Dolina Sucha Sielnicka

Widok na Dolinę Suchą Sielnicką z grzbietu Opalenicy

Biała Skała nad zalesionym górnym piętrem Doliny Suchej Sielnickiej

Sucha Dolina Sielnicka, widok z Białej Skały

Dolina Sucha Sielnicka (słow. Suchá dolina, Suchá dolina Sielnická, Sielnická dolina, Suchá dolina Trnovecká, Trnovecká dolina) – najbardziej na zachód wysunięta dolina walna w Tatrach. Znajduje się po południowej stronie słowackich Tatr Zachodnich.

Topografia

Dolina Sucha Sielnicka zajmuje powierzchnię 20 km², a jej długość mierzona w linii prostej to 6,2 km. Wylot doliny znajduje się na wysokości 690 m n.p.m., na północny wschód od Wyżnich Matiaszowiec (Vyšné Matiašovce). Główna gałąź doliny biegnie od wylotu w kierunku płn.-wsch., a następnie skręca na wschód, podchodząc pod masyw Siwego Wierchu (Sivý vrch, 1805 m). Ma liczne odgałęzienia, w kolejności od wylotu doliny są to:

• Dolina Halna (Hôlne) – niewielka dolina odchodząca na wschód, ograniczona grzbietami rozgałęziającymi się z zachodniego ramienia Babek (Babky, 1566 m); dolny, zwężony odcinek doliny to Studzienki (Studienky)
• Dolina Beszeniowska (Bešeňovská dolina) – jedyne zachodnie odgałęzienie, skręcające następnie na północ pod Golicę Huciańską (Holica, 1340 m); przez jej środkową część poprowadzona jest droga łącząca Liptowski Mikułasz (Liptovský Mikuláš) z Zubercem (Zuberec)
• Dolina Dobroszowa (Dobrošová dolina) – niewielka dolina równoległa do Doliny Halnej, granicząca z nią od strony południowej i również wcięta w stoki Babek; podchodzi pod Fatrową (Fatrová, 1446 m), która jest jedną z kulminacji w zach. ramieniu Babek
• Dolina Guniowa (Huňová dolina) – największa gałąź, odchodząca na wschód na wysokości ok. 770 m, podchodzi pod grzbiet między Babkami a Ostrą (Ostrá, 1764 m), od północy ograniczona jest jej zach. ramieniem; w głębi dolina ta rozdziela się wachlarzowato na kilka mniejszych, płytkich gałęzi
• Dolinka Jaworowa (Javorová dolinka) – wcina się we wschodnie stoki Suchego Wierchu (Suchý vrch, 1477 m), będącego kulminacją zachodniego ramienia Ostrej.

Najwyższym punktem w otoczeniu Doliny Suchej Sielnickiej jest Siwy Wierch – 1805 m n.p.m.

Dolina Sucha Sielnicka graniczy:

• od zachodu z Doliną Jamnik (Suchý jarok), Doliną Kwaczańską (Kvačianska dolina) i jej górną częścią zwaną Doliną Huciańską; rozdziela je grzbiet odchodzący od głównej grani Tatr w Jaworzyńskiej Kopie (Javorína, 1277 m) i kulminujący w Golicy Huciańskiej, a niżej niewybitny grzbiet odchodzący od niego na południe i kończący się Mesztrową (Meštrová, 869 m)
• od północy z Doliną Borowej Wody i gałęziami Doliny Zuberskiej (Studená dolina) – Doliną Siwą (Sivá dolina) i Doliną Suchą Zuberską (Suchá dolina); rozdziela je główna grań Tatr na odcinku od Jaworzyńskiej Kopy po Siwy Wierch
• od wschodu z Doliną Jałowiecką (Jalovská dolina); rozdziela je grzbiet odchodzący na południe z Siwego Wierchu, w którym wnoszą się Ostra i Babki
• od południowego wschodu z Doliną Szankową (Šanková dolina); rozdziela je grzbiet schodzący z Babek na południowy zachód.

W Dolinie Suchej Sielnickiej nie ma żadnego szlaku turystycznego. Większość obszaru doliny (całość wschodnich zboczy, dno i część zachodnich) objęta jest rezerwatem "Suchá dolina" o powierzchni 1586 ha.

Wody

Wodospad Skoki w wąwozie Studzienki

Głównym ciekiem wodnym doliny jest Suchy Potok (Suchý potok), który powstaje z kilku strumieni źródłowych pod Siwym Wierchem. W dolnej części doliny potok często ginie w ponorach pod powierzchnią; stąd też pochodzi jego nazwa, a w konsekwencji całej doliny. Suchy Potok zasilają dopływy z bocznych gałęzi doliny.

W górnej części Doliny Guniowej, pod szczytem Babek, znajdował się niegdyś niewielki Babkowy Stawek (Babkové pliesko, 1454 m). Przestał on istnieć, gdy w 1945 r. wybuchy granatów naruszyły dno jeziorka.

Geologia

Wschodnie zbocza zbudowane są z nieprzepuszczalnych łupków krystalicznych, piaskowców oraz wapieni marglowych. Zbocza zachodnie i dno doliny utworzone są z wapieni, wśród których rozwinęły się zjawiska krasowe. Najbardziej znanym z nich jest jaskinia Dupnica (Dúpnica), położona najniżej ze wszystkich w Tatrach, na poziomie 765 m. W Dupnicy odnalezione zostały najstarsze ślady bytności człowieka na terenie Tatr. Najdłuższą jaskinią w dolinie jest położona poniżej Opalenicy (Opálenica, 1274 m) Jaskinia Niedźwiedzia (Medvedia jaskyňa), o długości korytarzy 160 m. W pobliżu znajduje się również krótsza (65 m) Jaskinia Biała (Biela jaskyňa).

W plejstocenie większość obszaru doliny nie była zlodowacona. Niewielki lodowiec istniał w górnej części, pod Siwym Wierchem.

Historia

Tereny pasterskie w dolinie należały do wsi Liptowska Sielnica (Liptovská Sielnica). W 1987 r. dolina weszła razem z większą częścią słowackich Tatr Zachodnich w skład TANAP-u. W 1993 r. dodatkowo objęto ją ochroną rezerwatową. Pierwszy człon nazwy doliny pochodzi od gubiącego wodę potoku, a drugi – od stosunków własnościowych i aby odróżnić Dolinę Suchą Sielnicką od innych Dolin Suchych w Tatrach.

Bibliografia

1. Marian Kunicki, Tadeusz Szczerba: Słowackie Tatry Zachodnie. Gliwice: Wydawnictwo Ryszard M.Remiszewski, 1999. ISBN 83-904352-6-8. 
2. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.