Diecezja warszawsko-bielska

Diecezja warszawsko-bielska
Diecezja na tle struktury PAKP w Polsce
Państwo	Polska
Siedziba	Warszawa Al. "Solidarności" 52 03-402 Warszawa
Data powołania	1840
Wyznanie	prawosławne
Kościół	Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Metropolia	warszawska i całej Polski
Katedra diecezjalna	Sobór metropolitalny Świętej Równej Apostołom Marii Magdaleny w Warszawie
Biskup diecezjalny	abp Sawa (Hrycuniak), metropolita warszawski i całej Polski
Biskup pomocniczy	bp Jerzy (Pańkowski), biskup siemiatycki
Dane statystyczne (2010)
Liczba wiernych	ok. 182 800
Liczba kapłanów	174
Liczba dekanatów	6
Liczba parafii	69
Liczba klasztorów	4

Diecezja warszawsko-bielska (metropolitalna) - jedna z 6 diecezji kościoła prawosławnego w Polsce, utworzona w 1840.

Nazwy

• 1840-1843 - warszawsko-nowogeorgijewska
• 1843-1860 - warszawsko-wołyńska
• 1860-1875 - warszawsko-nowogeorgijewska
• 1875-1905 - chełmsko-warszawska
• 1905-1922 - warszawsko-nadwiślańska
• 1922-1948 - warszawsko-chełmska
• 1948-nadal - warszawsko-bielska

Historia

Sobór św. Marii Magdaleny w Warszawie

Pierwsza cerkiew w Warszawie powstała w 1796 w pałacu Sapiehów przy ul. Zakroczymskiej. W 1818 z inicjatywy warszawskich kupców pochodzenia greckiego Dobricza, Barącza i Dadaniego zakupiono dom przy ul. Podwale 5, w którego podwórzu wybudowano niewielką kaplicę na ok. 250 osób, wyświęconą ku czci Świętej Trójcy.

W 1834 decyzją Najświętszego Synodu utworzono biskupstwo prawosławne w Warszawie, początkowo jako wikariat eparchii wołyńskiej z siedzibą w Krzemieńcu. Placówka ta, w przeciwieństwie do efemerycznych nieraz tytularnych katedr prawosławnych biskupów pomocniczych, od początku miała charakter stały.

W 1840 jurysdykcji biskupa warszawskiego podporządkowano teren Królestwa Kongresowego. Było to faktyczne utworzenie eparchii warszawskiej, choć biskup warszawski nadal pozostawał pod zwierzchnictwem biskupów wołyńskich. Ostateczne usamodzielnienie eparchii warszawskiej nastąpiło w 1860. Mimo to katedra warszawska, o charakterze typowo diasporalnym, nie była uważana za prestiżową. Wśród hierarchów cerkiewnych traktowana była jako przejściowa.

W 1905 wydzielono z niej osobną eparchię chełmską. W tym kształcie przetrwała do 1915, kiedy to opuścił Warszawę ostatni biskup prawosławny doby caratu. Żaden z jego następców nie objął katedry. Ostatni z tytularnych biskupów warszawskich zrzekł się godności w 1922. Patriarcha Tichon nadał uprawnienia zarządcy cerkwi w Polsce metropolicie Jerzemu, który podjął energiczne działania w kierunku ogłoszenia przez cerkiew prawosławną w Polsce autokefalii. Od tej pory losy diecezji nierozerwalnie związane są z dziejami Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Obszar diecezji ulegał na przestrzeni dziejów znacznym zmianom. W latach 1840-1905 obejmowała terytorium Królestwa Kongresowego. W 1905 wydzielono z niej osobną diecezję chełmską. W 1922 obszar diecezji chełmskiej został ponownie przyłączony do diecezji warszawskiej, objęła ona również swoją jurysdykcją wchodzące w skład II Rzeczypospolitej ziemie dawnych zaborów austriackiego i pruskiego. W czasie wojny (1940) wydzielono z niej odrębne diecezje: krakowsko-łemkowską i chełmsko-podlaską, przyłączone ponownie w 1946.

Kolejna reorganizacja miała miejsce w 1951. Obszar diecezji warszawskiej po wydzieleniu z niej diecezji łódzko-poznańskiej, białostocko-gdańskiej i wrocławsko-szczecińskiej skurczył się do obszaru ówczesnych województw warszawskiego i lubelskiego oraz powiatu Bielsk Podlaski w województwie białostockim. W 1958 ponownie włączono do niej obszar województwa rzeszowskiego. W tym kształcie diecezja utrzymała się przez niemal 25 lat. W 1983 zostaje restytuowana po ponad 280 latach nieistnienia diecezja przemysko-nowosądecka, a w 1989 diecezja lubelsko-chełmska, których terytoria zostają wydzielone z diecezji warszawsko-bielskiej.

Obecnie diecezja warszawsko-bielska jest najmniejszą obszarowo diecezją kościoła prawosławnego w Polsce, obejmując swoją jurysdykcją północną część województwa mazowieckiego i południową województwa podlaskiego. W skład diecezji wchodzi też położony w województwie lubelskim stauropigialny monaster św. Onufrego w Jabłecznej.

Struktura

Dekanaty

1. Bielsk Podlaski
2. Hajnówka
3. Kleszczele
4. Narew
5. Siemiatycze
6. Warszawa

Główna świątynia

• 1834-1837 – cerkiew Świętej Trójcy na Podwalu w Warszawie
• 1837-1912 – sobór Świętej Trójcy w Warszawie
• 1912-1915 – sobór św. Aleksandra Newskiego w Warszawie
• od 1921 – sobór metropolitalny Świętej Równej Apostołom Marii Magdaleny w Warszawie

Monastery

• Stauropigialny Monaster św. Onufrego w Jabłecznej (na terenie klasztoru znajdują się cerkiew główna św. Onufrego, cerkiew refektarzowa trapieznaja św. Jana Teologa, kaplica Zaśnięcia Bogurodzicy, kaplica Świętego Ducha, kaplica św. Atanazego Brzeskiego)
• Klasztor Świętych Marty i Marii na górze Grabarka (na terenie klasztoru znajdują się: cerkiew główna Przemienienia Pańskiego, cerkiew Ikony Matki Bożej Wszystkich Strapionych Radość, cerkiew refektarzowa trapieznaja Zaśnięcia Bogurodzicy)
• Monaster św. Dymitra Sołuńskiego w Sakach
• Monaster św. Katarzyny w Zaleszanach

Instytucje diecezjalne

• Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie
• Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie (Sekcja Prawosławna)
• Policealne Studium Ikonograficzne (Bielsk Podlaski)
• Siestriczestwo św. Marty (Warszawa)
• I Prawosławny Metropolitalny Ośrodek Miłosierdzia ELEOS (Warszawa)
• II Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia Diecezji Warszawsko-bielskiej (Warszawa)
• Terenowy Oddział II Prawosławnego Ośrodka Miłosierdzia Diecezji warszawsko-bielskiej (Grabarka)
• Prawosławny Dom Opieki (Grabarka)
• Prawosławny Dom Opieki "Samarytanin" (Hajnówka)
• Prawosławny Dom Opieki "Arka" (Kożyno)
• Prawosławny Dom Opieki "Betania" (Stanisławowo)
• Prawosławny Dom Opieki (Trześcianka)
• Prawosławne Duszpasterstwo Dzieci i Młodzieży z rodzin patologicznych (Warszawa)
• Diecezjalne Centrum Kultury Prawosławnej "Światłość" (Krzywiec)

Biskupi

• Ordynariusze:
• 1834-1840 - bp Antoni (Rafalski), wikariusz eparchii wołyńskiej
• 1840-1843 - bp Antoni (Rafalski), warszawski i nowogeorgijewski
• 1843-1848 - bp Nikanor (Klementiewski), warszawski i nowogeorgijewski (jednocześnie wołyński i żytomierski)
• 1848-1860 - bp Arseniusz (Moskwin), warszawski i nowogeorgijewski
• 1860-1875 - abp Joannicjusz (Gorski), warszawski i nowogeorgijewski
• 1875-1891 - abp Leoncjusz (Lebiedinski), chełmski i warszawski
• 1891-1898 - abp Flawian (Horodecki), chełmski i warszawski
• 1898-1905 - abp Hieronim (Egzemplarski), chełmski i warszawski
• 1905-1908 - abp Nikanor (Kamienski), warszawski i nadwiślański
• 1908-1915 - abp Nikołaj (Ziorow), warszawski i nadwiślański, ewakuowany w 1915 (bieżeństwo)
• 1917-1918 - bp Joazaf (Kallistow), biskup dymitrowski, tymczasowo zarządzający eparchiami moskiewską i warszawską
• 1918-1921 - bp Włodzimierz (Tichonicki), białostocki, wikariusz eparchii grodzieńskiej tymczasowo zarządzający eparchią warszawską
• 1921-1922 - abp Serafim (Cziczagow), metropolita warszawski i nadwiślański, nie objął katedry
• 1921-1923 - abp Jerzy (Jaroszewski), metropolita warszawski i całej Polski
• 1923-1948 - abp Dionizy (Waledyński), metropolita warszawski i całej Polski
• 1951-1959 - abp Makary (Oksijuk), metropolita warszawski i całej Polski
• 1961-1962 - abp Tymoteusz (Szretter), metropolita warszawski i całej Polski
• 1965-1969 - abp Stefan (Rudyk), metropolita warszawski i całej Polski
• 1970-1998 - abp Bazyli (Doroszkiewicz), metropolita warszawski i całej Polski
• 1998-nadal - abp Sawa (Hrycuniak), metropolita warszawski i całej Polski

• Wikariusze:
• 1875-1878 - bp Marceli (Popiel), lubelski
• 1878-1885 - bp Modest (Strielbicki), lubelski
• 1885-1891 - bp Flawian (Horodecki), lubelski
• 1892-1896 - bp Gedeon (Pokrowski), lubelski
• 1897-1898 - bp Tichon (Biełławin), lubelski
• 1898-1902 - bp German (Iwanow), lubelski
• 1903-1905 - bp Eulogiusz (Gieorgijewski), lubelski
• 1912-1917 - bp Joazaf (Kallistow), nowogeorgijewski
• 1922 - bp Aleksander (Inoziemcow), lubelski
• 1933-1937 - bp Sawa (Sowietow), lubelski
• 1938-1944 - bp Tymoteusz (Szretter), lubelski
• 1998-2010 - bp Miron (Chodakowski), hajnowski (ordynariusz polowy Wojska Polskiego)
• 1998-2008 - bp Grzegorz (Charkiewicz), bielski
• 2006-nadal - bp Jerzy (Pańkowski), siemiatycki

Zobacz też

• Biskupi warszawscy i bielscy

Źródła

• historia