Droga św. Jakuba
| Droga do Santiago de Compostelaa |
|
| Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO | |
 |
|
| Kraj |  Hiszpania |
| Typ | kulturalny |
| Spełniane kryterium | II, IV, VI |
| Charakterystyka | #669 |
| Regionb | Europa i Ameryka Północna |
| Historia wpisania na listę | |
| Wpisanie na listę | 1993 na 17. sesji |
| a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
| Drogi św. Jakuba | |
 Okolice Madrytu. Camino de Madrid. |
|
| Dane szlaku | |
| Państwo |  prawie wszystkie kraje Europy |
| Początek | najbardziej na wschód Tallinn (Estonia), Kijów (Ukraina), Stambuł (Turcja), najbardziej na północ Edynburg (Szkocja), Hamar (Norwegia), Århus (Dania), najbardziej na południe Lagos (Portugalia), Sewilla (Hiszpania), Rzym (Włochy) |
| Koniec | Santiago de Compostela lub Finisterra |
| Długość | ok. 4000 km |
| Etapy | najsłynniejszy Camino Frances i Via Regia |
| Typ | szlak kulturowy, pielgrzymkowy |
Droga św. Jakuba, nazywana często także po hiszpańsku Camino de Santiago (również bask. Done Jakue Bidea, gal. O Camiño de Santiago) – szlak pielgrzymkowy do katedry w Santiago de Compostela w Galicji w północno-zachodniej Hiszpanii. W katedrze tej, według przekonań pielgrzymów, znajduje się ciało św. Jakuba Większego Apostoła. Nie ma jednej trasy pielgrzymki, a uczestnicy mogą dotrzeć do celu jednym z wielu szlaków.
Droga oznaczona jest muszlą św. Jakuba, która jest także symbolem pielgrzymów, i żółtymi strzałkami.
Istniejąca od ponad tysiąca lat Droga św. Jakuba jest jednym z najważniejszych chrześcijańskich szlaków pielgrzymkowych, obok szlaków do Rzymu i Jerozolimy. Według legendy ciało św. Jakuba przewieziono łodzią do północnej Hiszpanii, a następnie pochowano w miejscu, w którym dziś znajduje się miasto Santiago de Compostela.
Spis treści |
[edytuj] Historia szlaków pielgrzymkowych
Początki kultu religijnego w Santiago sięgają IX wieku. Przybycie pierwszego udokumentowanego pielgrzyma, francuskiego biskupa Le Puy Godescalco, datuje się na rok 950. Ślady pielgrzymek z IX wieku znajdujemy na monetach Karola Wielkiego, jednak największe nasilenie ruchów pielgrzymkowych przypada na wiek XI–XIV. W wieku XII akt papieski uznał Compostelę za trzecie po Jerozolimie i Rzymie miejsce święte chrześcijaństwa. Wówczas Santiago stało się na równi z Rzymem i Jerozolimą jednym z trzech najważniejszych miejsc pielgrzymkowych zachodniej Europy. Pojawia się nowa terminologia: pątnika udającego się do Santiago zaczyna się nazywać peregrino, tak jak swą nazwę miał pielgrzym udający się do Rzymu (romero) czy Jerozolimy (palmero). Pielgrzymów do grobu apostoła nazywano również kokijardami (od francuskiej nazwy muszli: la coquille)[1].
Dawniej pielgrzymowanie miało przede wszystkim charakter religijny. W wiekach średnich pielgrzymowano dla umocnienia wiary, odbycia pokuty, spełnienia ślubowania, z prośbą o uzdrowienie lub w celach dziękczynnych. Także wzorce zachowań rycerskich obowiązujące w średniowiecznej Europie nakazywały czczenie miejsc świętych. Ale również miasta i parafie wysyłały pielgrzymów w intencji ważnej dla danej społeczności, na przykład prosząc o koniec suszy lub, jak w przypadku miasta Perpignan w 1842 roku, o ustąpienie dżumy. W niektórych państwach, wyrokiem sądu nakazywano przestępcom pielgrzymkę do Santiago. Tradycyjnie drogę rozpoczynano od progu własnego domu. Przez wieki przemierzali ją przedstawiciele wszystkich stanów, w tym wiele znanych postaci (nawet władców): Karol Wielki, św. Franciszek z Asyżu, św. Elżbieta Portugalska, św. Brygida Szwedzka, Izabela Kastylijska, św. Ignacy Loyola, Jan Dantyszek czy papież Jan XXIII. W XIV wieku, szczytowym okresie popularności trasy, każdego roku przemierzało ten szlak ponad milion osób.
O ogromnej roli pielgrzymek po Camino świadczą słowa Johanna Wolfganga von Goethe, który pisał, iż "drogi św. Jakuba ukształtowały Europę". Po rewolucji francuskiej znaczenie pielgrzymek wyraźnie spadło i dopiero od końca lat 80. XX wieku szlak znowu zaczął przyciągać coraz większą liczbę pielgrzymów z całego świata.
Papież Jan Paweł II był w Santiago dwukrotnie, raz nawet przeszedł niewielki odcinek Camino Frances. Po wizycie Jana Pawła II w Santiago de Compostela w 1982 r. Rada Europy uznała Drogę św. Jakuba za drogę o szczególnym znaczeniu dla kultury kontynentu i zaapelowała o odtwarzanie i utrzymywanie dawnych szlaków pątniczych. Szlak ten został ogłoszony pierwszym Europejskim Szlakiem Kulturowym w październiku 1987 r. oraz wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO w 1993 r. W 2010 r. sanktuarium odwiedzi papież Benedykt XVI.
Apel spotkał się z szerokim odzewem w Europie. Rekonstrukcja Szlaku rozpoczęta w 1986 r. trwa nadal w wielu krajach. Dziś, oprócz Hiszpanii, swoje szlaki (El Camino) – których w średniowieczu było wiele – mają już m.in. Portugalia (Camino Portugues), Francja (Chemin Saint-Jacques) oraz Niemcy, Austria i Szwajcaria (Jakobswege). Najczęściej uczęszczanym szlakiem jest Camino Frances (ok. 750 km), który - wbrew nazwie ("Szlak francuski") - w 98 procentach przebiega po terytorium Hiszpanii. Wędrówkę zaczyna się w Saint-Jean-Pied-de-Port we Francji, po północnej stronie Pirenejów, przechodzi się przez słynny wąwóz Roncesvalles, gdzie w roku 778 zginął legendarny Roland, bohater "Pieśni o Rolandzie", następnie idzie się przez górzystą Nawarrę, krainę Basków, następnie wędruje się przez słynącą z czerwonych win Rioję, przez wyprażone słońcem, kamieniste ścieżki prowincji Burgos, Palencii, León, przez deszczową Galicję, by po kilku tygodniach wędrówki dotrzeć wreszcie do Santiago de Compostela, na plac Obradoiro, przed katedrę, w której, według tradycji, znajduje się grób Apostoła.
Niektórzy nie kończą swojej wędrówki w Santiago de Compostela, ale podążają jeszcze kilkadziesiąt kilometrów dalej, czyli trzy dni drogi od Santiago, nad wybrzeże Oceanu Atlantyckiego, do miejscowości Fisterra (łac. finis terrae - "koniec ziemi"), która często błędnie uważana jest za wysunięty najdalej na zachód punkt kontynentalnej Europy (w rzeczywistości dotyczy to przylądka Roca w Portugalii). W starożytności i średniowieczu uważano Fisterra za prawdziwy koniec świata, poza którym ciągnie się już tylko straszne, nieprzebyte morze. Tradycyjnie, po dotarciu tutaj, palono pokutne, pielgrzymie szaty i obmywano się w wodach oceanu, zostawiając za sobą dotychczasowe grzeszne życie i rozpoczynając z wiarą nowe. Stąd właśnie pochodzi najpowszechniejszy symbol Drogi św. Jakuba - muszla. Docierający nad ocean wędrowcy zabierali muszle jako dowód przebytej drogi. Dziś można je kupić na całej trasie, a najwięcej oczywiście w samym Santiago.
Z historią pielgrzymek do Santiago de Compostela związane jest najprawdopodobniej powstanie znanego kanonu Panie Janie.
Współcześnie najbardziej znanymi pielgrzymami są piłkarze reprezentacji Hiszpanii w piłce nożnej. Przed każdym wyjazdowym turniejem cała drużyna spotyka się w Santiago de Compostela. Po zdobyciu mistrzostwa świata w piłce nożnej w roku 2010 czterech czołowych piłkarzy zwycięskiej reprezentacji (Andrés Iniesta, Fernando Torres, Carlos Marchena, Sergio Busquets) zapowiedziało udanie się w pieszej pielgrzymce do Santiago[2].
| Rok | Pielgrzymi | Rok | Pielgrzymi | Rok | Pielgrzymi | Rok | Pielgrzymi | Rok | Pielgrzymi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1970 | 68 | 1980 | 209 | 1990 | 4 918 | 2000 | 55 0043 | 2010 | 272 3831 |
| 1971 | 4511 | 1981 | 299 | 1991 | 7 274 | 2001 | 61 418 | 2011 | 183 366 |
| 1972 | 67 | 1982 | 1 8681 | 1992 | 9 764 | 2002 | 68 952 | ||
| 1973 | 37 | 1983 | 146 | 1993 | 99 4361 | 2003 | 74 614 | ||
| 1974 | 108 | 1984 | 423 | 1994 | 15 863 | 2004 | 179 9441 | ||
| 1975 | 74 | 1985 | 690 | 1995 | 19 821 | 2005 | 93 925 | ||
| 1976 | 2431 | 1986 | 1 801 | 1996 | 23 218 | 2006 | 100 377 | ||
| 1977 | 31 | 1987 | 2 905 | 1997 | 25 179 | 2007 | 114 026 | ||
| 1978 | 13 | 1988 | 3 501 | 1998 | 30 126 | 2008 | 125 143 | ||
| 1979 | 231 | 1989 | 5 7602 | 1999 | 154 6131 | 2009 | 145 878 | ||
| 1) Rok święty - gdy 25 lipca wypada w niedzielę 2) Światowe Dni Młodzieży |
|||||||||
[edytuj] Oznakowanie na Drogach św. Jakuba
Drogi św. Jakuba są oznaczone podobnie w całej Europie, muszlami św. Jakuba i żółtymi strzałkami. Występują one jednak w różnych wersjach graficznych:
-
Współczesna wersja oznakowania szlaków jakubowych w Europie
-
Logo Dolnośląskiej Drogi św. Jakuba.jpg
Oznakowanie Wielkopolskiej i Dolnośląskiej Drogi św. Jakuba w Polsce
-
The Lesser Polish Way of Saint James.PNG
Oznakowanie Małopolskiej, Lubelskiej, Tarnobrzeskiej i Śląsko-Morawskiej Drogi św. Jakuba w Polsce
-
Charakterystycznie oznakowany słup Małopolskiej Drogi św. Jakuba
-
Logo Via Regia.jpg
Oznakowanie Drogi Via Regia w Polsce
-
Oznakowanie Drogi Via Regia w Niemczech
-
Muszla jakubowa na murach
-
Znak drogowy
-
Muszla jakubowa na chodnikach
-
Krzyż św. Jakuba
-
Charakterystyczna żółta strzałka
-
Znak dla pieszych pielgrzymów
-
Krzyż postawiony w miejscu, w którym umarł pielgrzym na drodze
-
Tablica informacyjna
.jpg&filetimestamp=20080901210152)
[edytuj] Charakter pielgrzymowania
W odróżnieniu od znanych w Polsce masowych pielgrzymek pieszych (do Częstochowy czy Kalwarii), Droga św. Jakuba przeznaczona jest dla pątników indywidualnych lub małych grup, bez względu na wyznanie i narodowość, chcących doświadczyć w drodze ciszy i duchowej przemiany. Do ich dyspozycji są nie tylko znajdujące się po drodze kościoły i kaplice, ale także dogodne miejsca noclegowe w schroniskach dla pielgrzymów (z hiszpańskiego nazywane albergue lub refugios) prowadzonych przez lokalne społeczności: parafie, stowarzyszenia, schroniska młodzieżowe czy też przez osoby prywatne w gospodarstwach agroturystycznych. Każdy pielgrzym powinien zaopatrzyć się w credencial będący jego pielgrzymim paszportem, na podstawie którego otrzymać może dokument potwierdzający przebycie drogi: compostelę. Na wierzchu plecaka bądź ubrania powinien umocować muszlę jakubową. Charakterystycznymi atrybutami są także: laska, kapelusz, peleryna i zbiorniczek na wodę.
[edytuj] Drogi św. Jakuba w Europie
[edytuj] Drogi św. Jakuba w Polsce
W ciągu wieków powstała cała sieć dróg, które wiodły od Morza Bałtyckiego - szlak Camino de Santiago zaczynał się niegdyś w Estonii - przez Polskę, Niemcy, Szwajcarię i Francję aż do Santiago.
Do Composteli wyruszali również rycerze z Polski. W 1404 r. odbył pielgrzymkę rycerz Andrzej Ciołek z Kabat[4]. Znanymi z odbycia pielgrzymki byli też Jerzy i Stanisław Radziwiłłowie, którzy dotarli do grobu Apostoła w 1579; a w 1611 Jakub Sobieski, ojciec króla Jana III Sobieskiego. Polacy najczęściej korzystali ze szlaków lądowych, docierali do dróg niemieckich i dalej do południowo - francuskich. Pielgrzymki z Polski trwały przez całe średniowiecze, do końca XVII wieku, potem ich natężenie zmalało.
W odpowiedzi na apel Rady Europy również w Polsce zaczęto odtwarzać dawne szlaki pątnicze (zob. mapa[5]).
[edytuj] Współczesne wytyczone i planowane Drogi św. Jakuba w Polsce
[edytuj] Pielgrzymowanie jakubowe w polskiej heraldyce
[edytuj] Droga św. Jakuba w literaturze i filmie
- Film francusko-niemiecko-włoski "Droga mleczna" (Tytuł oryginału francuskiego: La Voie lactée, reż. Luis Buñuel [1969, 98 min.]
- Francuski film Pieśń o Rolandzie (Tytuł oryginału francuskiego: La Chanson de Roland, reż. Frank Cassenti) [1978, 110 min.]
- Francuska powieść historyczna: Pierre Barret, Jean-Noël Gurgand I my pójdziemy na kraniec świata (Tytuł oryginału francuskiego: Et nous irons au bout du monde) [1979]. Jest to trzecia i ostatnia część cyklu powieści historycznych z okresu wypraw krzyżowych pt. "Turnieje Boże".
- Powieść brazylijskiego pisarza Paulo Coelho - Pielgrzym (Tytuł oryginału w języku portugalskim: O Diário de um Mago) [1987]
- Powieść historyczna hiszpańskiej pisarki i dziennikarki Matilde Asensi Iacobus (Tytuł oryginału Iacobus) [2000]
- Film Jeden dzień w Europie reż. Hannes Stöhr, Niemcy/Hiszpania/Turcja, 2005
- Francuski film Spadek z problemem (Tytuł oryginału francuskiego: Saint-Jacques... La Mecque), reż. Coline Serreau, 2005 r.
- Powieść niemieckiego aktora, komika i pisarza Hape Kerkelinga Ich binn dann mal weg. Meine Reise auf dem Jakobsweg. Malik Verlag GmbH, München 2006. Wydanie polskie: Na szlaku do Composteli, Wydawnictwo Dolnośląskie 2010, ISBN 978-83-245-8769-8
- Film dokumentalny "Pielgrzymka do Santiago de Compostela" reż. Bruno Moll, Szwajcaria/Polska 2007, 95 min. Dokument o szwajcarskim nauczycielu teatralnym, który przebył na piechotę drogę ze Szwajcarii do Santiago przez 80 dni.
- Książka Andrzeja Kołaczkowskiego-Bochenek Nie idź tam, Człowieku! Santiago de Compostela, Wydawnictwo WAM 2009, ISBN 978-83-7505-225-1
- Powieść podróżnicza Do Santiago. O pielgrzymach, Maurach, pluskwach i czerwonym winie Emilii i Szymona Sokolików, wydawnictwo Carta Blanca [2010]
- Film "Droga życia" reż. Emilio Estevez , Hiszpania/USA 2010
[edytuj] Zobacz też
- Zakon Santiago
- Księga świętego Jakuba (Codex Calixtinus)
- Europejskie Centrum Pielgrzymkowe im. Jana Pawła II w Monte do Gozo
- szlak cysterski, droga św. Olafa, droga św. Michała, europejskie szlaki wędrówkowe - inne pielgrzymkowe i turystyczne trasy europejskie
Przypisy
- ↑ Andrzej Datko. Kokijardzi. „Wiedza i Życie”, 11/2009. ISSN 0137-8929.
- ↑ Pielgrzymka za zwycięstwo na Mundialu - ekai.pl
- ↑ Statystyki Oficina de Peregrinaciones
- ↑ Archiwum - Odsłonięcie tablicy upamiętniającej pielgrzymkę z 1404 roku
- ↑ http://www.camino.net.pl/Droga%20sw.%20Jakuba%20w%20Polsce_maj_2010.jpg
- ↑ http://www.caminodesantiago.pl/media/docs/pielgrzymek-8-2011.pdf
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Camino de Santiago - porady, rejestr pielgrzymów, galerie, szczegółowy opis trasy, przewodniki, forum pielgrzymów, opowiadania, wspomnienia
- Droga św. Jakuba w Polsce
- Stowarzyszenie "Przyjaciele Dróg św. Jakuba w Polsce"
- Droga św. Jakuba VIA REGIA w Zagłębiu Dąbrowskim (Zachodniej Małopolsce)
- Polski Klub Camino de Santiago
- Szlak Świętego Jakuba- aktualności
- Europejskie Centrum Pielgrzymkowe
- El Camino de Santiago (ang. • hiszp.)
- Wikitravel (ang.)
- Nyska droga św Jakuba
|
|||||||||||||||
