Demokracja w Rosji

Godło Centralnej Komisji Wyborczej Federacji Rosyjskiej ustanowionej w 1995 r.

Demokracja w Rosji w wielu okresach historii przybierała różne, niekiedy oryginalne formy ustrojowe, w innych z kolei niemal całkowicie zanikała ustępując monarchii absolutnej lub dyktaturze. Obecnie demokracja w Rosji uważana jest za słabo rozwiniętą, ale jednocześnie nieustannie ewoluującą.

Historia

Wiec pskowski. Obraz Wiktora Wasniecowa

Sobór Ziemski w 1612 r. Tłum zgromadzony przed Monastyrem Ipatiewskim prosi matkę Michaiła Romanowa, by pozwoliła mu wyjechać do Moskwy na koronację carską. Iluminacja książki z 1673 r.

Senat Rządzący, posiedzenie z dnia 7 maja 1901 r. – obraz pędzla Ilji Riepina z 1903 r. Muzeum Rosyjskie w Sankt Petersburgu.

Demokracja w średniowiecznej Rusi

Rosja należy do państw o starych tradycjach demokratycznych. W średniowieczu, w okresie rozbicia dzielnicowego Rusi, na obszarze pomiędzy Bałtykiem i Uralem istniała Republika Nowogrodzka (1136-1478), z której z czasem wyodrębniła się także Republika Pskowska (1348-1510), później wcielone do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Władzę w republikach sprawował wiec złożony z bojarów i mieszczan, który m.in. ustalał wysokość podatków, wybierał księcia i zarazem posiadał prawo jego odwołania. Podobne ustroje posiadały w owych czasach: Islandia, Republika Wenecka i Republika Raguzy.

Demokracja w Carstwie Rosyjskim

W latach 1549-1653 były zwoływane przez cara (w okresie bezkrólewia przez Dumę) Sobory Ziemskie. Do ich kompetencji należały wybór cara oraz prawodawstwo, które mogło być dodatkowo sankcjonowane przez monarchę. W 1612 r. Sobór Ziemski Carstwa Rosyjskiego, złożony z mieszczan i bojarów ruskich, a także z wolnych chłopów, wybrał na cara księcia Michała Romanowa kończąc tym samym okres Wielkiej Smuty.

Demokracja w Imperium Rosyjskim

Duma jako organ władzy prawodawczej wykształciła się na Rusi już w X wieku. Prawo do uczestniczenia w Dumie posiadali aż do 1711 r. wyłącznie bojarzy, diakowie i dworiaństwo. W drugiej połowie XVII wieku carowie zaczęli umacniać swoją pozycję kosztem Dumy, wprowadzając rządy autokratyczne. W 1711 r. Duma została zastąpiona przez Senat Rządzący, który istniał do obalenia monarchii. Duma była ponownie reaktywowana jako bezpośrednie następstwo rewolucji w 1905-07 r. i istniała do 6 X 1917, kiedy rozwiązano ją na polecenie Rządu Tymczasowego. Po rewolucji październikowej została 12 XI 1917 demokratycznie wybrana Konstytuanta, którą jednak 6 I 1918 rozwiązali bolszewicy.

Demokracja w Federacji Rosyjskiej

Do demokratycznych wyborów Rosja powróciła w ostatnich latach istnienia ZSRR w okresie pieriestrojki. 26 III 1989 odbyły się pierwsze alternatywne wybory do Zjazdu Deputowanych Ludowych, w którym zawiązała się opozycyjna Międzyregionalna Grupa Deputowanych. Pod jej naciskiem 15 III 1990 zniesiono konstytucyjną klauzulę o kierującej roli partii komunistycznej i proklamowano system wielopartyjny. 26 III 1990 odbyły się demokratyczne wybory do parlamentu Rosyjskiej FSRR oraz rad lokalnych. Przewodniczącym Rady Najwyższej Rosji obrano opozycjonistę Borysa Jelcyna, który w czerwcu 1991 zwyciężył w pierwszych wyborach prezydenckich w historii Rosji. W 1993 doszło do kryzysu konstytucyjnego, rozwiązania parlamentu i zniesienia radzieckiej konstutucji. Opór parlamentu przerodził się w pucz który został stłumiony przez wierne prezydentowi wojsko. Pierwsze poradzieckie wybory do Dumy odbyły się 12 XII 1993 r. wraz z wyborami do Rady Federacji i referendum konstytucyjnym. Kadencja pierwszej Dumy i Rady Federacji trwała 2 lata. Zniesiono wówczeas bezpośrednie wybory do Rady Federacji i wprowadzono klauzulę o tym, że tę Radę tworzą przewodniczący regionów (obierani bezpośrednio przez ludność) oraz przewodniczący parlamentów lokalnych. Kolejne wybory do Dumy odbyły się w 1995, 1999, 2003 i 2007 r. W 2000 zreformowano Radę Federacji – od tego czasu składa się z przedstawicieli powoływanych przez przewodniczących regionów oraz parlamenty lokalne. W 2005 zniesiono bezpośrednie wybory przewodniczących władzy wykonawczej regionów. Od tej pory kandydatów na przewodnioczących zgłasza prezydent a ich kandydaturę ma zatwierdzić lokalny parlament (przy braku zgody na kandydaturę prezydent posiada prawo do rozwiązania tego parlamentu).