Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Dragoljub Mihailović (ur. 26 kwietnia 1893 w Ivanjicy - zm. 17 lipca 1946 w Belgradzie) – pseudonim Draža, serbski generał, który w krótkiej kampanii w kwietniu 1941 roku został dowódcą 2 Armii Jugosłowiańskiej. Dowódca podporządkowanej rządowi emigracyjnemu Królestwa Jugosławii partyzantki. Po wojnie zamordowany przez komunistów.
Spis treści |
Syn pisarza gminnego, wychowywany w rodzinie oficerskiej przez stryja weterynarza wojskowego. Po zakończeniu gimnazjum poszedł do szkoły oficerskiej. Zdobył szlify wojskowe jako kadet, walcząc w obu wojnach bałkańskich. Brał udział następnie we wszystkich konfliktach Serbii. Służył w garnizonach Królestwa Serbów, Chorwacji i Słowenii (Skopje, Sarajewo, Celje, Mostar). Ukończył akademię wojskową w Paryżu, po czym był attaché wojskowym w Sofii i Pradze. Pod koniec lat trzydziestych wykładowca serbskiej akademii wojskowej. Za krytykę zacofania armii i zamiarów ministra obrony zbudowania „Linii Maginota” na granicy z Austrią został odsunięty od wykładów.
Mihailović fascynował się doktryną de Gaulle'a i ostrzegał przed perspektywą wojny z III Rzeszą. Krytykował na spotkaniach dyplomację niemiecką. Postulował tworzenie na czas wojny oddziałów czetnickich (leśnych), zdając sobie sprawę, że Serbii nie stać na dywizje pancerne. Oddziały leśne miały być oddziałami partyzanckimi wyposażonymi w radiostacje i lekkie uzbrojenie. Wg niego powinny być zdolne do prowadzenia sabotażu i działań wywiadowczych do czasu kontrofensywy aliantów.
Po uderzeniu w dniu 6 kwietnia 1941 roku na Królestwo Jugosławii armii niemieckiej, oddziałów włoskich, węgierskich i bułgarskich, wspartych przez zwolenników niepodległości Chorwacji, któtkotrwałej, zakończonej kapitulacją kampanii obronnej, zorganizował 11 maja 1941 roku, na górze Ravna w Serbii, Dowództwo Czetnickich Oddziałów Armii Jugosłowiańskiej. Dowodził wiernymi królowi Piotrowi II Karadziordziewiciowi oddziałami czetników.
Z pierwszymi walkami czetników rozpoczęła się gra o Bałkany, tzw. „miękkie podbrzusze Europy”. Niemcy stworzyli na terytorium Chorwacji tzw. Niezawisłe Państwo Chorwackie, a także podległy Berlinowi Rząd Ocalenia Narodowego „małej” Serbii. Weszli w układy z dziesiątkami oddziałów partyzanckich, chcąc zabezpieczyć sobie komunikację do Grecji i Afryki. W grze o Bałkany brały także udział Stany Zjednoczone i Wielka Brytania, śląc liczne misje wojskowe i uzbrojenie, wspierając dywersję i szukając wiarygodnych partnerów. Działały na terenie Jugosławii także agentury sowieckie, które umacniały partyzanckie struktury Komunistycznej Partii Jugosławii.
Na terenie późniejszej „wielkiej” Jugosławii został na przełomie lat 1941/42 wytworzony mit Wielkiej Chorwacji i Wielkiej Serbii. Wizjonerzy przyszłych niepodległych państw w tym czasie byli gotowi zjednoczyć się z każdym, aby uchronić kraj od komunizmu. W kraju powstał „galimatias partyzancki”. Oddziały różnych opcji politycznych współpracowały ze sobą, z Niemcami, z Włochami i wzajemnie ze sobą walczyły. To prowadziło także do eksodusu ludności cywilnej, którą Mihailović brał w obronę.
W 1942 roku, w stopniu generała, Mihailović został mianowany ministrem wojny w emigracyjnym rządzie jugosłowiańskim Slobodana Jovanovicia w Londynie i dowódcą Armii Jugosłowiańskiej w ojczyźnie. Prowadził działania zbrojne przeciwko chorwackim ustaszom oraz działania obronne wobec okupacyjnej armii niemieckiej. Walczył również z komunistyczną partyzantką Tity. W sierpniu 1941 roku zabronił akcji zaczepnych przeciwko okupantowi niemieckiemu, dla uniknięcia wysokich strat wśród serbskiej ludności cywilnej Jugosławii. W roku 1943 czetnicy rozpoczęli akcje dywersyjne z udziałem obserwatorów brytyjskich (w sierpniu 1941 roku do oddziałów Mihailovicia zostali skierowani brytyjscy doradcy wojskowi z SOE, a następnie, w 1943, wojskowa misja brytyjska[1].
W październiku 1941 roku nawiązał kontakty z kolaboracyjnym rządem Serbii Milana Nedicia i współpracę z włoskimi wojskami okupacyjnymi, z którymi w styczniu 1942 roku podpisał formalne porozumienie o wzajemnym nieatakowaniu. Jego wielkoserbski program polityczny nie uzyskał poparcia innych narodów Jugosławii. W roku 1943 za głowę Mihailovicia i Tity (żywych lub umarłych) niemieckie władze okupacyjne wyznaczyły nagrodę w wysokości 100 000 reichsmarek.
Na konferencji w Teheranie, na przełomie listopada i grudnia 1943 roku, Wielka Brytania była zmuszona, pod naciskiem Stalina i przy braku poparcia prezydenta Roosevelta, do rezygnacji z planów inwazji na kontynent europejski z basenu Morza Śródziemnego na Bałkanach. Zadecydowano o utworzeniu drugiego frontu we Francji. Wobec jednoczesnego ustalenia granic stref okupacyjnych na terenie Niemiec i wykluczenia zasady wspólnej okupacji oznaczało to, że cała Europa Środkowo-Wschodnia znalazła się w strefie strategicznej Armii Czerwonej i w konsekwencji – w powojennej strefie wpływów ZSRR. Józef Stalin określił to lapidarnie wobec jugosłowiańskiego komunisty, późniejszego dysydenta Milovana Dzilasa: Nasz ustrój sięgnie tak daleko, jak daleko dojdą nasze armie.
W konsekwencji postanowień teherańskich Wielka Brytania ograniczyła, a następnie wstrzymała pomoc wojskową (zrzuty sprzętu, materiałów wybuchowych i amunicji) i doradztwo dla czetników[2], zaś Winston Churchill zalecił wiosną roku 1944 królowi Piotrowi szukanie porozumienia z komunistami z Josipem Broz Tito na czele[3]. Król podjął wysiłki dla stworzenia rządu koalicyjnego z udziałem komunistów. W maju 1944 roku Dragoljub Mihailović został zdymisjonowany przez króla ze stanowiska ministra wojny. Następnym krokiem była, 1 czerwca, dymisja rządu Božidara Puricia i porozumienie pomiędzy wysłannikiem króla - nowym premierem Ivanem Šubašiciem[4] i Josipem Broz Tito (porozumienie Tito-Šubašić z 16 czerwca 1944). 29 sierpnia Mihailović został zdymisjonowany przez króla Piotra ze stanowiska dowódcy Armii Jugosławii w Ojczyźnie, a Naczelne Dowództwo zostało rozwiązane. Król, szantażowany przez Brytyjczyków, 12 września 1944 roku w przemówieniu nadanym z Londynu wzywał poddanych, by wsparli Armię Wyzwolenia Narodowego marszałka Tity. Jednocześnie na stanowisko dowódcy oddziałów wyzwoleńczych został[5], 12 września, mianowany Tito.
W tym czasie na terytorium Jugosławii wkraczały wojska sowieckie. Generał Mihailović nie złożył broni. Jego oddziały walczyły dalej w Czarnogórze, Bośni, Dalmacji, Serbii, dziesiątkowane przez oddziały sowieckie, Bułgarów, ustaszów i partyzantów Tity. Próby podejmowania współpracy Mihailovicia z Sowietami skończyły się tak jak w Polsce współpraca Sowietów z Armią Krajową. Pomimo powołania w marcu 1945 r. formalnie koalicyjnego rządu, którego premierem został Tito, a ministrem spraw zagranicznych Šubašić, polityka króla nie powstrzymała przejęcia władzy w Jugosławii przez komunistów - ostatecznie został pozbawiony władzy przez zdominowaną przez komunistów Skupsztinę 29 października 1945 r., poprzez proklamację Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii. Šubašić i inni politycy związani z królem podali się wówczas do dymisji.
Na terenie Jugosławii jeszcze do początków 1946 roku trwały starcia czetników Mihailovicia z oddziałami Tito. Mihailović kontynuował walkę również po przejęciu władzy w Jugosławii przez komunistów, po odsunięciu króla Piotra II. W tym czasie w Belgradzie została rozstrzelana przez Smiersz jego żona, a w potyczce zginął jeden z synów. Oddziały Mihailovicia topniały. Odchodzący ostatni amerykańscy oficerowie łącznikowi proponowali mu wyjazd z Jugosławii. Generał odmówił. 13 marca 1946 roku został schwytany przez oficerów bezpieczeństwa (OZNA) przebranych w mundury brytyjskich lotników. 10 czerwca rozpoczął się jego proces. Został oskarżony o kolaborację z Niemcami i zbrojne wspieranie działań okupantów. Proces zakończył się po siedmiu dniach. 17 lipca został rozstrzelany przez pluton egzekucyjny OZNA. Egzekutorzy na trumnę rzucili butelkę z płynem zapalającym.
Jako ten, który ocalił około 500 lotników i spadochroniarzy amerykańskich, został pośmiertnie odznaczony przez prezydenta USA Harry'ego Trumana w 1948 roku amerykańską Legion of Merit, „za wkład w zwycięstwo koalicji antyhitlerowskiej”. Departament Stanu USA zażądał, „aby nie psuć stosunków z Tito”, nadania najwyższego stopnia tajności temu odznaczeniu. Drugi syn i córka generała trafili na długie lata do obozów pracy przymusowej. Czetnicy przez pół wieku byli w podręcznikach historii przedstawiani jako „faszyści”.
W roku 2004, pod wpływem działań Vuka Draśkovicia, opozycjonisty z czasów Tity, parlament Serbii przyjął uchwałę akceptującą dobrą wolę ruchu czetnickiego. We wrześniu 2010 roku przed Sądem Najwyższym rozpoczął się proces rehabilitacyjny Dragoljuba Mihailovicia.
