Delaware

Delaware
State of Delaware
Flaga stanowa Delaware Pieczęć stanowa Delaware
Przydomek: The First State Pierwszy stan
Dewiza: Liberty and Independence
Państwo	Stany Zjednoczone
Stolica	Dover
Język urzędowy	angielski
Mieszkańcy	Delawarean
Gubernator	Jack Markell (D)
Największe miasto	Wilmington
Powierzchnia  • ogółem  • lądowa  • wodna  • % wodna	na 49. miejscu 6452 km² 5068 km² 1387 km² 21,5 %
Szerokość Długość Wzniesienie  • najwyższe  • średnie  • najniższe	48 km 161 km   137 m 18 m 0 m
Szerokość geograficzna	38°27'N – 39°50'N
Długość geograficzna	75°2'W – 75°47'W
Populacja (2000)	na 45. miejscu 783 600
Gęstość (2000)	na 7. miejscu 154,87 os./km²
Piramida wieku
Wejście do Unii  • kolejność  • data	1 7 grudnia 1787
Strefa czasowa Czas letni	UTC-5:00 UTC-4:00
ISO 3166-2	US-DE
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Delaware

Ten artykuł jest częścią serii: Polityka stanu Delaware Gubernator Jack Markell Zgromadzenie Ogólne Izba Reprezentantów Senat Delegacja do Kongresu Sąd Najwyższy Podział administracyjny Polityka USA Wikiprojekt Polityka

Delaware (wymowa:/ˈdɛləwɛər/ DEL-ə-wair) – stan w USA, na wschodnim wybrzeżu, na Nizinie Atlantyckiej, nad Zatoką Delaware.

Na zachodzie i południu graniczy ze stanem Maryland, na północy ze stanem Pensylwania, a na wschodzie z New Jersey. Jeden z trzynastu stanów pierwotnych. Leży na obszarze Niziny Nadbrzeżnej i obok Florydy jest najniżej położonym stanem USA.

Duża część ziem uprawnych leży poniżej 18 m n.p.m. Na południu tereny bardziej piaszczyste i mniej urodzajne.

Drugi najmniejszy stan USA po Rhode Island. Pierwszy, który ratyfikował Konstytucję Stanów Zjednoczonych. Stąd przydomek: First State.

Historia

• 1609 – na teren zajmowany dzisiaj przez stan dotarła ekspedycja Henry'ego Hudsona, angielskiego żeglarza i odkrywcy
• po 1638 – powstało pierwsze osiedle (zbudowane przez Szwedów) – Fort Christine (obecnie Wilmington)
• 1655 – kolonia przeszła na własność Holendrów z Nowego Amsterdamu (dziś Nowy Jork)
• 1664 – obszar Delaware został przyłączony do Prowincji Pensylwanii (kolonia stała się własnością Wielkiej Brytanii)
• 1703 – kolonia Delaware otrzymał ograniczoną autonomię
• 1776 – kolonia została przekształcona w stan po uzyskaniu niepodległości przez Stany Zjednoczone
• 1787 – na terenie stanu został wprowadzony zakaz sprowadzania murzyńskich niewolników
• 7 grudnia 1787 – zgromadzenie stanowe ratyfikowało Konstytucję Stanów Zjednoczonych (kolonia stała się pierwszym stanem USA)
• 1861-1865 – wojna secesyjna. Mimo, że był to stan niewolniczy Delaware walczył po stronie Unii

Geografia

Delaware jest drugim najmniejszym stanem USA.

Granice Delaware są wyznaczone przez granicę ze stanem Pensylwania od północy, rzekę Delaware i Ocean Atlantycki od wschodu, a od zachodu i południa przez stan Maryland. Niewielkie obszary stanu są też usytuowane za wschodnią stroną estuarium rzeki Delaware, i te obszary graniczą na lądzie z New Jersey. Określenie północnej granicy stanu jest nietypowe. Większość z niego to łuk o okręgu o promieniu 12 mil (19 km) i środku w kopule budynku sądu w New Castle i jest znany jako Twelve Mile Circle.

Stan Delaware, razem z hrabstwami wschodniego wybrzeża należącymi do Maryland i dwoma hrabstwami Wirginii, tworzą Półwysep Delmarva.

Demografia

Delaware ma 767 303 mieszkańców (2005). Najpowszechniej używanymi językami są:

• język angielski – 89,07%,
• język hiszpański – 6,25%.

Hrabstwa Delaware

Nazwa	Rok założenia	Stolica	Ludność	Powierzchnia (km²)	Nazwane od	Strona WWW
Kent	1680	Dover	126 697	1103	Hrabstwo Kent, Anglia	[1]
New Castle	1664	Wilmington	500 265	1528	Miasto New Castle	[2]
Hrabstwo Sussex	1680	Georgetown	156 638	2429	Hrabstwo Sussex, Anglia	[3]
SUMA			783 600	5061

Edukacja i nauka

Uniwersytety

• University of Delaware (Newark, oddziały w: Dover, Wilmington, Lewes, Georgetown)
• Delaware State University (Dover, oddziały w: Wilmington, Georgetown)
• Wesley College (Dover)
• Drexel University (oddział w Wilmington)
• Widener University (szkoła prawa, zlokalizowana w Wilmington)
• Goldey-Beacom College (Pike Creek Valley, przedmieście Wilmington)
• Wilmington College (New Castle, oddziały w: Dover, Georgetown, Rehoboth Beach)
• Delaware Technical and Community College

Mapa stanu Delaware

Inne informacje

• Klimat: umiarkowany ciepły, na pograniczu z podzwrotnikowym morskim; opady roczne ok. 1140 mm, średnia dobowa temperatura powietrza (na północy stanu) od 30 st.C w lipcu do -5 st.C w zimie.
• Główne rzeki: Delaware, Brandywine, Christiana
• Roślinność:
• Liczba parków stanowych: 13
• 5 największych miast: Wilmington, Dover, Newark, Milford, Seaford (rok 2000)
• Dewiza: Liberty and Independence (Wolność i niepodległość)
• Symbole: kurak błękitny, ostrokrzew amerykański, kwiat brzoskwini
• Przemysł i bogactwa naturalne:
  • chemiczny (barwniki, nylon, wyroby petrochemiczne)
  • rolnictwo: hodowla drobiu, uprawa soi, kukurydzy, fasoli i szparagów
  • turystyka (liczne zabytki)
  • Kanał Chesapeake i Delaware – główna arteria komunikacyjna, dostępna nawet dla statków oceanicznych
• Sławni ludzie: Joe Biden, Annie Jump Cannon, Howard Pyle, Oliver Evans