Dowód osobisty w Polsce

Polski "dowód osobisty" z 1930 – de facto paszport
Okładka dowodu osobistego wydanego przez Gminę Bukowina Tatrzańska w 1940 na blankiecie używanym w II RP	Dowody osobiste z okresu PRL i III RP wydawanych przed 2001

Historia

Po I wojnie światowej – w latach dwudziestych i na początku trzydziestych – nazwą "dowód osobisty" określano dokument niezbędny do podróży zagranicznych. Pełnił on de facto rolę paszportu (i pomimo nazwy "dowód osobisty" na okładce, we wnętrzu nazywany już był paszportem). Opłata za wydanie tego dokumentu była wysoka: w czerwcu 1923 wynosiła 90.000 marek polskich, a w 1930 – 101 złotych polskich. Był jednak także wykorzystywany jako dokument meldunkowy, gdzie wstemplowywano m.in. pobyty czasowe (np. w hotelach) w kraju, ale poza miejscem stałego zamieszkania.

Możliwość uzyskania w Polsce dowodu osobistego jako krajowego dokumentu tożsamości wprowadzono rozporządzeniem Prezydenta RP z 16 marca 1928. Dokument wystawiany był na żądanie zainteresowanym osobom za opłatą 60 groszy i nie był obowiązkowy. Dopiero okupant w czasie II wojny wprowadził obowiązek legitymowania się dowodem osobistym (niem. Personalausweis lub krócej Ausweis), powołując się przy tym na cytowane rozporządzenie.

Stempel z 1979 uprawniający do wyjazdu do "demoludów"

Po zakończeniu wojny obowiązek posiadania dowodu utrzymano. Była to 20-stronicowa książeczka formatu 83×115 mm w sztywnych okładkach (potem 79×110 mm w miękkich okładkach). Oprócz podstawowych danych personalnych (imię, nazwisko, imiona rodziców, data i miejsce urodzenia, rysopis) oraz zdjęcia zawierał m.in. rubryki, do których wpisywano numer PESEL, stan cywilny, zawód, miejsce pracy, zameldowanie, dzieci na utrzymaniu. Na dalszych stronach dowodu wpisywano m.in. takie informacje, jak np. fakt wydania tzw. książeczki walutowej, tzw. "karty zaopatrzenia", powszechnych świadectw udziałowych itp. Potwierdzano także w dowodzie osobistym specjalną pieczęcią prawo do przekraczania granicy PRL-NRD, a później nową pieczęcią prawo do przekraczania granic państwowych w obrębie krajów tzw. "wspólnoty socjalistycznej", wpisywano grupę krwi posiadacza dowodu oraz zaznaczano fakt zawarcia małżeństwa (do czasu wydania nowego dokumentu).

Przednia i tylna strona polskiego dowodu osobistego

Obecny wzór dowodu

Aktualny wzór dowodu osobistego został określony rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000 r.(Dz. U. z 2000 r. Nr 112, poz. 1182) i obowiązuje od dnia 1 stycznia 2001 roku. Dokument ma postać wielowarstwowej karty poliwęglanowej o wymiarach 86 × 54 mm, zawierającej podstawowe informacje o jej posiadaczu, dacie wydania, organie wydającym i terminie ważności. Informacje zapisane są zarówno w sposób jawny, jak i zakodowany. Dowód osobisty jest jednocześnie dokumentem uprawniającym obywateli polskich do przekraczania granic państw członkowskich Unii Europejskiej, państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego nienależących do Unii Europejskiej oraz państw niebędących stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, których obywatele mogą korzystać ze swobody przepływu osób na podstawie umów zawartych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi, uznających ten dokument za wystarczający do przekraczania ich granicy. Od 1 stycznia 2010 roku wydawany bezpłatnie na podstawie ustawy z dnia 9 stycznia 2009 roku (Dz. U. z 2009 r. Nr 39, poz. 306).

Numer "plastikowego" dowodu osobistego składa się z trzech liter i sześciu cyfr, z których jedna (pierwsza cyfra) to cyfra kontrolna.

Aby sprawdzić poprawność numeru i serii dowodu, należy najpierw zamienić litery na liczby, przypisując literom odpowiednio:

 A  B  C  D  E  F  G  H  I  J  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  U  V  W  X  Y  Z
10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35

Kolejnym krokiem jest wymnożenie tak uzyskanego ciągu liczb przez określone wagi. Wagi kolejnych liczb to: 7, 3, 1, 9, 7, 3, 1, 7, 3. Reszta z dzielenia sumy iloczynów przez 10 powinna być równa 0 (zero).

Przykład obliczeń (dla przykładowego dowodu osobistego przedstawionego na ilustracji obok, o numerze ABA300000):

Numer dowodu:  A    B    A    3    0    0    0    0    0
Wartość:      10   11   10    3    0    0    0    0    0
Wagi:          7    3    1    9    7    3    1    7    3
Iloczyny:     70   33   10   27    0    0    0    0    0
Sumowanie:    70 + 33 + 10 + 27 +  0 +  0 +  0 +  0 +  0 = 140

Reszta z dzielenia 140 przez 10 wynosi 0 (140 mod 10 = 0), więc jest to numer poprawny.

Wagami mogą też być zestawy (1 9 3 7 1 9 3 1 9), (3 7 9 1 3 7 9 3 7), (9 1 7 3 9 1 7 9 1).

Na dole drugiej strony dowodu osobistego powtórzone są dane właściciela w postaci czytelnej dla komputera, co przyspiesza przetwarzanie danych. Zapis ten składa się z trzech linijek po 30 znaków wydrukowanych krojem pisma OCR-B. Dodatkowo dane te są uzupełnione o cyfrę kontrolną dla każdego pola cyfrowego oraz cyfrę kontrolną na końcu obejmującą większość danych z poprzednich pól. Nazwisko i imię w tym zapisie nie zawiera polskich znaków diakrytycznych i nie jest uwzględniane przy obliczaniu końcowej cyfry kontrolnej.

Dowód osobisty ważny jest przez 10 lat od wydania, jednak są wyjątki: osoby niepełnoletnie otrzymują dokument z pięcioletnim terminem ważności, natomiast osoby po 65. roku życia mogą otrzymać dowód ważny bezterminowo.

Dowód osobisty powinien zostać wymieniony:

• w przypadku upływu terminu ważności,
• w przypadku uszkodzenia,
• po zmianie danych osobowych, w tym również w razie zmiany miejsca stałego zameldowania.

W razie upływu terminu ważności dowodu osobistego, uszkodzenia lub powstania innej okoliczności utrudniającej ustalenie tożsamości osoby posiadającej dokument, należy niezwłocznie wystąpić o jego wymianę. W razie zmiany danych zawartych w dowodzie osobistym, należy wystąpić o jego wymianę w terminie do 14 dni od dnia doręczenia dokumentu stwierdzającego zmianę.

Dowody osobiste starego wzoru (książeczkowe), które zostały wydane przed dniem 1 stycznia 2001 r. utraciły ważność z dniem 1 stycznia 2008 r. z tym, że w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 31 marca 2008 r. stanowiły pełnoprawny dokument potwierdzający tożsamość osoby oraz poświadczający jej obywatelstwo polskie

Minimalny wiek potrzebny do otrzymania dowodu

Istnieje możliwość otrzymania dowodu osobistego wcześnie, nawet zaraz po urodzeniu. Dokument, wydany przed 18. rokiem życia, ważny jest przez 5 lat od daty wydania i można dostać już w wieku lat 13 (a na uzasadniony wniosek rodziców lub opiekunów wcześniej). Taki dowód osobisty, oprócz daty ważności, nie różni się niczym od dokumentu wydawanego osobom pełnoletnim. W polskim prawie nie istnieje obecnie pojęcie dowodu tymczasowego (na podstawie ustawy o ewidencji ludności z 10 kwietnia 1974 w zapisach obowiązujących do końca roku 2000, na wniosek młodocianego w wieku 16-18 lat i za zgodą jego rodziców lub opiekunów, wydawany był tzw. tymczasowy dowód osobisty).

Z ustawy wprowadzającej obowiązek posiadania dowodu osobistego wynika, iż każdy pełnoletni obywatel polski zamieszkały w Rzeczypospolitej Polskiej ma obowiązek posiadać dowód osobisty od ukończenia 18. roku życia (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, Art. 34 ust 1). Kto uchyla się od tego obowiązku może podlegać karze grzywny lub pozbawienia wolności na 1 miesiąc (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993, Art. 55, ust 1)

Dowód osobisty bez zameldowania

Do otrzymania dowodu osobistego nie jest konieczne zameldowanie.
Obywatele polscy zamieszkali na stałe za granicą mają prawo, ale nie obowiązek posiadania dowodów osobistych.

Zgodnie z art. 45 ust. 2 i 3 art. tej ustawy dla osób bez stałego miejsca zameldowania, jak i dla osób na stałe zamieszkałych za granicą, dowód osobisty dla osób bez zameldowania wydaje organ ostatniego miejsca pobytu stałego osoby ubiegającej się o wydanie dowodu osobistego. Jeżeli nie można tego ustalić to dowód osobisty wydaje Urząd Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy.

Kontrowersje

Pęknięty dowód osobisty

Pierwsze partie "plastikowych" dowodów osobistych wydanych w latach 2001 – 2002 posiadają dwa błędy: wygląd orła jest niezgodny ze wzorem godła państwowego, a w angielskim tłumaczeniu "imiona rodziców" apostrof postawiono w niewłaściwym miejscu (jest: "Parent's given names", a powinno być: "Parents' given names"). Błąd z apostrofem poprawiono i od lipca 2002 roku blankiety mają już prawidłowe tłumaczenie, jednak wyglądu orła nie zmieniono do tej pory.

Część współczesnych dowodów osobistych wykonanych z poliwęglanu posiada wady fabryczne i bardzo łatwo pęka.

W obecnych plastikowych dowodach osobistych nie ma możliwości wpisania informacji o grupie krwi. W poprzednich papierowych wersjach można było wbić pieczątkę z informacją o posiadanej grupie. Pieczątkę taką wbijali uprawnieni lekarze związani z pobieraniem krwi lub krwiodawstwem.

Najnowsze biometryczne dowody osobiste mają zostać wprowadzone po pełnym opracowaniu systemu PESEL2 i zakończeniu uzgodnień technicznych. Grupa posłów zaproponowała zamieszczenie informacji o grupie krwi w nowych wzorach dowodów osobistych, jednak zakwestionował ten pomysł minister zdrowia, według którego taka informacja powinna być zamieszczana przez uprawnionego pracownika służby zdrowia, a nie pracownika organu gminy, który obsługuje komputerowy system wydawania tych dokumentów. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zapewniał, że jego resort pracuje nad takimi rozwiązaniami technicznymi, które umożliwią dokonywanie wpisu o grupie krwi w dowodzie osobistym przez uprawnione do tego organy.

zaproponowany przez MSWiA wzór dowodu osobistego mającego obowiązywać od 1 lipca 2013

Estoński dowód osobisty zawierający chip

Jak przedstawiło MSWiA nowe dowody osobiste miały zostać wprowadzone od 2010 roku na próbę, a od 2011 już powszechnie. Dowód będzie zawierał specjalny chip – mikrokomputer jednoukładowy, a dane w nim zawarte będzie można na bieżąco korygować. Dostęp do nich, na miejscu w urzędzie oraz przez internet, będzie miał zarówno urzędnik, jak i obywatel.

We wrześniu 2010 trwały zakupy sprzętu potrzebnego do wykonywania nowych chipowych dowodów osobistych. 8 kwietnia 2011 MSWiA poinformowała, że projekt nowelizacji ustawy zakłada, iż pierwsze elektroniczne dowody będą wydawane od 1 stycznia 2013. Ostatecznie 9 czerwca 2011 Sejm uchwalił nowelizację ustawy o dowodach osobistych, przesuwając datę jej wejścia w życie na 1 lipca 2013 (Dz. U. z 2011 r. Nr 133, poz. 768).

Statystyka

W roku 2001 wydano 1 789 640 szt. dowodów osobistych. W latach następnych, ze względu na obowiązek wymiany starych, książeczkowych dowodów do końca 2007 roku, planowano wydawanie 5,5 mln szt dowodów rocznie. W rzeczywistości wymiana postępowała znacznie wolniej, co doprowadziło do kumulacji w roku 2007, w którym wydano blisko 9 mln nowych dowodów.

Liczba wydawanych dowodów osobistych
rok	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007	2008	2009	2010	2011
mln	1,78	2,26	3,98	4,98	4,58	5,43	8,91	3,93	2,14	2,30	2,77

Zobacz też

• przepisy wjazdowe do państw obcych dla obywateli polskich
• pl.ID – artykuł o nowych e-dowodach

Linki zewnętrzne

• Walidator numeru dowodu osobistego – Sprawdzanie poprawności numeru dowodu osobistego