Dolina Koprowa
Dolina Koprowa (słow. Kôprová dolina, niem. Koprovatal, węg. Koprova-völgy[1]) – słowacka dolina walna[2] położona na terenie Tatr. Polscy geografowie zaliczają ją razem z Kopami Liptowskimi do Tatr Wysokich, słowaccy traktują ją jako granicę między nimi a Tatrami Zachodnimi.
Spis treści |
[edytuj] Topografia
Dolina Koprowa graniczy:
- od południowego wschodu z dolinami:
- Doliną Ważecką (Važecká dolina) i należącym do Doliny Bielańskiej (Belanska dolina) – Wielkim Żlebem Krywańskim (Veľký žľab), rozdziela je Główna grań odnogi Krywania (Hlavná os hrebeňa Kriváňa) od masywu Krywania (Kriváň) przez Krótką (Krátka, 2365 m n.p.m.) do Ostrej (Ostrá, 2350 m)
- Doliną Furkotną (Furkotská dolina), rozdziela je odcinek grani Krywania od Ostrej do Furkotu (Furkotský štít),
- Doliną Młynicką (Mlynická dolina), rozdziela je kolejny odcinek grani Krywania od Furkotu przez Hruby Wierch (Hrubý vrch, 2428 m) do Hlińskiej Turni (Hlinská veža, 2340 m),
- od wschodu z Doliną Mięguszowiecką (Mengusovská dolina), rozdziela je odcinek grani Krywania od Hlińskiej Turni przez Wyżnią Koprową Przełęcz (Vyšné Kôprovské sedlo, 2180 m), Koprowy Wierch (Kôprovský štít) do Cubryny (Čubrina),
- od północnego wschodu z leżącymi w granicach Polski Doliną Rybiego Potoku i Doliną Pięciu Stawów Polskich, rozdziela je główna grań Tatr od Cubryny przez przełęcz Wrota Chałubińskiego (Chałubińského brána), Szpiglasowy Wierch (Hrubý štít), Kotelnicę (Kotolnica) do Gładkiego Wierchu (Hladký štít),
- od północnego zachodu z Doliną Cichą, rozdziela je grań Kop Liptowskich (Liptovské kopy) z kulminacjami: Cichy Wierch (Tichý vrch, 1979 m), Wielka Kopa Koprowa (Veľká kopa, 2052 m) oraz Krzyżne Liptowskie (Krížne, 2039 m)
Odgałęzieniami Doliny Koprowej są liczne doliny boczne:
- w masywie Krywania: Szkaradny Żleb (Škaredý žľab), Koryto Krywańskie (Krivánska kotlina)
- w części wschodniej: Dolina Niewcyrka (Nefcerská dolina) i Dolina Hlińska (Hlinská dolina)
- pod główną granią Tatr – Dolina Ciemnosmreczyńska (Temnosmrečinská dolina) wraz z Doliną Piarżystą (Piargová dolina),
- w masywie Kop Liptowskich: Dolina Kobyla (Kobylia dolina), Dolinka Garajowa (Garajova dolina) i Dolinka Turkowa (Turkova dolina).
[edytuj] Geomorfologia
Przy długości ok. 11,0 km i powierzchni ok. 31,3 km² należy do większych dolin tatrzańskich. Wylot doliny skierowany na południe z lekkim odchyleniem na zachód znajduje się w pobliżu wylotu Doliny Cichej (Tichá dolina). Dolina Koprowa w dolnej części przebiega w kierunku północnym, wyżej skręca na północny wschód, a w części górnej ostro załamuje się na wschód. Dobrze zachowały się w niej ślady zlodowaceń: głęboki żłób lodowcowy, kilka cyrków lodowcowych w górnych partiach doliny, progi skalne z wodospadami i wały moren bocznych. Według opisów jednego z turystów z końca XIX w. Dolina Koprowa „łączy w sobie dzikość Tatr Wysokich z łagodnością i melancholią Tatr Zachodnich”[3].
[edytuj] Wody
Przez Dolinę Koprową przepływa potok Koprowa Woda (Kôprovský potok), który po połączeniu z wypływającym z Doliny Cichej potokiem Cicha Woda Liptowska (Tichý potok) tworzy niewielką rzeczkę Biała Liptowska (Belá). Koprową Wodę zasilają liczne mniejsze potoki wypływające z dolinek bocznych, największe dopływy to Ciemnosmreczyński Potok (Temnosmrečinský potok), Hliński Potok (Hlinský potok) i Niewcyrski Potok (Nefcerský potok). U wylotu bocznej Doliny Niewcyrskiej znajdują się dwa wodospady zwane Niewcyrskimi Siklawami: Niżna Niewcyrska Siklawa (Nižný nefcerský vodopád) oraz Pośrednia Niewcyrska Siklawa (Kmeťov vodopád) o wysokości 80,0 m. Na Ciemnosmreczyńskim Potoku, przy szlaku turystycznym jest jeszcze jeden wodospad – Ciemnosmreczyńska Siklawa (Vajanského vodopád).
W dolinie znajduje się kilka stawów, wśród których największe to: Niżni Ciemnosmreczyński Staw (Nižné Temnosmrečinské pleso), położony na wysokości ok. 1674 m, trzeci pod względem wielkości staw tatrzański na Słowacji, Wyżni Ciemnosmreczyński Staw (Vyšné Temnosmrečinské pleso), 1716 m, Niżni Teriański Staw (Nižné Terianske pleso), ok. 1940 m, Wyżni Teriański Staw i Kobyli Stawek.
[edytuj] Historia
Dolina była od dawna wypasana, jeszcze do 1954 wypasano na Garajowej Polanie. Lasy były silnie eksploatowane. Jak podaje Maria Steczkowska, w 1858 były one bardzo przerzedzone, a w wielu miejscach całkiem wycięte. Skutkiem tego były ogromne lawiny schodzące z Kop Liptowskich. Lasy niszczył też pożar: w 1943 w ogromnym, kilkudniowym pożarze spłonęło 240 ha lasu na prawych zboczach doliny. Jednak w trudno dostępnych miejscach, jak np. w Dolinie Niewcyrka, w Ciemnych Smreczynach czy na Krywaniu, przetrwały duże partie pierwotnych lasów i niezmienionego przez człowieka krajobrazu. Górale z Zakopanego od dawna w Dolinie Koprowej polowali na kozice i niedźwiedzie, a dolina była często opisywana w polskiej literaturze. Tutaj toczyła się akcja powieści Kazimierza Tetmajera, Tadeusza Malickiego, Jadwigi Roguskiej-Cybulskiej i Adama Bahdaja. W latach 1944-1945 w zakątkach Doliny Koprowej chroniły się duże oddziały partyzantki słowackiej i radzieckiej.
Poprowadzono przez nią kilka znakowanych szlaków turystycznych. W XIX w. i przed II wojną światową Dolina Koprowa była popularna wśród polskich turystów. Przybywali oni tutaj szlakiem turystycznym z przełęczy Liliowe przez Zawory. Szlak ten jednak po wojnie został zamknięty. Obecnie Dolina Koprowa jest obszarem ochrony ścisłej TANAP-u, nie ma też w niej schronisk turystycznych. Ruch turystyczny jest niewielki.
Nazwa doliny, podobnie jak inne podobne, pochodzi od marchwicy, przez Słowaków nazywanych kôprovníček bezobalný, nie ma natomiast związku z rudami miedzi (niem. Kupfer), nigdy tu nie występującymi.
[edytuj] Szlaki turystyczne
Czasy przejścia podane na podstawie mapy[4].
– niebieski szlak od Trzech Źródeł przez Rozdroże pod Gronikiem, Dolinę Koprową, Rozdroże w Hlińskiej i Doliną Hlińską na Koprową Przełęcz.
- Czas przejścia z Trzech Źródeł do Rozdroża w Hlińskiej: 3:15 h w obie strony
- Czas przejścia Rozdroża w Hlińskiej na przełęcz: 2:15 h, ↓ 2 h
– zielony szlak od parkingu w Podbańskiej wzdłuż Koprowej Wody do Rozdroża pod Gronikiem. Czas przejścia: 1 h w obie strony- – zielony szlak od Rozdroża w Hlińskiej na przełęcz Zawory. Czas przejścia: 1:35 h, ↓ 1:15 h
– czerwony szlak od Rozdroża w Ciemnych Smreczynach nad Niżni Ciemnosmreczyński Staw. Czas przejścia: 1 h, ↓ 45 min
Przypisy
- ↑ Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
- ↑ Niekiedy jest traktowana jako odgałęzienie Doliny Cichej Liptowskiej, z którą łączy się jeszcze na terenie Tatr. Większość badaczy klasyfikuje ją jednak jako dolinę walną i uznaje, że połączenie dolin znajduje się już poza granicami gór.
- ↑ Cytat z przewodnika J. Nyki Tatry słowackie.
- ↑ Tomasz Nodzyński, Marta Cobel-Tokarska: Tatry Wysokie i Bielskie: polskie i słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007. ISBN 978-83-60120-88-0.
[edytuj] Bibliografia
- Józef Nyka: Tatry słowackie. Przewodnik. Wyd. VI. Latchorzew: Trawers, 2008. ISBN 978-83-60078-05-1.
- Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
|
|||||
