Dyneburg

Dyneburg Daugavpils
Herb Dyneburga Flaga Dyneburga
Państwo	Łotwa
Miasto	Dyneburg
burmistrz	Žanna Kulakova
Powierzchnia	72,5 km²
Wysokość	105 m n.p.m.
Ludność (2012) • liczba ludności • gęstość	102 338▼ 1412 os./km²
Miasta partnerskie	Charków Ferrara Haderslev Harbin Moskwa Motala Naro-Fomińsk Petersburg Poniewież Radom Ramla Witebsk
Położenie na mapie Łotwy Dyneburg
55°53′N 26°32′E
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Dyneburg w 1912 r., z lewej polski kościół Niepokalanego Poczęcia NMP

Plan Dyneburga z 1655 roku

Polski grób na cmentarzu katolickim w Dyneburgu

Tablica na pamiątkę pobytu J. Piłsudskiego w Dyneburgu 27 stycznia 1920 r.

Dyneburg (łot. Daugavpils, ros. Даугавпилс lub Динабург, Dinaburg, lit. Daugpilis, niem. Dünaburg, dawniej pol. Dźwińsk lub Dźwinów, biał. Дынабург, Дзьвінск, Dźwinsk, ros. Двинcк, Dwinsk, 1656–1667 Борисоглебск, Borisoglebsk; jidysz דינאבורג ,דענענבורג; Denenburg lub Dineburg; także: דװינסק, Dwinsk; fiń. Väinänlinna) – miasto na Łotwie, w południowo-wschodniej części kraju, nad Dźwiną (nazwa w języku łotewskim oznacza zamek nad Daugavą, tj. Dźwiną), miasto wydzielone, drugie co do wielkości miasto Łotwy. Główny ośrodek Polaków na Łotwie; większość mieszkańców miasta stanowi ludność rosyjskojęzyczna (w tym Rosjanie, Białorusini) oraz Polacy, natomiast Łotysze to tylko ok. 17% mieszkańców.

Demografia

Historia

W państwie zakonnym

Pierwszy zamek o nazwie Dinaburg zbudował około 1275 Ernsta von Rassburga z zakonu kawalerów mieczowych. Warownia w 1277 została zaatakowana przez Litwinów na czele z Trojdenem, którzy próbowali ją bez powodzenia zdobyć. W XIV wieku zamek został rozbudowany przez zakon krzyżacki. W 1481 zamek został zdobyty przez moskiewskie wojska Iwana III.

W Rzeczypospolitej

W 1559 zamek został oddany w zastaw królowi polskiemu Zygmuntowi Augustowi. Po sekularyzacji zakonu Dyneburg w latach 1559–1772 znajdował się w granicach Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jako stolica Inflant Polskich. Najpierw był stolicą powiatu dyneburskiego. W 1577 stary krzyżacki zamek Dyneburg został zdobyty przez wojska moskiewskie Iwana Groźnego, który wkrótce wybudował bastionowy szaniec około 19 km w dół rzeki Dźwiny.

Po odzyskaniu Inflant przez Polskę w pobliżu moskiewskiego szańca król Stefan Batory w 1582 lokował nowe miasto Dyneburg, któremu nadał prawa magdeburskie oraz wybudował nową twierdzę. W 1625 powstało w mieście kolegium jezuitów, będące pierwszą szkołą w regionie. Obok kolegium powstał kościół. W 1652 sejm wydał konstytucję o ufortyfikowaniu miasta, a projekt powstał z inicjatywy króla Jana Kazimierza. W 1655 miasto zajęli Szwedzi, a w 1656 miasto i twierdzę zajęły wojska moskiewskie, któremu nadali nazwę Borisoglebsk. Okupacja moskiewska trwała do 1666, gdy Dyneburg został na mocy pokoju andruszowskiego odzyskany przez Polskę. W 1667 Dyneburg został stolicą województwa inflanckiego. W 1691 w Dyneburgu stacjonował polski garnizon liczący prawie 1200 ludzi. W 1710 miasto ucierpiało w wyniku zarazy, a w twierdzy zmarli prawie wszyscy żołnierze.

W Rosji carskiej

Po I rozbiorze włączony do Rosji. Podczas insurekcji kościuszkowskiej zajęty przez oddziały hetmana Michała Ogińskiego. W 1810 Rosjanie rozpoczęli budowę w Dyneburgu nowej twierdzy, które kontynuowano do 1833. Po uruchomieniu w drugiej połowie XIX w. linii kolejowych do Petersburga, Rygi, Warszawy, Orła i Szawli stał się ważnym węzłem komunikacyjnym. W 1878 ponownie rozbudowano twierdzę. W 1893 car Aleksander III zmienił nazwę miasta na Dźwińsk. W 1913 miasto liczyło ponad 112 tys. mieszkańców (więcej niż Mińsk).

W Republice Łotwy

Na początku 1920 zdobyty przez oddziały polskie dowodzone przez gen. Rydza-Śmigłego w czasie operacji dyneburskiej. Większą część zajętego terytorium przekazano władzom niepodległej Łotwy. W obawie przed odcięciem przez Rosjan (ofensywa Tuchaczewskiego podczas wojny bolszewickiej) polska załoga cytadeli opuściła miasto w lipcu 1920. W 1923 na murach twierdzy umieszczono tablice ku czci walczącego w powstaniu styczniowym hrabiego Leona Broel-Platera, który został rozstrzelany w twierdzy przez Rosjan (tablica została zniszczona).

Demografia

Według stanu z 1 stycznia 2006 miasto liczyło 108 260 mieszkańców.

• Rosjanie – 53,96% (58 414)
• Łotysze – 17,3% (18 725)
• Polacy – 14,9% (16 126)
• Białorusini – 8,22% (8897)
• Ukraińcy – 2,23% (2417)
• Litwini – 0,96% (1041)
• Żydzi – 0,45% (492)
• Estończycy – 0,03% (30)
• inni – 1,96% (2118)

Turystyka

Dyneburg nie należy do wielkich centrów turystycznych Łotwy i nie posiada starego miasta, które w ogromnej większości zostało zburzone pod budowę twierdzy. Najstarsze budowle w mieście to właśnie XIX-wieczna twierdza rosyjska, na której budowę wykorzystano materiały ze zburzonych kamienic starówki. Najbardziej reprezentacyjną ulicą miasta jest ulica Ryska (Rīgas iela) biegnąca od dworca kolejowego w kierunku rzeki. Przy niej znajdują się kamienice z XIX i początków XX, kościół św. Piotra z 1848, szereg restauracji, hoteli (w tym najwiekszy hotel „Latgola”), banków i najdroższych sklepów.

Warto zobaczyć tu również obiekty sakralne wielu wyznań, w tym synagogę z 1850 oraz największą z nich – prawosławny sobór św.św. Borysa i Gleba. Znajduje się tu także teatr i ogród zoologiczny, oraz parę ciekawych budynków reprezentujących styl secesyjny z przełomu XIX i XX.

Polonica

• Na Słobódce w Dyneburgu znajduje się od 1928 cmentarz 237 żołnierzy polskich poległych podczas walk z bolszewikami o Dyneburg w 1920.
• Przy drodze wylotowej z miasta znajduje się polski cmentarz katolicki. Znajduje się na nim nowa tablica pamiątkowa ku czci hrabiego Leona Broel-Platera.

Gospodarka

W okresie ZSRR w mieście dominowała produkcja przemysłu elektromaszynowego, lekkiego (odzieżowego i tekstylnego) oraz chemicznego. Do największych należały m.in.:

• Dyneburski Zakład Włókna Chemicznego (ros. Даугавпилсский завод химического волокна) – 7 tys. prac.,
• Dyneburski Kombinat Obuwniczy (ros. Даугавпилсский обувной комбинат) – 3 tys. zatr.

Obecnie, po odzyskaniu niepodległości przez Łotwę, największe zakłady w mieście to:

• Dyneburski Zakład Łańcuchów (łot. Ditton pievadķēžu rūpnīca) – około 2 tys. zatr.
• Dyneburski Zakład Remontu Lokomotyw (łot. Daugavpils Lokomotīvju Remonta Rūpnīca).

Transport

Dyneburg to duży węzeł kolejowy, posiadający połączenia m.in. z Petersburgiem, Rygą, Wilnem i Szawlami.

12 km na północny-wschód od centrum w miejscowości Lociki znajduje się lotnisko Laci. Utrzymywane dotychczas stałe połączenia uległy zawieszeniu w 1990. Trwają prace nad przekształceniem b. wojskowej bazy lotniczej w Międzynarodowy Port Lotniczy Daugavpils. Utworzono firmę Daugavpils lidosta (Port Lotniczy Daugavpils, Sp. z o.o.). Jego otwarcie, jak się przewiduje, nastąpi w 2013.

W mieście funkcjonuje komunikacja tramwajowa.

Edukacja

Swoje siedziby mają tutaj: Uniwersytet Pedagogiczny oraz wydział ogólnotechiczny Ryskiego Uniwersytetu Technicznego. W Dyneburgu funkcjonuje polska szkoła.

Sport

Daugavpils to ośrodek sportu żużlowego, zespół Lokomotiv Daugavpils awansował w sezonie 2007 do I ligi polskiej oraz występuje lidze fińskiej. Ponadto od 2006 miasto organizuje jeden z turniejów wyłaniających mistrza świata – Grand Prix Łotwy. W mieście mają siedzibę również dwa kluby Virsligi (1. ligi piłkarskiej) Dinaburg i Daugava. W mieście działa też klub hokejowy DHK Latgale Dyneburg, występujący w Samsung Premjerliga.

Osoby urodzone w mieście

• Leon Daraszkiewicz - polski lekarz psychiatra,
• Grzegorz Fitelberg – polski dyrygent i kompozytor,
• Abraham Kook - rabin, kabalista i poeta,
• Ivans Lukjanovs – łotewski piłkarz, grający obecnie w Lechii Gdańsk na pozycji napastnika/pomocnika,
• Salomon Michoels - aktor i reżyser,
• Jewgienij Miller - rosyjski generał,
• Irena Misztal – polska nauczycielka i pisarka,
• Władysław Raginis – polski dowódca wojskowy, kapitan Korpusu Ochrony Pogranicza, dowódca bitwy pod Wizną,
• Mark Rothko – amerykański malarz,
• Artjoms Rudnevs – łotewski profesjonalny piłkarz, napastnik oraz gracz zespołu Lech Poznań,
• Jan Safarewicz – polski językoznawca, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego,
• Władysław Studnicki – polski polityk i publicysta,
• Stanisław Swianiewicz – polski uczony, profesor ekonomii, prawnik, pisarz i sowietolog,
• Vitas – rosyjski piosenkarz.

Zobacz też

• Cerkiew staroobrzędowców w Dyneburgu

Bibliografia

• Lettland wie wir es lieben, Nacionālais APGĀDS, Rīga 2008, ISBN 978-9984-26-372-4, s. 62
• Jarosław Swajdo [i in.], Litwa, Łotwa, Estonia i obwód kaliningradzki, Pascal, Bielsko-Biała 2000, ISBN 83-88355-30-9, s. 241-242

Linki zewnętrzne

• art. w Rzeczpospolitej pt. „Gdzie stara Dźwina pluska”
• art. pt. „Początki polskiego ruchu oporu w Dyneburgu w 1941 roku”

• Dyneburg w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom II (Derenek – Gżack) z 1881 r.