Dubn

Dubn
rutherford ← dubn → seaborg
Ta ↑ Db ↓ Upp 105 Db
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.	dubn, Db, 105 (łac. dubnium)
Grupa, okres, blok	5, 7, d
Stopień utlenienia	V
Właściwości metaliczne	metal przejściowy
Masa atomowa	268 u
Numer CAS	53850-35-4
Właściwości atomowe Konfiguracja elektronowa [Rn]5f146d37s2 Zapełnienie powłok 2, 8, 18, 32, 32, 11, 2 (wizualizacja powłok)
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 258Db {syn.} 4,4 s α 9,02 254Lr 262Db {syn.} 34 s 67% α 33% SF 8,45 258Lr 263Db {syn.} 27 s 56% SF 41% α 3% w.e. 8,36 258Lr 263mRf 266Db {syn.} 22 min w.e. 266Rf 267Db {syn.} 1,2 h SF 268Db {syn.} 16 h SF w.e.? 268Rf 270Db {syn.} ~23 h SF
Niebezpieczeństwa Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Wiarygodne źródła klasyfikacji tej substancji według kryteriów systemu GHS są niedostępne. Europejska klasyfikacja substancji Wiarygodne źródła klasyfikacji tej substancji według europejskich kryteriów są niedostępne.
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło dubn w Wikisłowniku

Dubn (Db, łac. dubnium), wcześniej o nazwie unnilpentium (Unp) – pierwiastek chemiczny, metal przejściowy. Nazwa pochodzi od miejscowości Dubna pod Moskwą, gdzie mieści się Zjednoczony Instytut Badań Jądrowych (ZIBJ), w którym dokonano syntezy wielu pierwiastków transuranowych.

Historia

Doniesienie o otrzymaniu izotopów ²⁶⁰Db i ²⁶¹Db przedstawił w 1968 roku zespół pod kierunkiem Gieorgija Flerowa z ZIBJ. Eksperyment polegał na bombardowaniu ameryku-243 jądrami neonu-22:

24395Am + 2210Ne → 261105Db + 4 n oraz 260105Db + 5 n

Dowodem na otrzymanie izotopów 261105Db i 260105Db miało być zarejestrowanie promieniowania α pochodzącego z ich rozpadu, o energiach odpowiednio 9400 keV i 9700 keV. Doświadczenie to nie zostało uznane przez Grupę Roboczą Transfermowców (Transfermium Working Group) powołaną przez IUPAC i IUPAP za jednoznacznie dowodzące otrzymania pierwiastka 105. Kolejne eksperymenty w ZIBJ, opublikowane w lutym i maju 1970 potwierdzały prawdopodobne otrzymanie pierwiastka 105, jednak w dalszym ciągu nie były to wyniki jednoznaczne. Dopiero powtórzenie bombardowania neonem-22 tarczy z ameryku-243 zawierającej 100-krotnie mniej zanieczyszczeń ołowiem niż pierwotnie (opublikowane w czerwcu 1970) zostało uznane prze GRT za przekonywające.

W międzyczasie jednak, w kwietniu 1970, grupa kierowana przez Alberta Ghiorso w Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley opublikowała wyniki bombardowania kalifornu-249 jonami azotu-15:

24998Cf + ¹⁵N → 260105Db + 4 n

które nie wzbudziło zastrzeżeń ze strony GRT. Dubn-260 został później otrzymany tą samą metodą w Oak Ridge National Laboratory.

Ponadto grupa z Dubnej w maju 1970 opisała wykrycie związku DbCl₅, a w roku 1976 DbBr₅. Dowodziło to, że otrzymano pierwiastek z grupy 15 układu okresowego, a nie z grupy 14, który wytworzyłby czterochlorek, podobnie jak hafn, tworzący HfCl₄. Poprawność przeprowadzonej analizy teoretycznej tych doświadczeń została potwierdzona dopiero w roku 1987.

Ostatecznie GRT uznała, że dwa równie przekonywające doświadczenia zostały przeprowadzone przez laboratoria w Dubnej i Berkeley praktycznie równocześnie i grupy te należy uznać za współodkrywców pierwiastka 105.

Obecnie znanych jest 12 izotopów, z których najtrwalszy jest ²⁶⁸Db o czasie życia około 16 godzin.

Nazwa

Grupa Flerowa zaproponowała dla nowego pierwiastka nazwę nielsbohr; Amerykanie używali nazwy zaproponowanej przez Ghiorso od nazwiska Otto Hahna – hahn (w polszczyźnie funkcjonowała forma han), ponadto przez pewien czas IUPAC sugerował nazwę joliot. Ostatecznie w uznaniu zasług laboratorium w Dubnej komisja IUPAC zaproponowała obecną nazwę i w roku 1997 została ona zatwierdzona.

Właściwości

Pierwiastek ten nie występuje naturalnie na Ziemi, nie stwierdzono go także poza nią. Jego właściwości chemiczne badano z wykorzystaniem pojedynczych atomów i okazały się one typowe dla pierwiastków piątej grupy układu okresowego, zbliżone do własności tantalu. Dubn tworzy związki na piątym stopniu utlenienia, takie jak DbCl₅, DbOCl₃.