Czesław Szczubełek
| Melchior Czesław Szczubełek Jaszczur, Muzyk |
|
 kapitan |
|
| Data urodzenia | 1905 |
| Data i miejsce śmierci | 1 września 1944 Warszawa |
| Przebieg służby | |
| Lata służby | 1939-1944 |
| Siły zbrojne | Służba Zwycięstwu Polski, Armia Krajowa |
| Jednostki | 5. Rejon ("Oaza") Obwodu V - Mokotów |
| Stanowiska | dowódca |
| Główne wojny i bitwy | powstanie warszawskie |
Melchior Czesław Szczubełek (ur. 1905, zm. 1 września 1944 w Warszawie) – pseudonim „Jaszczur”, „Muzyk”, kpt. Wojska Polskiego, żołnierz Armii Krajowej, powstaniec warszawski.
Czesław Szczubełek otrzymał dyplom lekarza medycyny w 1933 roku. W czasie nauki przeszedł obowiązkowe szkolenie wojskowe. W 1932 roku otrzymał stopień podporucznika rezerwy.
Spis treści |
[edytuj] Wrzesień 1939
W sierpniu 1939 roku zgłosił się na ochotnika do służby wojskowej. Dostał przydział do Batalionu Sanitarnego na Powązkach. Po wybuchu wojny batalion ten wycofał się pod Brześć, gdzie rozbili go Niemcy. Ppor. Szczubełek wraz z częścią żołnierzy wyrwał się z okrążenia. Wycofał się na południowy wschód i dostał do niewoli sowieckiej. W czasie wywózki w głąb Związku Sowieckiego uciekł z transportu. W październiku 1939 roku wrócił do Warszawy.
[edytuj] Okupacja w Warszawie
Po powrocie do Warszawy Szczubełek zaczał działać w konspiracji. Na Sadybie w ramach Służby Zwycięstwu Polski założył tajną organizację wojskową o kryptonimie „Warszawianka”, która obejmowała swym zasięgiem teren od Wilanowa do ul. Chełmskiej, ul. Sobieskiego do Wisły. 15 czerwca 1943 r. "Warszawianka" została podporządkowana Armii Krajowej jako 5. Rejon Obwodu V - Mokotów. Komendantem rejonu został ppor. "Jaszczur" (M. Czesław Szczubełek). Rejon 5. przyjął kryptonim "Oaza”.
W kwietniu 1944 r. komendantowi 5. Rejonu została podporządkowana 8. kompania WSOP oraz 3. baon WSOP por. Aleksandra Dąbskiego "Wilka". W ramach tego Rejonu utworzono baon szkieletowy "Oaza" (dowódcą został rtm. "Gryf" Emil Vaqueret), który na godz. "W" składał się z trzech kompanii strzeleckich, kompanii kaem, plutonu saperów, plutonu łączności, sanitariatu. Kompaniami strzeleckimi dowodzili: ppor. Stanisław Kazubski „Stasiw”, ppor. Ryszard Kitalla „Huragan” i Józef Goszyk „Grot”. Kompanie liczyły po kilkadziesiąt osób. Czwartą kompanią kaem dowodził st. sierż. Stanisław Ratajczak „Wojtek”, plutonem saperów ppor. Stanisław Słowakiewicz „Korab”, plutonem łączności ppor. „Wirnot”, szefem sanitariatu został dr Mieczysław Sosnowski „Datura”[1][2].
[edytuj] Powstanie warszawskie
Na koncentrację zgłosiło się 211 żołnierzy, a więc 100% stanu ewidencyjnego, w tym 13 oficerów, 5 podchorążych, 43 podoficerów, 126 szeregowców i 24 kobiety.
1 sierpnia 1944 r. godz. 11.00 w mieszkaniu por. „Jaszczura” odbyła się odprawa, na której powiadomiono poszczególnych dowódców o godzinie „W” i przypomniano zadania ciążące na Rejonie. Na kwaterę dowództwa „Jaszczur” wybrał willę przy Powsińskiej 24 (dzisiaj 104)[1] (Willa Podgórskich).
Pierwsza kompania miała obsadzić ul. Powsińską, zaś 3. kompania ul. Sobieskiego na wysokości Fosy Bernardyńskiej przy ul. Idzikowskiego, by w ten sposób zamknąć drogi wylotowe z Warszawy. Siły niemieckie na Sadybie były niewielkie. Załoga Fortu Czerniakowskiego liczyła około 50 żołnierzy, w pobliżu figury św. Jana Nepomucena za ul. Ojcowską mieściło się stanowisko reflektora przeciwlotniczego z kilkuosobową załogą, drugie natomiast w pobliżu placu Bernardyńskiego między ulicą Idzikowskiego a Powsińską. Część oficerów Rejonu proponowała, aby najpierw uderzyć na fort, a potem przejść do natarcia na reflektor przy placu Bernardyńskim, ale por. Jaszczur sprzeciwił się temu twierdząc, że nie otrzymał takiego rozkazu z Komendy V Obwodu. Do oddziałów Sadyby dołączył się także por. „Wilk” z kompanią WSOP.
1 sierpnia zdobyto stanowisko reflektora przeciwlotniczego, biorąc 7 jeńców i zdobywając karabin maszynowy MG-15.
Istnieją 2 wersje działań por. Szczubełka w okresie między 2 a 18 sierpnia 1944 r.:
- 2 sierpnia komendant „Jaszczur” rozwiązał oddziały Rejonu i z kompanią kaem st. sierż. "Wojtka" (Stanisława Ratajczaka) utworzył oddział, który bez strat wycofał się do Lasu Kabackiego, gdzie pod nazwą Kompanii Warszawskiej podporządkował się komendantowi 5. Rejonu Obwodu "Obroża[3].
- Fort Czerniakowski został zajęty przez oddziały por. Szczubełka 7 sierpnia[4].
Od tego momentu Fort Czerniakowski był ważnym punktem obrony Sadyby[5].
Po powrocie z lasu kompania kaem została wcielona 18 sierpnia do 1. kompanii 5. Rejonu kpt. cichociemnego "Cichego" (Juliana Kozłowskiego). Kompania stoczyła walki 18/19 sierpnia w Wilanowie, gdzie poległ kpt. "Cichy", na pl. Bernardyńskim i na ul. Czerniakowskiej, w okolicy Chełmskiej. Od 22 sierpnia 1944 r. Sadybę zasiliły oddziały przeprawiające się przez Wisłę z Grochowa, Pragi i Obwodu w liczbie ok. 200 żołnierzy. 26 sierpnia 1944 r. odtworzono baon "Oaza”, pod dowództwem kpt. "Janusza" (Janusza Jacka Wyszogrodzkiego) w składzie 3 kompanii: por. "Leguna" (Czesława Zawadzkiego), por. "Maksa" (Floriana Kołodziejczyka), por. "Barnaby" (Janusza Spiechowicza) i plutonu PAL por. "Genka" (Stanisława Ziemskiego). Baony "Oaza" i "Ryś" – z dowódcą rtm. A. Czaykowskim "Gardą" – i z innymi oddziałami stworzyły pułk AK "Waligóra" pod dowództwem ppłk. R.A. Grocholskiego "Waligóry".
Punkty sanitarne Baonu "Oaza" rozmieszczone były m.in. przy ul. Okrężnej i Morszyńskiej[6] oraz w tzw. Willi Podgórskich przy ul. Powsińskiej 104.
1 września 1944 r. o godz. 10.30 w narożne kazamaty Fortu Czerniakowskiego uderzyła bomba, od której zginęło powstańcze dowództwo Sadyby: 24 oficerów i i żołnierzy, w tym por. Szczubełek[4][7]. Inne źródła[6] wskazują na godz. 17:00, a jeszcze inne, że było to 28 sierpnia.
1-2 września Baon wycofał się na Dolny Mokotów, walczył od 3 do 27 września w rejonach ulic: Piaseczyńska, Konduktorska, na Sielcach, Dolnej i Puławskiej. Poległo 180 żołnierzy spośród ponad 500 walczących[3].
[edytuj] Po wojnie
Imieniem Czesława Szczubełka nazwano po wojnie park wokół ul. Morszyńskiej i fosy Fortu Czerniakowskiego, znajduje się tam głaz z wyrytym napisem upamiętniającym żołnierzy batalionu AK ”Oaza” o treści: „Pamięci żołnierzy AK batalionu ‘Oaza’”.
[edytuj] Bibliografia
- Halina Jędrzejewska, Lekarze Powstania Warszawskiego 1VII – 2 X 1944 wyd. TLW 2006
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Lesław Bartelski: Mokotów 1944. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
- ↑ Struktura oddziałów Armii Krajowej, Warszawski Okręg AK, Stany wyjściowy na dzień 31.07.1944, Godzina "W", pierwszy dzień Powstania. [dostęp 2010-06-26].
- ↑ 3,0 3,1 Vademecum Powstania Warszawskiego – Batalion "Oaza" (Dolny Mokotów). [dostęp 2010-06-26].
- ↑ 4,0 4,1 Miejsca i obiekty związane z Powstaniem Warszawskim. „Kombatant”. 6-7 (222-223), s. 17, czerwiec-lipiec 2009. Warszawa: Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. ISSN 08678952.
- ↑ Życiorys Melchiora Szczubełka na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego (www.1944.pl) (dostęp 2010-06-26)
- ↑ 6,0 6,1 Anna Sal: Czas jednej ulicy. Polityka, 1999-10-09, 41 (2214) [dostęp 2010-06-26]. ss. 92-96.
- ↑ Muzeum Katyńskie - przewodnik. [dostęp 2010-06-26].
