona miasta
• Radziecka mapa topograficzna 1:100 000
• Czerniowce w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom I (Aa – Dereneczna) z 1880 r.
• Stare zdjęcia Czerniowiec  - 3000 sortowanych zdjęcie
• Historia Żydów w Czerniowcach na portalu Wirtualny Sztetl