Dyrekcja Kolei we Wrocławiu

Dyrekcja Kolei we Wrocławiu – terytorialny organ zarządzania koleją z siedzibą we Wrocławiu.

Historia

Budynek Dyrekcji Kolei we Wrocławiu

Okres do 1945

Wrocław doczekał się bogatej historii rozwoju kolejnictwa, również form nim zarządzania. Początkowo poszczególne linie powstawały z inicjatywy prywatnej. Pierwszy pociąg uruchomiła z Wrocławia już w 1842 Kolej Górnośląska (Oberschlesische Eisenbahn), po której sprywatyzowaniu w 1856 utworzono Królewską Dyrekcję Kolei Górnośląskich (Königliche Direktion der Oberschlesischen Eisenbahnen), a następnie w 1883 zmieniono nazwę na Królewska Dyrekcja Kolei (Königliche Eisenbahndirektion, KED Breslau). Po I wojnie światowej w 1920 jej funkcje przejęła Dyrekcja Kolei (Eisenbahndirektion - ED Breslau), zaś od 1929 Dyrekcja Kolei Rzeszy Wrocław (Reichsbahndirektion Breslau – RBD/Rbd Wrocław), która była okręgiem administracyjnym Kolei Rzeszy (Deutsche Reichsbahn). Terenem jej działania była większość terytorium pruskiej Prowincji Dolnośląskiej. W obliczu spodziewanych nalotów w 1941 ustanowiono ewakuacyjną, zapasową siedzibę dyrekcji w Wałbrzychu. W 1945 ewakuowano ją do Cottbus a w 1946 do Peine koło Hanoweru.

We Wrocławiu funkcjonowały też zarządy i innych spółek, m.in. od 1868 Kolei Prawego Brzegu Odry (Rechte-Oder-Ufer Eisenbahn).

Okres po 1945

Po wyzwoleniu w 1945 zadania Dyrekcji Kolei Rzeszy we Wrocławiu przejęła Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych - DOKP Wrocław, najpierw przez kilka miesięcy mająca swą tymczasową siedzibę w Kluczborku a następnie m.in. po zawarciu porozumienia ze Związkiem Radzieckim o przejęciu zarządu kolejami przez PKP na całym obszarze Ziem Odzyskanych, zostaje przeniesiona do Wrocławia. W okresie lat 1975-1998 nosiła nazwę Dolnośląskiej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych - DDOKP.

Po kilkakrotnych zmianach restrukturyzacyjnych w gmachu swoją siedzibę miała Dyrekcja Okręgu Infrastruktury Kolejowej (1998-2001) a następnie od 2002 mają jednostki wykonawcze szeregu spółek kolejowych, m.in. Oddział Regionalny spółki PKP Polskie Linie Kolejowe SA.

Siedziba

• I siedziba (wybudowana w 1841) dyrekcji (Directorial Gebäude) Towarzystwa Kolei Górnośląskiej (Oberschlesische Eisenbahn), ul. Małachowskiego 13 (Flurstrasse), bud. nie istnieje
• II siedziba (wyb. w latach 1872-1875) Centralnego Zarządu Kolei Górnośląskiej we Wrocławiu (Central Verwaltungs-Gebäude für die Oberschlesische Eisenbahn zu Breslau): róg ul. marsz. Józefa Piłsudskiego/Gwarnej (róg Gartenstrasse 106/Claasenstrasse 12), naprzeciwko dworca Wrocław Główny, bud. nie istnieje; książka adresowa Breslauer Adressbuch der Offiziere und Beamten 1912 wymienia adres siedziby dyrektora generalnego-prezydenta zarządu na Gartenstrasse 113-117
• III siedziba (wyb. w latach 1911-1915) Królewskiej Dyrekcji Kolei (Königliche Eisenbahndirektion), arch. H. Koenig, ul. Joannitów 13 (Malteserstrasse 13), wcześniej ul. Sucha 13 (1957), b. siedziba DOKP, obecnie m.in. Oddziału Regionalnego PLK
• I budynek Dyrekcji Towarzystwa Kolei Prawego Brzegu Odry (Direction der Rechte-Oder-Ufer-Eisenbahn-Gesellschaft), ul. marsz. Józefa Piłsudskiego (Gartenstrasse 22c); bud. nie istnieje
• II budynek wyb. w latach 1869-1870 Dyrekcji Towarzystwa Kolei Prawego Brzegu Odry (Direction der Rechte-Oder-Ufer-Eisenbahn-Gesellschaft): ul. Braniborska 2-10 (Berlinerstrase 2-10, do 1915 Berlinerstrasse 74-79), ob. siedziba Oddziału Dolnośląskiego Polskiego Związku Głuchych

Zobacz też

• Wrocławski węzeł kolejowy
• Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego we Wrocławiu
• Dyrekcja Kolei w Gdańsku
• Dyrekcja Kolei w Poznaniu
• Dyrekcja Kolei w Bydgoszczy

Linki zewnętrzne

• mapa sieci Dyrekcji Kolei Rzeszy we Wrocławiu, wyróżniona kolorem pomarańczowym, stan z miesiąca lutego 1938
• lista kierownictwa dyrekcji kolei z Książki Adresowej Wrocławia z 1912 (Breslauer Adressbuch der Offiziere und Beamten 1912)
• kilkadziesiąt zdjęć Dyrekcji Kolei przy ul. Joannitów 13

Bibliografia

• Zwierz, Maria (red.): Wrocławskie Dworce Kolejowe, Muzeum Architektury we Wrocławiu 2006, 303 s., ISBN 83-89262-30-4