Czterdziestu męczenników Anglii i Walii
| Święci | ||
|---|---|---|
| Czterdziestu męczenników Anglii i Walii |
||
 |
||
| Data śmierci | 1535–1679 | |
| Kościół / wyznanie | katolicki | |
| Daty beatyfikacji | 1886 i 1895 przez papieża Leona XIII 1929 przez papieża Piusa XI |
|
| Data kanonizacji | 25 października 1970 przez papieża Pawła VI |
|
| Wspomnienie | 4 maja w Anglii i 25 października w Walii | |
Czterdziestu męczenników Anglii i Walii – grupa kanonizowanych i uznanych przez Kościół katolicki za męczenników za wiarę, którzy ponieśli śmierć w Anglii i Walii w latach 1535–1679 w wyniku represji związanych z traktowaniem w tym okresie katolickich praktyk religijnych jako zdradę stanu[1][2].
Spis treści |
[edytuj] Tło historyczne
Od średniowiecza pojawiały się dążenia do uniezależnienia Kościoła w Anglii od papiestwa, czego wyrazem było uchwalenie w 1351 roku dokumentu Statute of Provisors, zakazującego osobom duchownym dokonywania opłat zagranicznym instytucjom i blokującego przejmowanie beneficjów, opublikowanie dwa lata później statutu Praemunire, zabraniającego przekazywania jurysdykcji Rzymowi (tj. wnoszenia apelacji do papieża i ogłaszania bez zgody króla dokumentów papieskich), oraz zniesienie w 1366 roku obowiązującego od czasów Jana bez Ziemi trybutu wasalnego. W 1373 roku miały miejsce wystąpienia przeciwko kolekcie papieskiej. Tendencje uniezależnienia od Rzymu nasiliły się pod wpływem XIV-wiecznych idei, głoszonych przez Johna Wycliffe'a. Kolejnym krokiem w tym kierunku było odrzucenie wniosku, w którym legat papieski ubiegał się o unieważnienie Praemunire, oraz powtórne uchwalenie statutu w 1427 roku. Bezpośrednim powodem narzucenia aktów reformacyjnych przez króla Henryka VIII był brak zgody papieża na unieważnienie małżeństwa z Katarzyną Aragońską (1533 rok) i uchwalenie Aktu Supremacji w 1534 roku[3].
[edytuj] Geneza męczeństwa
Podłożem prześladowań katolików w okresie reformacji były uregulowania prawne, które czyniły głową Kościoła Anglii (only supreme head in carth of the Church of England, called Eccelsia Anglicana[3]) króla. Pierwsi katoliccy męczennicy ponieśli śmierć za panowania Henryka VIII, jednak później doszło do rekatolicyzacji kraju za panowania jego córki Marii Tudor (1553–1558) i w tym okresie stracono blisko 300 męczenników protestanckich. Z kolei Elżbieta I była wychowywana w wierze protestanckiej i po jej wstąpieniu na tron Parlament angielski uchwalił w 1559 roku drugi Akt Supremacji, a także dalsze reformy religijne zmierzające do zachowania w Królestwie Anglii jednej religii – anglikanizmu. Katolickie praktyki religijne zostały formalnie zakazane, jednak w praktyce początkowo tolerowano je, jeśli odbywały się one w prywatnych domach. Nieprzestrzeganie prawa w tym zakresie było wtedy zagrożone jedynie grzywną[4]. Zmiana stanowiska rządu angielskiego nastąpiła po promulgacji w kwietniu 1570 bulli papieża Piusa V Regnans in Excelsis ekskomunikującej zarówno Elżbietę jak i każdego jej poddanego, który ośmieliłby się wykonywać jej rozkazy, a także serii buntów i spisków wynikłych w rezultacie tej bulli (m. in. spisek Ridolfiego w 1570/1571). Rząd angielski zaczął podejmować surowe środki przeciwko jezuitom i wkrótce po wykryciu kolejnych spisków (m.in. spisku Babingtona w 1586), a następnie wybuchu wojny hiszpańsko-angielskiej (1585–1604) parlament angielski uchwalił ustawę "przeciwko jezuitom, kapłanom seminaryjnym i innym podobnym niesposłusznym ludziom" ("against Jesuits, seminary priests and other such like disobedient persons"). Odtąd katolickie praktyki religijne zaczęto traktować jak zdrada stanu[2], a katolików karano represjami, polegającymi m.in. na konfiskacie majątków, więzieniu i nakłanianiu do konwersji. Część spośród represjonowanych katolików faktycznie była uwikłana w antykrólewską działalność polityczną (np. przygotowania do Wielkiej Armady, spisek prochowy w 1605), ale część stracono jedynie za takie czyny jak np. starania o papieską dyspensę na zawarcie małżeństwa[2]. Na religijny charakter prześladowań wskazuje zdaniem części autorów fakt, że wielu katolikom formalnie oskarżonym o zdradę oferowano łaskę w zamian za przejście na anglikanizm[5].
Kościół katolicki uważa za męczenników około połowę spośród blisko 600 katolików straconych w XVI i XVII-wiecznej Anglii pod zarzutem zdrady[2], w tym czterdziestu za panowania Henryka VIII w latach 1535–1547, stu osiemdziesięciu dziewięciu straconych za Elżbiety I między rokiem 1570 a 1603, dwudziestu siedmiu za rządów Jakuba I w latach 1603–1618, a także dwadzieścia cztery ofiary z lat 1628–1649, tj. z okresu panowania Karola I, dwie z okresu rządów Cromwella i dwudziestu pięciu straconych w latach 1678–1681 za Karola II[6][7]. Męczennicy ci ginęli ćwiartowani za życia, wieszani i topieni, a ich rozczłonkowane zwłoki wieszano na bramach miast[6].
[edytuj] Lista świętych
| Imię (imię oryginalne)[6][8] | Nazwisko | Data urodzenia | Data śmierci | Z pochodzenia |
|---|---|---|---|---|
| Aleksander (Alexander) | Briant | 17 sierpnia 1556 | 1 grudnia 1581 | Anglik |
| Ambroży (Ambrose) | Barlow | 1585 | 10 września 1641 | Anglik |
| Anna | Line | 1567 | 27 lutego 1601 | Angielka |
| Augustyn | Webster | data urodzenia nieznana | 4 maja 1535 | Anglik |
| Bartłomiej Alban (Bartholomew) | Roe | 1583 | 22 stycznia 1642 | Anglik |
| Dawid (David) | Lewis | 1617 | 27 sierpnia 1679 | Anglik |
| Edmund | Arrowsmith | 1585 | 28 sierpnia 1628 | Anglik |
| Edmund | Campion | 25 stycznia 1540 | 1 grudnia 1581 | Anglik |
| Edmund | Gennings | 1567 | 10 grudnia 1591 | Anglik |
| Eustachy (Eustace) | White | ok. 1560 | 10 grudnia 1588 | Anglik |
| Filip (Philip) | Evans | 1645 | 22 lipca 1679 | Walijczyk |
| Filip (Philip) | Howard | 28 czerwca 1557 | 19 października 1595 | Anglik |
| Henryk (Henry) | Walpole | 1558 | 7 kwietnia 1595 | Anglik |
| Henryk (Henry) | Morse | 1595 | 1 lutego 1645 | Anglik |
| Jan (John) | Paine | 1532 | 2 kwietnia 1582 | Anglik |
| Jan (John) | Almond | 1577 | 5 grudnia 1612 | Anglik |
| Jan (John) | Boste | ok. 1544 | 24 lipca 1594 | Anglik |
| Jan (John) | Houghton | 1485 | 4 maja 1535 | Anglik |
| Jan (John) | Jones | data urodzenia nieznana | 12 lipca 1598 | Walijczyk |
| Jan (John) | Kemble | 1599 | 22 sierpnia 1679 | Walijczyk |
| Jan (John) | Lloyd | data urodzenia nieznana | 22 lipca 1679 | Walijczyk |
| Jan (John) | Rigby | ok. 1570 | 21 czerwca 1600 | Anglik |
| Jan (John) | Roberts | ok. 1576 | 10 grudnia 1610 | Walijczyk |
| Jan (John) | Southworth | ok. 1592 | 28 czerwca 1654 | Anglik |
| Jan (John) | Stone | data urodzenia nieznana | 24 grudnia 1539 | Anglik |
| Jan (John) | Wall | 1620 | 22 sierpnia 1679 | Anglik |
| Kutbert (Cuthbert) | Mayne | 1544 | 30 listopada 1577 | Anglik |
| Łukasz (Luke) | Kirby | 1549 | 30 maja 1582 | Anglik |
| Małgorzata (Margaret) | Clitherow | 1555 | 25 marca 1586 | Angielka |
| Małgorzata (Margaret) | Ward | data urodzenia nieznana | 30 sierpnia 1588 | Angielka |
| Mikołaj (Nicholas) | Owen | ok. 1550 | 12 lub 22 marca 1606 | Anglik |
| Polidor (Polydore) | Plasden | 1563 | 10 grudnia 1591 | Anglik |
| Robert | Lawrence | data urodzenia nieznana | 4 maja 1535 | Anglik |
| Robert | Southwell | ok. 1561 | 21 lutego 1595 | Anglik |
| Rudolf (Ralph) | Sherwin | ok. 1550 | 1 grudnia 1581 | Anglik |
| Ryszard (Richard) | Gwyn | 1537 | 17 października 1584 | Walijczyk |
| Ryszard (Richard) | Reynolds | 1492 | 4 maja 1535 | Anglik |
| Switun (Swithun) | Wells | ok. 1536 | 10 grudnia 1591 | Anglik |
| Tomasz (Thomas) | Garnet | ok. 1574 | 23 czerwca 1608 | Anglik |
| Wilhelm Jan (William John) | Plessington | 1637 | 19 lipca 1679 | Anglik |
[edytuj] Dzień obchodów
Od 2010 roku wspomnienie męczenników podniesione zostało do rangi święta liturgicznego i obchodzone jest w Anglii 4 maja jako Święto angielskich męczenników[9], natomiast w Walii – 25 października jako Święto sześciu walijskich męczenników i ich towarzyszy[10].
[edytuj] Beatyfikacja i kanonizacja
Pamięć o męczennikach miała charakter lokalny, a relikwie i zapiski dotyczące ich życia i śmierci były rozproszone i często przechowywane w prywatnych domach[1]. Wcześniejsze opisy hagiograficzne wyprzedzały badania historyczne, które utrudniała dyskryminacja religijna[1]. Przywrócenie pamięci o katolikach straconych w latach 1535–1679 zapoczątkowane zostało w XIX wieku dzięki powrotowi do zasad tolerancji religijnej[1]. Część z nich zostało beatyfikowych przez papieża Leona XIII w 1886 i 1895 roku, kolejną grupę beatyfikował Pius XI w 1929 roku[1].
Grupa czterdziestu męczenników Anglii i Walii to święci kanonizowani 25 października 1970 roku przez Pawła VI[8].
[edytuj] Znaczenie
Paweł VI w homilii wygłoszonej w czasie kanonizacji przytoczył między innymi słowa ostatniej modlitwy Wilhelma Jana Plessingtona zawierającej błogosławieństwo dla króla i jego rodziny, i podkreślił znaczenie uznania męczeństwa grupy Czterdziestu męczenników Anglii i Walii dla jedności chrześcijan:
 |
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Księga imion i świętych. s. 281–282.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Forty Martyrs of England and Wales (ang.). Encyklopedia Britannica. [dostęp 2011-02-08].
- ↑ 3,0 3,1 Księga imion i świętych. s. 282.
- ↑ Gerard Noel: Występni papieże Renesansu. Warszawa: Amber, s. 303. ISBN 978-83-241-2984-3.
- ↑ Burton, Edwin. "Accusations of Treason." The Catholic Encyclopedia. Vol. 15. New York: Robert Appleton Company, 1912 [dostęp 23 kwietnia 2011]
- ↑ 6,0 6,1 6,2 Księga imion i świętych. s. 281–302.
- ↑ Pollen, John Hungerford. "English Confessors and Martyrs (1534-1729)." The Catholic Encyclopedia. Vol. 5. New York: Robert Appleton Company, 1909 [dostęp 23 kwietnia 2011]
- ↑ 8,0 8,1 Antonio Borrelli: Santi Quaranta Martiri di Inghilterra e Galles (wł.). [dostęp 2009-07-01].
- ↑ National Calendar for England (ang.). [dostęp 2011-03-29].
- ↑ National Calendar for Wales (ang.). [dostęp 2011-03-29].
- ↑ OMELIA DEL SANTO PADRE PAOLO VI: CANONIZZAZIONE DI QUARANTA MARTIRI DELL'INGHILTERRA E DEL GALLES. (wł.). [dostęp 2011-05-13].
[edytuj] Bibliografia
- Jan Badeni: Bł. Męczennicy angielscy Towarzystwa Jezusowego: Edmund Campion, Aleksander Briant, Tomasz Cottam. Kraków: 1888.
- Henryk Fros, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 6: W–Z. Kraków: WAM, Księża Jezuici, s. 281–302. ISBN 978-83-7318-736-8.
