Dolina Gąsienicowa

Dolina Zielona Gąsienicowa

Dolina Czarna Gąsienicowa i schronisko PTTK "Murowaniec"

Widok na Kościelec, Mały Kościelec i Świnicę

Stawy Gąsienicowe widoczne ze szlaku na Kościelec

Litworowy Staw i grań Kościelców

Największy staw doliny – Czarny Staw Gąsienicowy

Dolina Gąsienicowa, dawniej także Dolina Gąsienicowych Stawów (słow. Gąsienicova dolina, niem. Gąsienicatal, Gąsienica-Seetal, węg. Gąsienica-tavak-völgy) – górne piętro Doliny Suchej Wody Gąsienicowej w polskich Tatrach. Oddziela się od niej na wysokości 1425 m n.p.m. (miejsce ujścia Czarnego Potoku do Suchej Wody Gąsienicowej).

Topografia

Dolinę Gąsienicową ograniczają:

• od wschodu – boczna grań odchodząca od Skrajnego Granatu przez Żółtą Turnię
• od południa – fragment głównej odnogi Tatr Polskich od Skrajnego Granatu do Świnicy i odcinek głównej grani do Kasprowego Wierchu
• od zachodu – północno-wschodnia grań Kasprowego Wierchu po Kopę Magury

Dolina Gąsienicowa posiada dwie odnogi rozdzielone Granią Kościelców i nazywane Doliną Czarną Gąsienicową (po wschodniej stronie tej grani) i Doliną Zieloną Gąsienicową (po jej zachodniej stronie). Dolina Zielona Gąsienicowa ma jedną odnogę – Dolinę Suchą Stawiańską, nazywaną też Kotłem Kasprowym lub Kotłem Gąsienicowym oraz górne piętra – Świnicką Kotlinkę, Mylną Kotlinkę i Zadnie Koło, położone u podnóża Świnickiej Grani. Odnogą Doliny Czarnej Gąsienicowej jest Dolinka Kozia, a górne jej piętra tworzą kotły Czarnego i Zmarzłego Stawu.

Sieć wodna

W odnodze południowo-zachodniej, nazywanej też Doliną Zieloną Gąsienicową, znajdują się prawie wszystkie stawy Doliny Suchej Wody (tzw. Gąsienicowe Stawy). Są to:

• Zielony Staw Gąsienicowy (3,764 ha)
• Długi Staw Gąsienicowy (1,564 ha)
• Kurtkowiec (1,536 ha z wyspą)
• Dwoisty Staw Gąsienicowy (dwa stawy: 1,355 i 0,880 ha)
• Zadni Staw Gąsienicowy (0,515 ha)
• Litworowy Staw Gąsienicowy (0,407 ha)
• Czerwone Stawki Gąsienicowe (dwa stawy: 0,196 i 0,138 ha)
• Mokra Jama (0,048 ha)
• Kotlinowy Stawek (0,021 ha)
• Dwoiśniaczek (cztery stawy: 0,019, 0,014, 0,007 i 0,002 ha)
• Troiśniak (trzy stawy: 0,017 i 0,003 ha, trzeci zanikający)
• Dwoiśniak (0,007 ha, drugi staw wyschnięty)
• Jedyniak (0,006 ha)
• Samotniak (wyschnięty)

W odnodze południowo-wschodniej, nazywanej Doliną Czarną Gąsienicową, znajdują się pozostałe dwa stawy: Czarny Staw Gąsienicowy (największy w całej dolinie – 17,94 ha) oraz Zmarzły Staw Gąsienicowy (0,28 ha).

Dolina odwadniana jest w dużej części poprzez przepływy podziemne. Wody całej Doliny Zielonej Gąsienicowej przepływają podziemnymi przepływami, m.in. do Doliny Goryczkowej (wydobywają się w Goryczkowym Wywierzysku i Kasprowej (wypływają tu w Niżniej Kasprowej Jaskini). Głównym ciekiem doliny jest Czarny Potok i Sucha Woda, na znacznej części swojej długości również zanikające pod głazami.

Historia

Nazwa Doliny Gąsienicowej związana jest z nazwiskiem Gąsieniców, dawniejszych właścicieli. Była dawniej intensywnie wypasana, wchodziła w skład Hali Gąsienicowej. W zapisach pojawiła się już w 1653 jako hala Stawów. Na mapach z XIX wieku figuruje nazwa Doliny Siedmiu Stawów. Tętniła życiem pasterskim, była odwiedzana przez zbójników, według podań tutaj werbował do powstania Kostka Napierski. W 1964 zakończono wykup od prywatnych właścicieli, rozebrano większość szałasów i zlikwidowano wypas. Od tego momentu rozpoczyna się w wyniku naturalnej sukcesji ekologicznej zarastanie doliny lasem i kosodrzewiną. Obecnie dno doliny porastają już ogromne łany kosodrzewiny.

Turystyka

Odwiedzana przez turystów już na początku XIX wieku jest węzłem dla wielu szlaków turystycznych i bazą wypadową narciarzy (wyciągi narciarskie) i taterników. W dolinie w latach 1921-1925 zbudowano schronisko Murowaniec. Do niego poprowadzono w latach 1921-1923 utwardzoną drogę (zamkniętą dla samochodów, używaną m.in. do zaopatrzenia schroniska). Innymi zabudowaniami w Dolinie są: baza szkolenia taterników – "Betlejemka", leśniczówka TPN – "Księżówka", meteorologiczna stacja pomiarowa PAN, budynek strażników TPN "Gawra" oraz kilka szałasów pasterskich. Obecnie jest to, jak uważa Władysław Cywiński ...najintensywniej zagospodarowana tatrzańska dolina. Do oceny służą 3 zmierzalne, obiektywne czynniki: ilość miejsc noclegowych, kilometraż szlaków i pojemność wyciągów na jednostkę powierzchni.

Szlaki turystyczne

Schronisko Murowaniec w Dolinie Gąsienicowej jest węzłem szlaków turystycznych:

– szlak niebieski z Kuźnic przez Boczań, Skupniów Upłaz i Przełęcz między Kopami do Murowańca, stąd dalej nad Czarny Staw Gąsienicowy i na Zawrat.

• Czas przejścia z Kuźnic do Murowańca: 2 h, ↓ 1:35 h
• Czas przejścia z Murowańca na Zawrat: 2:20 h, ↓ 1:50 h

– do Przełęczy między Kopami prowadzi też szlak żółty Doliną Jaworzynką. Czas przejścia z Kuźnic do Murowańca tą drogą i dalej szlakiem niebieskim: 2 h (↓ 1:35 h)

– czarny do Brzezin przez Psią Trawkę. Czas przejścia: 1:45 h, ↑ 2:15 h

– zielony do Wierchporońca przez Rówień Waksmundzką, Gęsią Szyję i Rusinową Polanę. Czas przejścia: 3:50 h, z powrotem 4:15 h

– żółty z Kasprowego Wierchu przez Roztokę Stawiańską do Murowańca, stąd Doliną Pańszczycą na przełęcz Krzyżne.

• Czas przejścia z Kasprowego Wierchu do Murowańca: 1:05 h, ↑ 1:25 h
• Czas przejścia z Murowańca na Krzyżne: 2:45 h, ↓ 2:05 h

Czasy przejścia podane na podstawie mapy.

Bibliografia

1. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1. 
2. Władysław Szafer: Tatrzański Park Narodowy. Zakład Ochrony Przyrody PAN, 1962. 
3. Józef Nyka: Tatry polskie. Przewodnik. Wyd. XIII. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2003. ISBN 83-915859-1-3. 
4. Tatry Zachodnie. Mapa turystyczna 1:20 000. Warszawa: Polskie Przedsiębiorstwo Wydawnictw Kartograficznych, 2005/06. ISBN 83-7329-645-X. 
5. Magdalena i Tomasz Zwijacz Kozica. Tatrzańskie pojezierze. „Tatry”. Nr 2 (24), Wiosna 2008, s. s. 70-71, 2008. Zakopane: Tatrzański Park Narodowy. ISSN 0867-4531 (pol.). 

Panorama Doliny Gąsienicowej