Czterej pancerni i pies (powieść)

Czterej pancerni i pies
Autor	Janusz Przymanowski
Miejsce wydania	Polska
Język	polski
Tematyka	II wojna światowa
Typ utworu	powieść
Data I wyd. polskiego	1964
Pierwszy wydawca polski	Wydawnictwo MON

Czterej pancerni i pies – powieść dla młodzieży Janusza Przymanowskiego z 1964 roku.

O powieści

Akcja powieści osnuta jest na historycznych motywach z dziejów II wojny światowej i działań bojowych LWP. Poprzez pryzmat załogi czołgu nr 102 "Rudy" (T-34) ukazuje szlak bojowy I Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte. Na tym tle autor rozwinął barwne i pełne przygód dzieje Polaków walczących w armii Berlinga. Interesująca fabuła, charakterystyczne typy bohaterów, ukazanie wojny poprzez ciąg przygód (osłabienie grozy, elementy baśniowości) wpłynęły na niezwykłą popularność powieści oraz nakręconego na jej podstawie serialu telewizyjnego. Powieść została przetłumaczona na wiele języków obcych.

Dla pokolenia dzisiejszych trzydziesto- i czterdziestolatków, dla ich synów, a w przyszłości zapewne i wnuków, Czterej pancerni są tym, czym była Sienkiewiczowska Trylogia dla ich pradziadów – wpisaną w burzliwe historyczne dzieje ilustracją odwiecznego mitu o walce dobra ze złem, miłości z nienawiścią i rozumu z głupotą...

Główni bohaterowie

• Jan Kos (Janek) – Polak z Gdańska, radiotelegrafista-strzelec, a po śmierci Wasyla Semena, dowódca czołgu "Rudy"
• Wasyl Semen (w serialu na podstawie powieści ta postać nazywa się Olgierd Jarosz) – radziecki oficer odkomenderowany do LWP, dowódca czołgu "Rudy" (poległ pod Wejherowem). W książce jest on rodowitym Rosjaninem, w serialu jest on potomkiem polskich zesłańców.
• Gustaw Jeleń (Gustlik) – Ślązak, dezerter z Wehrmachtu, ładowniczy, a od 3 tomu działonowy czołgu "Rudy".
• Grigorij Saakaszwili (Grześ) – Gruzin odkomenderowany do LWP, kierowca-mechanik czołgu "Rudy".
• Tomasz Czereśniak (Tomek) – chłop małorolny z Mazowsza, radiotelegrafista-strzelec dokooptowany do załogi czołgu w Gdańsku po śmierci Wasyla Semena. Od 3 tomu ładowniczy.
• Franciszek Wichura – kierowca w brygadzie, od 3 tomu, gdy załoga dostaje nowy, 5 osobowy czołg, uzupełnia załogę jako radiotelegrafista-strzelec.
• Marusia Ogoniok – radziecka sanitariuszka, miłość Janka.
• Lidia Wiśniewska (Lidka) – Polka z Warszawy, radiotelegrafistka brygady.
• Honorata (Honorka) – krajanka Gustlika i jego miłość.

Polskie wydania

Pierwsze wydanie powieści z 1964 to zaledwie jedna trzecia znanej dziś objętości. Kończyła się ona w momencie gdy brygada pancerna dociera do Bałtyku (tam też następuje rozwiązanie akcji – Polska zostaje wyzwolona, dostęp do morza odzyskany, a główny bohater odnajduje ojca). Później Przymanowski dopisał dalsze dzieje załogi czołgu "Rudy", a z pierwotnego zapisu uczynił tom I. Wszystkie trzy tomy (oddzielnie) wydały po raz pierwszy Iskry w latach 1968-1969. W 1973 Wydawnictwo MON po raz pierwszy wydało wszystkie trzy tomy w jednym woluminie. W III Rzeczypospolitej książka została wydana po raz pierwszy po 17-letniej przerwie w 2004 przez wydawnictwo "In Rock".

Bibliografia

• Nowy słownik literatury dla dzieci i młodzieży, Warszawa 1979. ISBN 83-214-0018-3