Warszawa Centralna

Warszawa Centralna
Warszawa Centralna
Państwo	Polska
Miejscowość	Warszawa
Dzielnica/osiedle	Śródmieście
Oznaczenie stacji	Kurs'90: 242
Status	Dworzec kolejowy
Data otwarcia	1975
Informacje kolejowe
Liczba peronów	4
Liczba krawędzi peronowych	8
Liczba torów w ruchu pasażerskim	8
Kasy	czynne
Przejścia nadziemne	T
Przejścia podziemne	T
Linie kolejowe
Linia 1 Warszawa Centralna – Katowice Linia 2 Warszawa Centralna – Terespol
Położenie na mapie Warszawa Centralna
52°13′43.63″N 21°00′11.9″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Warszawa w 1888 z Dworcem Wiedeńskim i Dworcem Petersburskim

Nowo wybudowany tunel w 1935 dzisiejszej Kolei średnicowej

Warszawa Centralna w latach 70

Perony dworca, część środkowa

Hala główna dworca w 2007 roku przed profesjonalnym umyciem, konserwacją i wypolerowaniem posadzki i sufitu przez PKP w 2009 roku

Widok budynku dworca od strony zachodniej. Z lewej widoczny fragment "Złotych Tarasów"

Widok budynku dworca od strony wschodniej (od ulicy Emilii Plater). Z lewej widoczny fragment budynku ORCO Tower

Końcowa (wschodnia) cześć peronu 4, w tle widoczne wejście do przejścia podziemnego na Dworzec Warszawa Śródmieście

Sklepy w miejscu dawnej lokalizacji fontanny w przejściu podziemnym prowadzącym do dworca

Warszawa Centralna w nocy

Warszawa Centralna – najważniejszy dworzec kolejowy w Warszawie. Znajduje się w Śródmieściu, w Alejach Jerozolimskich 54, u zbiegu z al. Jana Pawła II i ul. Emilii Plater, nad tunelem średnicowym, łączącym dworzec z sąsiednimi stacjami Warszawa Wschodnia i Warszawa Zachodnia. Według kategoryzacji PKP, dworzec ma najwyższą kategorię, A.

Dane ogólne

Dworzec stanowi centralny punkt warszawskiej linii średnicowej. Połączony jest przejściami podziemnymi z dwiema stacjami o znaczeniu lokalnym: dworcem Warszawa Śródmieście obsługującym pociągi podmiejskie i miejskie spółek Koleje Mazowieckie i Szybka Kolej Miejska oraz dworcem Warszawa Śródmieście WKD, stanowiącym końcowy przystanek Warszawskiej Kolei Dojazdowej.

Tuż obok Dworca Centralnego powstał w 2007 kompleks Złote Tarasy, którego najwyższa część góruje nad budynkiem dworca. Miejsce to stanowi również jeden z najważniejszych punktów na mapie warszawskiej komunikacji miejskiej. Zespół przystankowy Dw. Centralny obejmuje m.in. 4 przystanki tramwajowe oraz 16 autobusowych zlokalizowanych ze wszystkich stron dworca.

Budynek hali głównej nie obejmuje całości podziemnych peronów stacji, które m.in. rozciąga się jeszcze za ul. Emilii Plater.

Historia

Do 1944 centralnym dworcem Warszawy był Dworzec Główny, który został zniszczony przez Niemców po powstaniu warszawskim. Lokalizacja nowego centralnego dworca kolejowego dla stolicy w obecnym miejscu została wyznaczona przez Biuro Odbudowy Stolicy w 1946. Przez kolejne ćwierćwiecze powstało kilka koncepcji układu i budynku dworca – wszystkie autorstwa architekta Arseniusza Romanowicza – jednak na przeszkodzie ich realizacji bezustannie stawały względy finansowe, zaś funkcję tymczasowego dworca pełniła Warszawa Główna Osobowa. Na wyznaczonym miejscu wybudowano w latach 1952-1954 tymczasowy dworzec dla pociągów podmiejskich, usytuowany w wykopie i obsługiwany przez drewniane pawilony zaadaptowane z dawnych kas wyścigów konnych. Funkcjonował on do czasu otwarcia dworca Warszawa Śródmieście w 1963, a następnie miał zostać wyburzony. Z braku alternatywy ponownie otwarto go jednak po wybudowaniu drugiej pary torów na linii średnicowej, tym razem w celu obsługi pociągów dalekobieżnych przejeżdżających przez centrum miasta.

W 1972 podjęto decyzję o budowie nowoczesnego dworca dalekobieżnego. Ukończono go 5 grudnia 1975 i wkrótce potem przejął on obsługę większości pociągów dalekobieżnych w Warszawskim Węźle Kolejowym. Powstał według projektu Arseniusza Romanowicza przy współpracy Piotra Szymaniaka, przy czym w trakcie budowy projekt był wielokrotnie zmieniany, co odbiło się nie tylko na jakości robót, ale także na funkcjonalności dworca. Zrezygnowano m.in. z betonowych estakad dla pieszych prowadzących do pobliskich wieżowców Centrum LIM i Intraco II. Budowę prowadzono błyskawicznie w związku z planowaną wizytą Leonida Breżniewa. Dla przyspieszenia prac na budowie pracowali także żołnierze Ludowego Wojska Polskiego. Budynek nie miał odbioru technicznego przed oficjalnym otwarciem, z powodu decyzji ówczesnego Komitetu Centralnego PZPR, i praktycznie przez następne kilkanaście lat był nieustannie remontowany. Teoretycznie przy budowie nie nakładano na projektujących żadnych ograniczeń finansowych a jedynie ścisłe ograniczenia czasowe dotyczące zakończenia budowy. W efekcie wiele elementów zaprojektowano i wybudowano w szkodliwym pośpiechu. Nie dopracowano między innymi dachu, który przeciekał od czasu otwarcia dworca a nawet po wielokrotnych remontach. Pośpiesznie i nieszczelnie wykonano także wiele instalacji wodnych i kanalizacyjnych. Budowę dworca sfinansowano m.in. dzięki bardzo dużym kredytom od państw zachodnich. Kredyty zaciągnięto dzięki staraniom przywódcy PRL Edwardowi Gierkowi. W czasie budowy dworca znaleziono tylko bunkier pod Alejami Jerozolimskimi o czym informowały media (pap, caf).

Jak na swoje czasy i dotychczasowy kształt warszawskich dworców, budynek miał duże walory funkcjonalne i estetyczne, choć nadawane mu przez ówczesną propagandę miano "najnowocześniejszego dworca w Europie" było mocno na wyrost. Dworzec posiada cztery perony znajdujące się pod ziemią, o długości 400 metrów każdy. Główna hala dworcowa wykonana jest ze stali i szkła, a jej nowatorska konstrukcja zyskała sobie uznanie w oczach ówczesnych architektów. Potężny postmodernistyczny dach z zachowanymi do dzisiaj futurystycznymi kształtami i stosunkowo dobrym stanem kontrastuje ze zdewastowaną resztą budynku oraz ponurymi peronami. Podczas budowy stropy, drzwi automatyczne i elewacje z blachy sprowadzono ze Szwajcarii, schody ruchome z Paryża i Brukseli zaś elektroniczne zegary z Włoch. Budynek krytykowany jest ze względu na oddzielenie budynku dworca od infrastruktury miejskiej oraz sztuczne podwyższenie konstrukcji względem wysokości alei Jerozolimskich i związane z tym wszelkie niedogodności komunikacyjne.

Pomimo zewnętrznej lekkości dachu wnętrze Dworca Centralnego kryje w sobie znaczne utrudnienia komunikacyjne dla pasażerów. Różnica kondygnacji wynosi aż 2 piętra z hali głównej na perony. Podstawą komunikacji są wielkie schody. Schody ruchome oraz ruchome chodniki są wąskie i zdarza się że są wyłączane. Na każdym peronie dworca centralnego znajdują się windy osobowo-towarowe. Windy działały tylko kilka lat po otwarciu, później uległy awarii. Nie jest prawdą, że dworzec nie został przystosowany dla niepełnosprawnych. Sam Arseniusz Romanowicz w swojej książce pod tytułem "Warszawski Dworzec Centralny" (wyd. DOKP Warszawa 1975) napisał, że windy są przeznaczone m.in. dla osób na wózkach inwalidzkich. Winą kolejarzy jest iż wiele lat po awarii nie dokonywano napraw i zamknięto windy na klucz. Sam dworzec centralny posiadał w latach 70 windę łączącą poziom hali z poziomem peronów. Niestety po awarii kolejarze zasłonili wejście do windy ścianką kartonowo-gipsową (wejście znajduje się w hali głównej obok poczty). Planuje się naprawę wind w związku z mistrzostwami Euro 2012. Od niedawna niepełnosprawni mają do dyspozycji w hali jedną elektryczną platformę schodową uruchamianą na syrenę, która ma przywołać pracownika dworca. Perony są częściowo i nierównomiernie oświetlone. Barwy większości materiałów we wnętrzach nie odbijają światła. Na stacji znajduje się komisariat Policji wraz z centrum monitoringu. Dworzec, podobnie jak inne dworce kolejowe w Polsce, przechodzi obecnie renowację w ramach ogólnopolskiego programu modernizacji stacji kolejowych 'Robi Się', zainicjowanego przez PKP SA. Remont generalny rozpoczął się w sierpniu 2010, obejmując gruntowne czyszczenie elementów dachu, elewacji i wnętrz, usunięcie oraz wymianę najbardziej zużytych elementów wystroju, wymianę niektórych instalacji technicznych, a także uporządkowanie ładu przestrzennego na terenie i wokół dworca. Między innymi umyto i wypolerowano granitową posadzkę w hali głównej, a także gruntownie wyczyszczono aluminiowy sufit. Naprawiono i odnowiono neony na zewnątrz budynku oraz uruchomiono zewnętrzną iluminację dworca na szczycie dachu.

Wojewódzki Konserwator Zabytków, architekt Barbara Jezierska ogłosiła w mediach (7.4.2009 TVN Warszawa) że chce wpisać warszawski, modernistyczny Dworzec Centralny z 1975 roku do Rejestru Zabytków tak samo jak niedawno (2009 r.) został wpisany oryginalny, modernistyczny budynek stacji Warszawa Ochota z lat 60.

Ranking dworców

W rankingu przeprowadzonym podczas wakacji 2008 przez Gazetę Wyborczą Dworzec Centralny uznano za jeden z najgorszych (czwarte miejsce od końca) wśród 23 dworców największych polskich miast. Na negatywną ocenę wpłynęły: funkcjonowanie kas dworcowych (kolejki), niemiła obsługa, zła informacja (szczególnie dla turystów obcojęzycznych), fatalne oznakowanie przejść podziemnych dworca, brak oznakowania dojść do czynnych toalet w nocy, obecność tolerowanych tu przez Straż Ochrony Kolei i policję bezdomnych, słabe poczucia bezpieczeństwa (mimo komisariatu tak policyjnego i kolejowego), wszechobecny brud i nieprzyjemne zapachy.

W październiku 2008 Najwyższa Izba Kontroli po kontroli przeprowadzonej na 223 dworcach kolejowych w Polsce stwierdziła, że Dworzec Centralny jest jednym z najgorszych pod względem stanu technicznego. Działania zarządcy dworca nie zapewniają pasażerom wystarczającego bezpieczeństwa oraz czystości i porządku, zwrócono uwagę m.in. na obecność bezdomnych.

Fakty i ciekawostki związane z pierwszym okresem funkcjonowania dworca

Ponieważ dworzec stać się miał jednym z symboli ambitnej polityki modernizacji kraju prowadzonej przez PZPR w latach 70. XX wieku, do jego reklamy i nadania mu statusu wyjątkowego osiągnięcia przydawano wiele wysiłków. Celom tym służyły m.in. następujące działania w pierwszym okresie działania dworca:

• Nadanie mu tytułu "Mister Warszawy`75" w popularnym konkursie architektonicznym.
• Ściany korytarzy na Dworcu Centralnym a także ławki i balustrady zostały wykonane w 1975 roku z białego marmuru - materiału luksusowego stosowanego w pałacach i hotelach (źródło: Opis dworców kolejowych Warszawy, Stowarzyszenie Siskom, www.siskom.waw.pl).
• Wyposażenie Dworca Centralnego w windę łączącą wszystkie poziomy budynku. Winda której wejście znajdowało się w hali głównej obok poczty łączyła poziom hali z poziomem peronów. Niestety po awarii windy w latach 90. kolejarze (zamiast naprawić) zasłonili wejście do windy ścianką kartonowo-gipsową. Architekt dworca centralnego Arseniusz Romanowicz stwierdził w książce "Warszawski Dworzec Centralny" (wyd. DOKP Warszawa 1975) , iż winda ta ma służyć niepełnosprawnym podróżnym oraz osobom z ciężkimi bagażami.
• Urządzanie na dworcu pokazów mody (zgodnie z tradycją w niemal każdym nowo otwartym budynku w Śródmieściu urządzano pokazy polskich dyktatorów mody PRL).
• Zainstalowanie pierwszych w Polsce chodników ruchomych na pochylniach i pierwszych w Polsce schodów ruchomych nie pochodzących z ZSRR (oba typy urządzeń produkcji amerykańskiej sprowadzono z Francji, pociągiem przez Wiedeń do Warszawy).
• Na stacji czekały na podróżnych wózki na bagaże, aby – tak jak chciał architekt – nikt nie musiał już dźwigać ciężkich toreb i waliz.Wózki na bagaże zostały zakupione na Zachodzie i były typowymi (bardzo wygodnymi) wózkami lotniskowymi.Ciekawostką jest iż wózki były przystosowane (o czym informowały napisy) do jazdy po schodach ruchomych dzięki temu można było prowadzić je dosłownie po całym dworcu, ponieważ obok każdych schodów znajdowały się i znajdują schody ruchome.
• Zakup na zachodzie nowoczesnych, małych, jednoosobowych pojazdów do czyszczenia i odkurzania posadzek w całym budynku.
• Zainstalowanie pierwszych w Warszawie drzwi automatycznych wyposażonych w nowatorski wówczas mechanizm reagujący na ciężar ludzkiego ciała w obszarze przed wejściem i wyjściem uruchamiającego drzwi oraz duży, radziecki, barwny telewizor na antresoli. Powszechną fascynację samoczynnie otwierającymi się szklanymi drzwiami uwieczniono w pierwszym odcinku legendarnego serialu 07 zgłoś się z 1976 p.t. "Major opóźnia akcję". W roku 2011 przy okazji remontu dworca usunięto oryginalne automatyczne drzwi z 1975 roku wykonane z efektownie błyszczącego, wyjątkowo cienkiego, starannie wyprofilowanego aluminium oraz szkła i wymieniono je na brzydsze, typowe drzwi automatyczne o dwa razy grubszych, topornych ramach zabarwionych na szaro.
• Zbudowanie specjalnego salonu dla VIP-ów. Pierwszym gościem był Leonid Breżniew. W 2007 w salonie PKP Intercity urządziła pierwszą w Polsce zamkniętą poczekalnię na dworcu kolejowym dla posiadaczy biletów pierwszej klasy na pociągi PKP Intercity pod nazwą "Strefa VIP".
• Przez kilkanaście miesięcy PKP zatrudniały hostessy ubrane w bordowe mundurki. Informowały one ciekawskich o cenach biletów a nawet repertuarach warszawskich teatrów. Postać hostessy z Dworca Centralnego uwieczniła Irena Kwiatkowska jako Kobieta Pracująca w pełnometrażowym odcinku Czterdziestolatka pt. "Motylem jestem, czyli romans 40-latka".
• Na środku dworcowego przejścia podziemnego pod skrzyżowaniem Al. Jerozolimskich z ul. Chałubińskiego stała biało-czerwona marmurowa fontanna w kształcie prostokątnym. Urządzenie sprowadzono z Włoch. Do fontanny goście przyjeżdżający do stolicy wrzucali monety, żeby tu kiedyś powrócić. W latach 90. XX fontanna znikła. Pojawiły się tam sklepy, którymi zabudowano znaczną część podziemi w kompleksie dworca. Tradycja wrzucania monet i sama fontanna zostały uwiecznione w filmie Brunet wieczorową porą w scenie z udziałem Jana Himilsbacha i dziecka mówiącego głosem Himilsbacha.
• W latach 80., w tym samym przejściu pojawił się pierwszy i przez ok. 10 lat jedyny w Polsce automat sprzedający słodycze, przekąski i napoje.^{[potrzebne źródło]}Urządzenie znajdowało się mniej więcej w tym miejscu, gdzie obecnie swą siedzibę ma McDonald's.
• Dworzec Centralny był pierwszym dworcem w Polsce wyposażonym poza windami pasażerskimi także w dodatkowe windy towarowe (ukryte z dala od pomieszczeń ogólnodostępnych) to znaczy w windę kuchenną przeznaczoną do transportu artykułów spożywczych do baru znajdującego się niegdyś w antresoli wschodniej na piętrze a także w osobną windę do usuwania śmieci ze wszystkich poziomów budynku znajdującą się w zachodniej części budynku.
• Jeden z najsłynniejszych polskich magazynów o architekturze i budownictwie Architektura Murator w którego tworzeniu biorą udział wybitni polscy architekci współcześni oraz historycy sztuki uznał Warszawski Dworzec Centralny w lutym 2012 roku za "Ikonę polskiej architektury XX wieku" oraz "za przykład architektury modernistycznej o szczególnych walorach". Oceny dokonano przy okazji ukończonego remontu budynku.

Przyszłość

Remont

Przed Euro 2012 Dworzec Centralny został odnowiony. Prace remontowe rozpoczęły się w połowie 2010 i zostały zakończone na przełomie 2011 i 2012. Podczas prac remontowych zostały wymienione sufity podwieszane w galeriach na poziomie -1, usunięto punkty gastronomiczne, uporządkowano i zainstalowano nowy systemu informacji dla pasażerów, zainstalowano nowoczesne oświetlenie, biletomaty oraz udogodnienia dla osób niepełnosprawnych.

Umowę na remont dworca podpisano ze spółką PORR Polska 5 lipca 2010. Koszt remontu wyniósł 47 mln zł.

Przyszłość dworca

Według spółki Dworzec Polski, zarządzającej dworcem, obecna renowacja jest prawdopodobnie rozwiązaniem tymczasowym. Po Mistrzostwach Europy w Piłce Nożnej PKP planuje w 2014 roku zburzyć i wybudować nowy dworzec w miejscu obecnego wzorem zachodnich miast Berlina czy Lizbony. PKP SA planuje wybudowanie nowego budynku w miejsce obecnego dworca i połączenie go z funkcjami handlowo-biznesowymi. Jeden z projektów zakłada powstanie wieżowca w miejscu dotychczasowego budynku. Funkcje dworca pełniłyby jego najniższe kondygnacje. Miałyby być też dodane dwa perony dla pociągów podmiejskich i jeden dla pociągów dalekobieżnych. Służby ochrony zabytków miały zamiar wpisania dworca do rejestru zabytków, jednak wobec planów modernizacji przez spółkę Dworzec Polski, nie podjęto takiej decyzji. Plany wyburzenia dworca i zastąpienia go nowym nie są pewne i zyskały sobie miażdżącą krytykę takich środowisk jak Gazeta Stołeczna zrzeszająca Varsavianistów oraz Architektura Murator tworzona przez środowisko związane z wybitnymi architektami polskimi. Środowiska te argumentują, że Dworzec Centralny po remoncie jest w pełni funkcjonalny, atrakcyjny dla pasażerów po naprawie wieloletnich usterek i w rezultacie zasługuje na ochronę oraz konserwację jako dobry dworzec i charakterystyczne miejsce Warszawy pozbawione już brudu i chaosu. Jednym z argumentów za zachowaniem obecnego dworca jest nieopłacalnośc wyburzenia i ponownej budowy dworca a także solidność i estetyka istniejącego modernistycznego Dworca Centralnego wykonanego specjalnie dla stolicy Polski z luksusowych materiałów czyli m.in. marmuru i aluminium w 1975 roku.

Dworzec w filmie i sztuce teatralnej

• Podczas budowy Dworca Centralnego utrwalono wiele scen, ukazywanych później w serialu Czterdziestolatek opowiadającym o życiu rodziny inż. Stefana Karwowskiego, który pracował przy budowie dworca.
• Dworzec Centralny można zobaczyć w kilku kultowych już dziś filmach okresu PRL, m.in.: Przepraszam, czy tu biją? (scena "pracy" kieszonkowców), Wielka majówka (Rysiek i Julek poznają się na dworcu), Kogel-Mogel (przyjazd Kasi do Warszawy), Wesołych świąt ("Ruina" nie potrafiący przejść przez drzwi wejściowe).
• Dworzec pojawia się w kilku scenach serialu 07 zgłoś się (min. w odcinku 1 gdy Borewicz pyta o pociąg do Paryża).
• Krzysztof Kieślowski zrealizował tu w 1980 swój film dokumentalny Dworzec oraz nakręcił sceny do trzeciej i dziewiątej części serialu telewizyjnego Dekalog.
• Na warszawski Dworzec Centralny, miał zamiar uciec też przed milicją Krashan (Piotr Pręgowski) w 7 odcinku serialu Zmiennicy
• Warszawski Dworzec Centralny będący miejscem schronienia bezdomnego, który okazuje się niespodziewanie doktorem filozofii utrwalono z udziałem czołówki najwybitniejszych polskich aktorów w filmie z 1993 pt. Komedia małżeńska.
• Warszawski Dworzec Centralny posłużył za scenerię kręconych w 1989 scen uzupełniających film Andrzeja Żuławskiego "Na Srebrnym Globie".
• Na Dworcu Centralnym utrwalono sceny ukazane w filmie z 1996 pt. Złote runo.
• Grzegorz Jarzyna przemienił antresolę dworcową w teatr. Publiczność i pasażerowie oglądali Zaryzykuj wszystko George'a F. Walkera. Premiera spektaklu odbyła się 4 listopada 2003, w 2007 przedstawienie zostało przeniesione do siedziby TR Warszawa, na Marszałkowską.
• W ramach projektu "Solidarność, Solidarność" Filip Bajon zrealizował w 2005 m.in. na Dworcu Centralnym 9-minutowy film Benzyna. Dzieło opowiada o przygodzie młodych ludzi z kanistrem benzyny w historycznym sierpniu 1980.
• Piotr Cieplak z zespołem Teatru Montownia zrealizował w przestrzeni Dworca Centralnego spektakl "Historia o narodzeniu Pana Jezusa na Dworcu Centralnym" autorstwa Wojciecha Tomczyka. Przedstawienie miało premierę 26 grudnia 2003, tego dnia zagrano też drugi spektakl, po czym zdjęto sztukę z afisza.
• Dworzec Centralny był jednym z miejsc akcji filmu Janusza Majewskiego według scenariusza Jerzego Pilcha z 2006 pt Miłość w przejściu podziemnym.
• Zarówno hala Dworca Centralnego, jak i jego perony były miejscem akcji niektórych scen popularnego serialu Magda M. oraz filmu Nigdy w życiu!.
• Dworzec był pokazany w 24 odcinku serialu Dom, gdzie główny bohater filmu Mietek Pocięgło uciekał przed SB.
• Dworzec Centralny był miejscem akcji kręcenia reportażu o psie w programie TVN Jak pies z kotem.
• Dworzec był również pokazany m.in. w programie dla dzieci w wieku przedszkolnym Domowe przedszkole.
• Sceny na terenie Dworca Centralnego były pokazane w kilku reklamach m.in. sieci Plus, leku przeciw grypie i przeziębieniu AscoRutical oraz wafla Prince Polo.
• W jednym z odcinków serialu "Malanowski i partnerzy" pokazane były zdjęcia na terenie Dworca Centralnego, na którym panna młoda z detektywami szukała zaginionego pana młodego.
• Na Dworcu Centralnym nagrywane były 3 sceny do serialu M jak Miłość, akcja miała miejsce na peronie 4.
• W znajdującym się na Dworcu Centralnym komisariacie ma miejsce akcja wielu odcinków serialu Złotopolscy.
• Na Dworcu Centralnym rozgrywa się duża część akcji filmu Szczur.

Zobacz też

• Kategorie dworców kolejowych
• Warszawa

Linki zewnętrzne

• Warszawa Centralna w Ogólnopolskiej Bazie Kolejowej – kolej.one.pl
• Internetowy rozkład PKP (odjazdy)
• Warszawa Centralna w ogólnopolskiej bazie kolejowej
• Dworzec Warszawa Centralna z satelity
• Informacja o Dworcu na stronie SISKOM

Przypisy

Warszawa Centralna
Linia 1 Warszawa Centralna – Katowice
		Warszawa Zachodnia odległość: 3,082 km
Linia 2 Warszawa Centralna – Terespol
		Warszawa Wschodnia Osobowa odległość: 3,908 km