Dassault Rafale

Rafale C
Dane podstawowe
Państwo	Francja
Producent	Dassault Aviation
Typ	myśliwiec wielozadaniowy
Konstrukcja	półskorupowa, metalowa, skrzydła delta
Załoga	1 lub 2
Historia
Data oblotu	4 czerwca 1986
Lata produkcji	od 1997
Dane techniczne
Napęd	2 × turbowentylatorowe SNECMA M88-2
Ciąg	100 kN, 151,24 kN z dopalaniem
Wymiary
Rozpiętość	10,80 m
Długość	15,27 m
Wysokość	5,34 m
Powierzchnia nośna	45,70 m²
Masa
Własna	9100 kg.
Startowa	23800 kg
Paliwa	4700 kg
Osiągi
Prędkość maks.	2130 km/h (ponad 1,8 Ma)
Prędkość wznoszenia	333 m/sek
Pułap	16800 m
Zasięg	3700 km
Rozbieg	300 m
Dobieg	450 m
Dane operacyjne
Uzbrojenie
Działko GIAT 30/719B kal. 30 mm z zapasem 125 sztuk amunicji Pociski rakietowe: Powietrze-powietrze: MBDA MICA IR/EM, AIM-9 Sidewinder, AIM-132 ASRAAM, AIM-120 AMRAAM, MBDA Meteor, MBDA Magic 2 Powietrze-ziemia: MBDA Apache, SCALP EG, AASM, GBU, AM 39 Exocet, AS30L Laser, pocisk nuklearny ASMP
Wyposażenie dodatkowe
systemy Thales SPECTRA, OSF, radar THALES RBE2, znacznik laserowy DEMOCLES
Użytkownicy
Francja
Rzuty
Multimedia w Wikimedia Commons

Dassault Rafale (fr. szkwał) – dwusilnikowy wielozadaniowy samolot myśliwski ze skrzydłami typu delta, produkowany przez francuską firmę Dassault Aviation. Rafale jest przez producenta określany jako Omni rôle, czyli nadający się do wszystkich zadań, nie tak jak myśliwce wielozadaniowe, które posiadają rolę pierwszoplanową (myśliwca) i drugoplanową (zazwyczaj bombowca, samolotu wsparcia, itp.). Dassault używa określenia Omni rôle do zaakcentowania zdolności samolotu do przestawienia się z jednej roli na inną podczas wykonywania zadania. Pierwszym samolotem o takich własnościach był amerykański F/A-18 Hornet.

Rafale jest produkowany w trzech wersjach, jako jedno- i dwumiejscowy samolot operujący z lotnisk na lądzie dla francuskich sił powietrznych Armée de l'Air i jednomiejscowej bazującej na lotniskowcach marynarki wojennej Aéronavale. Ponadto maszyna ta jest oferowana wielu potencjalnym kontrahentom zagranicznym. Dassault Rafale jest postrzegany jako największe osiągnięcie francuskiego przemysłu lotniczego.

Historia

Pod koniec lat 70. XX wieku wiele państw europejskich stanęło przed koniecznością wymiany przestarzałych samolotów bojowych, znacząco odbiegających parametrami od amerykańskich F-15 i F-16, oraz najnowszych konstrukcji radzieckich, MiG-29 i Su-27. W związku z tym Francja, Niemcy i Wielka Brytania przystąpiła do programu rozwojowego Europejskiego Samolotu Bojowego (ECA - European Combat Aircraft) mającego na celu wspólne opracowanie maszyny odpowiadającej potrzebom armii wszystkich trzech krajów. Ze względu jednak na różne wymagania stawiane przez Francję, potrzebującą samolotu wsparcia zdolnego operować z lotniskowców i pozostałe państwa lansujące projekt firm BAe i MBB Europejskiego Myśliwca (ECF - European Combat Fighter) projekt został zamknięty w 1981 roku.

W 1983 roku Wielka Brytania, Francja, Niemcy, Włochy i Hiszpania rozpoczęły nowy wspólny program Europejskiego Myśliwca Przyszłości (F/EFA - Future European Fighter Aircraft) posiadającego zdolność krótkiego startu i lądowania STOL. Pokazany przez firmę Dassault w 1983 roku demonstrator technologii Rafale, był samolotem szturmowym zdolnym do wykonywania zadań myśliwskich, ale jako roli drugorzędnej, podczas gdy reszta uczestniczących w programie państw opowiadała się za myśliwcem z drugorzędną rolą bombowca i samolotu szturmowego. W 1984 Francja po raz kolejny zażądała zaimplementowania możliwości operowania z pokładów lotniskowców co znów doprowadziło do zamknięcia programu i utworzenia, już bez udziału Francji, kolejnego projektu Europejskiego Myśliwca (EFA - European Fighter Aircraft), który doprowadził do powstania samolotu Eurofighter Typhoon. Francja po oficjalnym wycofaniu się z projektu w 1985 roku rozpoczęła własny program rozwojowy ACX (demonstrator Rafale A).

Prototypowy Rafale A został wytoczony z hangaru pod koniec 1985 roku i oblatany 4 czerwca 1986, o dwa miesiące wcześniej niż równocześnie konstruowany demonstrator technologii na bazie którego powstał Eurofighter. Pierwsza maszyna była napędzana amerykańskimi silnikami General Electric F404-GE-400, takimi samymi jak w F/A-18 Hornet, ponieważ docelowe jednostki napędowe SNECMA M88 nie zostały ukończone na czas. Po pomyślnych testach francuskie ministerstwo obrony zdecydowało w 1988 roku o wdrożeniu samolotu do produkcji.

Testy samolotu były kontynuowane i obejmowały badania silników M88, oraz zdolności lądowania na lotniskowcach (lądowania pozorowane). W 1994 roku ostatecznie wycofano z użycia samoloty wersji Rafale A. Podczas gdy porównywalny Eurofighter został oblatany w marcu 1994 roku, samoloty Rafale serii informacyjnej latały już od trzech lat.

Pierwsze zamówienia produkcyjne samolotów Rafale obejmowały trzy wersje:

• Rafale C (od Chasseur - myśliwiec) - jednomiejscowy myśliwiec dla Armée de l'Air
• Rafale B (od Biplace - dwumiejscowy) - dwumiejscowy myśliwiec dla Armée de l'Air
• Rafale M (od Marine - morski) - jednomiejscowy myśliwiec bazujący na lotniskowcach dla Aéronavale

Prototypowy Rafale C został oblatany w 1991 roku, a wkrótce po nim pierwszy z dwóch Rafale M. Na początku 1993 roku oblatano wersję Rafale B i drugi prototyp Rafale M. Testy z katapultami startowymi (zamontowanymi na lądzie) przeprowadzono pomiędzy 13 lipca i 23 sierpnia 1992 roku w Stanach Zjednoczonych, a następnie przystąpiono do prób na pokładzie francuskiego lotniskowca Foch.

Początkowo dwumiejscowy Rafale B był używany jako samolot szkolno-treningowy, ale doświadczenia z wojny w Zatoce Perskiej i Kosowie dowiodły, że drugi członek załogi jest niezastąpiony w misjach rozpoznawczych i jako operator uzbrojenia podczas ataków na cele naziemne, dlatego też zamówiono więcej samolotów tej wersji zastępując nimi niektóre egzemplarze Rafale C. Podobne decyzje zapadły również w dowództwie marynarki francuskiej, ale program wyposażenia okrętów w dwumiejscowe myśliwce został wkrótce wstrzymany.

Do 1999 roku, ze względu na sytuację polityczną i ekonomiczną kraju, nie było możliwe wdrożenie do produkcji wersji Rafale M.

Planuje się dostarczenie francuskim siłom zbrojnym 286 samolotów Rafale (zrezygnowano z 8, aby sfinansować opracowanie radarów ze skanowaniem fazowym), 228 dla sił powietrznych i 58 dla marynarki. W 2009 roku złożone zostało zamówienie na 60 samolotów, podnoszące oficjalne zamówienie do 180 maszyn (dostarczono 93). Priorytetowo zostały potraktowane dostawy dla marynarki, która musiała wymienić bardzo stare Chance-Vought F-8 Crusader. Dostawy maszyn rozpoczęły się w 1999 roku, a pierwsza jednostka wyposażona w samoloty Rafale została utworzona 18 maja 2001 roku. W 2002 roku, jednostka ta została zaokrętowana na lotniskowiec Charles de Gaulle i uzyskała pełną zdolność operacyjną 25 czerwca 2004 roku. Pomimo ograniczeń pierwszej wersji - F 1 - myśliwca, z ograniczonym tylko do walk powietrznych uzbrojeniem, Rafale M został oceniony jako najbardziej zaawansowany myśliwiec europejski^{[potrzebne źródło]}.

Wersje samolotu Rafale

• Rafale A — demonstrator technologii oblatany w 1986 roku. Obecnie wycofany z użycia.
• Rafale B - dwumiejscowa wersja myśliwska dla Armée de l'Air. Dostawy od 2004 roku.
• Rafale C - jednomiejscowa wersja myśliwska dla Armée de l'Air. Dostawy od czerwca 2004 roku.
• Rafale M - bazująca na lotniskowcach wersja dla Aéronavale, która weszła do służby w 2002 roku. Rafale M jest cięższy od Rafale C o około 500 kg. W odróżnieniu od innych maszyn przeznaczonych do działania z lotniskowców nie posiada składanych skrzydeł. Cecha ta nie została wprowadzona ze względu na unifikację skrzydeł wszystkich samolotów Rafale i związaną z tym oszczędnością pieniędzy. Samolot zewnętrznie podobny do Rafale C różni się od niego:
  • Wzmocnioną konstrukcją, zdolną sprostać szczególnym warunkom użytkowania na lotniskowcach
  • Wzmocnionym podwoziem głównym
  • Dłuższą golenią podwozia dziobowego zapewniającą większy kąt natarcia maszyny podczas startu przy pomocy katapulty
  • Zlikwidowanym centralnym podkadłubowym węzłem podwieszeń, w celu zapewnienia miejsca na dłuższą goleń podwozia dziobowego
  • Dużym hakiem systemu hamującego pomiędzy silnikami
  • Wbudowaną automatyczną drabinką dla pilota
  • Mikrofalowy system wspomagania lądowania na lotniskowcu
  • Inercyjny system nawigacyjny "Telemir" zdolny do odbioru poprawek z systemów pokładowych lotniskowca.
• Rafale N — początkowo nazywany Rafale BM, był planowaną dwumiejscową wersją samolotu dla Aéronavale. Ze względu na cięcie budżetowe i przewidywane koszty szkolenia drugiego członka załogi zrezygnowano z budowy maszyn tego typu.

Systemy uzbrojenia

Rafale M na pokładzie lotniskowca Charles de Gaulle

Samolot Rafale, jako pierwszy w historii lotnictwa, jest wyposażony w zintegrowany system przetrwania Thales SPECTRA, który przy pomocy specjalnego oprogramowania potrafi zakłócić radar przeciwnika w taki sposób, że symuluje niewidoczność maszyny (wirtualna technologia stealth)^{[potrzebne źródło]}. Najważniejszym elementem wyposażenia elektronicznego jest zaawansowany radar THALES RBE2 z fazowaną siecią antenową zdolny do jednoczesnego śledzenia 40 celów i naprowadzania rakiet na 8 z nich, zarówno na bliskich ja i dalekich dystansach, generowania trójwymiarowej mapy terenu, do lotów na małych wysokościach i map wysokiej rozdzielczości do nawigacji i naprowadzania na cel. Nowoczesna antena pozwala na wykonywanie zadań powietrze-powietrze i powietrze-ziemia równocześnie.

System SPECTRA zapewnia wysoką przeżywalność maszyny na polu walki, pracująca w czasie rzeczywistym magistrala danych umożliwia przesyłanie informacji nie tylko do innych samolotów, ale także między stałymi i mobilnymi stanowiskami dowodzenia. Jeżeli cel misji tego wymaga, Rafale może przenosić laserowy podświetlacz celu DEMOCLES przystosowany do działania w nocy.

Producent samolotu Rafale twierdzi, że jest on w stanie lecieć z prędkością naddźwiękową bez użycia dopalaczy, określaną jako supercruise^{[potrzebne źródło]}. W chwili obecnej Rafale jest w stanie osiągnąć supercruise tylko z lekkim uzbrojeniem i przy sprzyjających warunkach atmosferycznych, ale planowana modyfikacja silników maszyny pozwoli na rozpędzenie jej do prędkości 1,4 Macha^{[potrzebne źródło]} ze standardowym ładunkiem uzbrojenia.

Standardy wyposażenia

Pierwsza partia samolotów Rafale M była dostarczona w standardzie wyposażenia F1 (skrót od France 1). Rafale M w tym standardzie posiadał wyposażenie do walki powietrznej i miał zastąpić przestarzałe maszyny F-8 Crusader w roli myśliwców pokładowych. F1 nie posiadał możliwości ataku na cele naziemne.

Kolejne dostawy maszyn Rafale M były realizowane w standardzie F2 umożliwiającym działanie także przeciwko celom naziemnym. Samolot w tej wersji zastąpił starsze Dassault Super Étendard w roli samolotu szturmowego i Dassault Étendard IVP w roli maszyny rozpoznawczej. W chwili obecnej Rafale M jest jedynym samolotem o stałej geometrii skrzydeł użytkowanym przez marynarkę francuską.

Od roku 2008 planuje się kolejną modernizację maszyn do standardu F3 wyposażonych w radar trójwymiarowego odwzorowania terenu i możliwość przenoszenia broni nuklearnej

Pierwsze samoloty Rafale C dostarczone Armée de l'Air były maszynami standardu F2 i przewiduje się, że program modernizacji do standardu F3 także je obejmie. W armii francuskiej Rafale zastąpiły samoloty SEPECAT Jaguar, Dassault Mirage F1 i Dassault Mirage 2000.

Użytkownicy

Samoloty Rafale

Francja

Zaplanowano 286, zamówiono 180, dostarczono 100

• Armée de l'air (zaplanowano 228 B/C):
  • 35 Rafale B (dostarczono: 2 testowe, 25 F3(dawne F2), 11 F3; 1 utracono)
  • 29 Rafale C, (dostarczono: 1 testowy, 7 F3(dawne F2), 22 F3)
• Marine nationale (zaplanowano 58 M):
  • 19 Rafale M (dostarczono: 1 testowy, 9 F1, 16 F3(dawne F2), 6 F3; 3 utracono)

9 Rafale M F1 wycofano do czasu przebudowania do F3.

Indie

planowane 126 z opcją na 74 dodatkowe

Aktualnie jedynym użytkownikiem samolotów Rafale są francuskie siły zbrojne. W stanie zdolności operacyjnej znajdują się samoloty marynarki wojennej na lotniskowcu Charles de Gaulle.

Indie wybrały Rafale w konkursie Indian MRCA na 126 myśliwców z opcją na 74 dodatkowe. Pierwsze 18 samolotów – wyposażenie eskadry – ma zostać dostarczone do końca 2014 roku. Kolejne 108 maszyn zostanie zmontowanych w indyjskich zakładach HAL. Wojska lotnicze deklarowały, że możliwym jest wykorzystanie opcji na wyprodukowanie dodatkowych 74 egz., w przypadku opóźnień rodzimych programów lotniczych. W pokonany polu zostały europejski Eurofighter Typhoon, rosyjski MiG-35, amerykańskie F-16IN Super Viper, F/A-18E/F Super Hornet, a także szwedzki JAS-39NG(IN) Gripen.

Żadne inne państwo nie posiada jeszcze samolotów Rafale, chociaż Francja prowadzi rozmowy w kierunku zainteresowania potencjalnych odbiorców nową maszyną. W grupie najbardziej zainteresowanych klientów są państwa arabskie dotychczas używające francuskich myśliwców poprzedniej generacji. ZEA zainteresowane są Rafale dla zasąpienia swoich Mirage 2000-9. Negocjowana jest sprzedaż 60 maszyn za 6-10 mld USD. Katar jest zainteresowany zakupem 24-36 Rafale mających zastąpić Mirage 2000-5, zaś Kuwejt 18–22 myśliwców. Także Oman nadal zainteresowany jest 12–18 Rafale’ami dla zastąpienia SEPECAT Jaguar.

Algieria rozważała zakup Rafale’i, ale tym razem zaważyły zbyt wysokie koszty maszyny. Ostatecznie do Algierii trafiły Su-30. W Szwajcarii przetarg na 22 samoloty dla zastąpienia Northrop F-5E/F Tiger II Rafale przegrał ze szwedzkim Gripenem NG, trzecim kandydatem był Eurofighter Typhoon.

Od dłuższego czasu prowadzone są też rozmowy z Brazylią. Rafale rywalizuje obecnie z Gripenem NG i F/A-18E/F Super Hornet w brazylijskim projekcie FX-2 na 36 samolotów.

Bibliografia

• Dassault Rafale, "Lotnictwo" nr 1(2011) s. 48-57 ISSN 1732-5323