Dowodzenie istnienia Boga

Dowodzenie istnienia Boga - próby dowiedzenia istnienia Boga. Argumenty za i przeciw istnieniem bogów dyskutowane są od czasów starożytnych i nie ma co do ich istnienia zgody także obecnie.

Propozycje dowodów na istnienie Boga można podzielić na aprioryczne (np. dowód ontologiczny) i aposterioryczne. Przykładami prób udowodnienia istnienia Boga są:

• argument kosmologiczny, według którego musiała istnieć pierwsza przyczyna, którą był Bóg; sformułowany przez Arystotelesa i powtórzony przez św. Tomasza, skrytykowany m.in. przez B. Russella;
• argument z realizmu pojęciowego, powtarzany przez św. Augustyna i Anzelma z Canterbury;
• argument teleologiczny - Wszechświat jest tak skomplikowany, że musiałby być zaplanowany przez Boga;
• dowód ontologiczny - Bóg musi istnieć, gdyż jest najdoskonalszą rzeczą, o jakiej można pomyśleć, a rzeczy doskonałej istnienie przysługuje z konieczności, więc Bóg istnieje z konieczności; stworzył Anzelm z Canterbury, powtórzył Kartezjusz.

W teologii protestanckiej uważa się, że istnienia Boga w ogóle nie można dowieść, a w tej kwestii należy polegać na objawieniu.

Próbowano także przedstawić argumenty (w tym dowody) za nieistnieniem Boga:

• problem zła - wszechmocny Bóg, który zrobiłby wszystko dla czynienia dobra, nie może istnieć, bo wtedy nie istniałoby zło;
• paradoks omnipotencji - jeśli wszechmocny Bóg nie może łamać praw logiki, to nie istnieje, gdyż nie może np. stworzyć kamienia, którego nie uniesie, bo wtedy nie byłby wszechmocny;
• ostateczny boeing 747 - gambit - teoria ewolucji lepiej niż hipoteza istnienia Boga wyjaśnia złożoność życia, więc istnienie Boga jest "zbędne", czyli mało prawdopodobne.

Krytyka

Nie ma zgody co do możliwości przedstawienia argumentu (w tym dowodu) za lub przeciw istnieniu bogów lub Boga. Przykładem krytyki prób dowodzenia istnienia Boga są stwierdzenia:

• argument kosmologiczny:
  • zjawiska kwantowo-grawitacyjne (a takim było powstanie Wszechświata) nie muszą mieć przyczyny
  • według teorii wszechświatów cyklicznych czasoprzestrzeń istniała od zawsze, więc w łańcuchu przyczynowym nie istniała pierwsza przyczyna (Bóg)
  • następstwo połączonych zdarzeń nie musi mieć początku
  • postawienie Boga na miejscu pierwszej przyczyny tylko oddala pytanie co było przed powstaniem Wszechświata, nie udzielając sensownej odpowiedzi;
• argument teleologiczny:
  • porządek mogą tworzyć prawa natury, np. dobór naturalny warunkuje przystosowanie organizmów żywych do środowiska
  • istota, która zaprojektowała tak skomplikowany Wszechświat, sama musi być jeszcze bardziej skomplikowana, więc zgodnie z tą zasadą sama musiała zostać zaprojektowana, co tylko oddala pytanie co było przed powstaniem Wszechświata;
• dowód ontologiczny:
  • możliwość pomyślenia o czymś nie pociąga za sobą istnienia tego czegoś
  • istnienie nie jest predykatem, a jest wykorzystywane do tworzenia syntetycznych powiązań między pojęciami. Zdanie, że coś, ponad co nic większego nie można pomyśleć (coś, co jest najdoskonalsze pod każdym względem) istnieje, jest syntetyczne, a nie analityczne i nie można mu przypisywać koniecznej prawdziwości
  • dowieść istnienia Boga można tylko na podstawie obserwacji stworzonego przezeń świata oraz z niedoskonałości i niesamoistności stworzeń, nie zaś z ludzkiej wiedzy o boskiej naturze
  • aby udowodnić istnienie rzeczy najdoskonalszej, trzeba udowodnić nie tylko to, że jest coś takiego, ale też, że to jest ta rzecz, o której się myśli.

Zobacz też

• zakład Pascala
• poglądy filozoficzne Tomasza z Akwinu
• idee regulatywne Immanuela Kanta

Źródła

• J. Hick: Argumenty za istnieniem Boga. Kraków: 1994. 
• J. Woleński: Granice niewiary. ISBN 83-08-03631-7. 
• A. Plantinga: Bóg, wolność i zło. Kraków: 1995. 
• T. Honderich: Encyklopedia filozofii. ISBN 83-7150-412-8.