Dmitrij Pawłow

Dmitrij Grigoriewicz Pawłow Дмитрий Григорьевич Павлов
gen. Dmitrij Pawłow
generał armii
Data i miejsce urodzenia	4 listopada 1897 Woniuch, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	22 lipca 1941 Moskwa, ZSRR
Przebieg służby
Lata służby	1914–1941
Siły zbrojne	armia carska Armia Czerwona
Stanowiska	dowódca Zachodniego Specjalnego Okręgu Wojskowego, dowódca Frontu Zachodniego
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa, wojna domowa w Rosji, wojna domowa w Hiszpanii, II wojna światowa, wojna zimowa z Finlandią, Wielka Wojna Ojczyźniana
Odznaczenia

Dmitrij Grigoriewicz Pawłow, ros. Дмитрий Григорьевич Павлов (ur. 4 listopada 1897 we wsi Woniuch (ob. Pawłowo), zm. 22 lipca 1941 pod Moskwą) − radziecki dowódca wojskowy, generał armii, Bohater Związku Radzieckiego (1937), deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 1. kadencji (1937–1941).

Życiorys

Urodził się 4 listopada 1897 we wsi Woniuch w gub. kostromskiej, w rodzinie chłopskiej. Służył w Armii Imperium Rosyjskiego. W czasie I wojny światowej na ochotnika poszedł na front i dosłużył się stopnia podoficerskiego. W 1916 został ranny i trafił do niewoli z której został zwolniony po zakończeniu wojny. W 1918 wstąpił na ochotnika do Gwardii Czerwonej. W czasie wojny domowej dowodził kolejno plutonem i szwadronem, a następnie został z-cą dowódcy pułku. Od 1919 był członkiem Socjaldemokratycznej Robotniczej Partii Rosji (SDPRR).

W 1921 ukończył Omską Wyższą Szkołę Piechoty. Od początku 1923 służył w 6 Ałtajskiej Brygadzie Kawalerii na Froncie Turkiestańskim. W lutym 1923 walczył jako dowódca Oddziału Egzekucyjnego przeciwko basmaczom Turdybaja. Od sierpnia 1919 we wschodniej Bucharze dowódca 77 Pułku Kawalerii w walkach przeciwko oddziałom Ibrachimbeka. W 1928 ukończył Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego w Moskwie, a następnie został dowódcą pułku kawalerii, pułku zmotoryzowanego i brygady zmotoryzowanej. W 1931 ukończył Wyższy Akademicki Kurs w Wojskowej Akademii Technicznej.

W latach 1936–1937 walczył jako dowódca brygady pancernej w wojnie domowej w Hiszpanii. W czasie bitwy pod Guadalajarą (19-21 marca 1937) dowodzona przez niego jednostka udanym kontratakiem zadała poważne straty włoskim oddziałom pancernym i w znacznym stopniu przyczyniała się do zwycięstwa oddziałów republikańskich. Do ZSRR powrócił w aureoli bohatera i sławie zdolnego dowódcy nowoczesnego pola walki. Od 1937 deputowany do Rady Najwyższej ZSRR 1. kadencji. Od listopada 1937 szef Zarządu Pancerno-Motorowego Robotniczo Chłopskiej Armii Czerwonej (RKKA) i członek Głównej Rady Wojskowej ZSRR. Opierając się na doświadczeniach wojny domowej w Hiszpanii, uznał, że korpus pancerny nie nadaje się do działań typu ofensywnego, ponieważ przełamanie frontu nieprzyjaciela na szerokości odpowiednio dużej, aby mógł w nią wejść tak duży związek pancerny nie jest możliwe. M. in. na podstawie jego uwag (i doświadczeń z Polski), w listopadzie 1939 Główna Rada Wojskowa ZSRR podjęła decyzję o rozwiązaniu korpusów pancernych i utworzeniu w ich miejsce dywizji zmotoryzowanych. W latach 1939–1940 uczestnik wojny zimowej. Od czerwca 1940 dowódca Specjalnego Białoruskiego Okręgu Wojskowego, przemianowanego w lipcu 1940 na Zachodni Specjalny Okręg Wojskowy. 4 czerwca 1940 otrzymał awans na stopień generała-pułkownika wojsk pancernych, a 22 lutego 1941 na generała armii. Chociaż nigdy nie dowodził w walce ugrupowaniem większym niż brygada pancerna, powierzono mu cztery armie (672 tys. żołnierzy, 2200 czołgów, 1900 samolotów) i blisko 450-kilometrowy odcinek granicy państwa, przez który wiodła najkrótsza droga lądowa do Moskwy.

Atak na ZSRR

Od 22 czerwca 1941 Pawłow stał się dowódcą Frontu Zachodniego, który z chwilą ataku niemieckiego na ZSRR został przemianowany na dowodzony przez niego okręg wojskowy. Zdezorientowany, jak większość radzieckich dowódców w pierwszych dniach operacji "Barbarossa", nie panował nad sytuacją. Pozbawiony należytej oceny sytuacji, rozpoznania sił przeciwnika oraz wsparcia lotnictwa (radzieckie samoloty zostały zniszczone na lotniskach w czasie pierwszego dnia agresji) i zaopatrzenia, trwonił siły na bezsensowne i źle skoordynowane kontrataki. Największy z nich miał miejsce 22 czerwca po południu siłami 4. Armii gen. Korobkowa i jeszcze tego samego dnia został zatrzymany zmasowanymi atakami niemieckiego lotnictwa. 24 czerwca Pawłow wciąż nakazywał kolejne kontrataki, pomimo, że jego front został już przerwany przez Guderiana na północnym i południowym skrzydle. Działania Pawłowa osłabiły nieznacznie napór niemiecki (na krótko), jednak powodowały olbrzymie straty. 30 czerwca, po rozbiciu przez Niemców wojsk sowieckich w kotle białostocko-mińskim został zdjęty ze stanowiska, a 4 lipca aresztowany.

W znanej radzieckiej epopei filmowej z 1985 roku p.t. Bitwa o Moskwę, Pawłow jako jedyny z wyższych dowódców wojskowych tamtego okresu ukazany jest jako osoba nieudolna i niekompetentna, właściwie główny sprawca klęski z czerwca 1941.

Aresztowanie i proces

Pawłow zgodnie ze stalinowską "tradycją" został po odwołaniu ze stanowiska wezwany do Moskwy, gdzie Mołotow zakomunikował mu, że sprawa podejmowanych przez niego decyzji jako d-cy frontu jest rozpatrywana przez Biuro Polityczne. W drodze powrotnej do kwatery głównej frontu w Mohylewie, został aresztowany w Smoleńsku. W czasie przesłuchań i procesu prokurator próbował uzyskać od Pawłowa przyznanie się do spisku i zdrady. Usiłowano go również wrobić w "sprawę" marsz. Tuchaczewskiego. Pawłow zaprzeczył jednak tym zarzutom i uznał jedynie swoje niedociągnięcia w dowodzeniu frontem. Przyznał się do niedopilnowania wykonania wydawanych przez siebie rozkazów i nazbyt swobodnej interpretacji rozkazów Sztabu Generalnego. Ostatecznie zrezygnowano wobec niego z zarzutu zdrady i spisku. Oskarżono go o tchórzostwo, nieudolność, utratę broni oraz składów, samowolne wycofanie oddziałów, co w konsekwencji doprowadziło do załamania frontu radziecko-niemieckiego.

22 lipca 1941 wyrokiem Kolegium Wojskowego Sądu Najwyższego ZSRR został zdegradowany i skazany na śmierć oraz konfiskatę mienia w całości. Oprócz niego osądzono: szefa sztabu Frontu – gen. Władimira E. Klimowskicha, szefa łączności – gen. Andrieja T. Grigoriewa, szefa artylerii – gen. Nikołaja A. Klicza, dowódcę 14. Korpusu Zmechanizowanego – gen. Stiepana I. Oborina, dowódcę 4. Armii – gen. Aleksandra A. Korobkowa, skazując wszystkich na karę śmierci. Rozstrzelany na poligonie NKWD pod Moskwą. Cała jego rodzina została zesłana do Krasnojarska. Zrehabilitowany 31 lipca 1957 z przywróceniem stopnia wojskowego.

Był najwyższym stopniem i funkcją radzieckim dowódcą rozstrzelanym za niepowodzenia radzieckie początkowego okresu wojny z Niemcami.

Odznaczenia

• Medal "Złota Gwiazda" Bohatera Związku Radzieckiego (21 czerwca 1937)
• Order Lenina – trzykrotnie
• Order Czerwonego Sztandaru – dwukrotnie
• Medal "20 lat Radzieckich Sił Zbrojnych"

Bibliografia

• B. Potyrała, W. Szlufik – Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Wyd. WSP, Częstochowa 2001, ISBN 83-7098-662-5
• Mała Encyklopedia Wojskowa, t. II, Wyd. MON, Warszawa 1971
• Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975
• William J. Spahr: Generałowie Stalina. Warszawa: Bellona, 2001. ISBN 831109278-8. 
• Sławomir Kosim: Mińsk Białoruski 1941. Warszawa: Bellona, 2009. ISBN 978-83-11-11444-9. 
• (ros.) K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000
• (ros.) Radziecka Encyklopedia Wojskowa, Moskwa
• (ros.) Wielka Encyklopedia Radziecka, t. XIX, Moskwa 1975
• Дмитрий Григорьевич Павлов – Герои страны (ros.)
• Дмитрий Григорьевич Павлов – Проект ХРОНОС (ros.)