Dywizjon pancerny – organizacja wojenna pododdziałów rozpoznawczych Wojska Polskiego II RP, wyposażonych w czołgi i samochody pancerne, sformowanych w mobilizacji alarmowej i walczących w kampanii wrześniowej 1939, w składzie wielkich jednostek kawalerii.
Był to samodzielny pododdział znajdujący się w składzie każdej z jedenastu brygad kawalerii w 1939.
Dywizjony rozpoznawcze stanowiły niezmiernie cenny komponent brygad kawalerii i były bardzo intensywnie wykorzystywane przez dowództwo, przede wszystkim zgodnie z ich przeznaczeniem, tj. do zadań rozpoznania.
Znane są jednak liczne przypadki skutecznego wsparcia (przede wszystkim przez szwadrony TK/TKS) walk pułków kawalerii, udział w pościgu (np. nad Bzurą) oraz w działaniach opóźniających.
[edytuj] Organizacja wojenna dywizjonu pancernego
Dowództwo i pododdziały dywizjonu
- poczet dowódcy dywizjonu z gońcami
- drużyna łączności:
- patrol radiotelegraficzny
- patrol łączności z lotnictwem
- drużyna regulacji ruchu
- drużyna pionierów
- służby kwatermistrzowskie
Razem w dowództwie:
- 3 oficerów, 20 podoficerów, 27 szeregowców
- samochód pancerny, 2 samochody osobowe, 2 samochody z radiostacjami N.2, 2 furgonetki, 1 sanitarka, samochód ciężarowy, 8 motocykli
Szwadron samochodów pancernych
- poczet dowódcy
- patrole łączności radiowej i z lotnictwem,
- 2 x pluton samochodów pancernych
- drużyna gospodarcza.
Razem w szwadronie:
- 3 oficerów, 17 podoficerów, 25 szeregowców;
- 7 samochodów pancernych, samochód osobowy, samochód z radiostacją N2, 4 samochody ciężarowe, 5 motocykli, przyczepa na paliwo, kuchnia polowa
Szwadron czołgów rozpoznawczych TK/TKS
TKS -czołg podstawowy dywizjonu
- poczet dowódcy
- patrole łączności radiowej i z lotnictwem
- 2 x pluton czołgów
- drużyna gospodarcza
Razem w szwadronie:
- 3 oficerów, 21 podoficerów, 2 szeregowców;
- 13 czołgów, terenowy samochód osobowy, samochód z radiostacją N.2, 2 samochody ciężarowe, 5 motocykli, 2 przyczepy towarzyszące, przyczepa na paliwo, kuchnia polowa
Szwadron techniczno-gospodarczy
- drużyna techniczna
- drużyna gospodarcza
- tabor
- załogi zapasowe
Razem w szwadronie
- 1 oficer, 11 podoficerów, 31 szeregowców
- samochód-warsztat, 2 cysterny, 9 samochodów ciężarowych, ciągnik, 1 motocykl, transporter czołgów, 3 przyczepy na paliwo, kuchnia polowa
Ogółem dywizjon liczył 10 oficerów, 69 podoficerów i 112 szeregowców.
Większość szwadronów samochodów pancernych była wyposażona w 2,2-tonowe wozy wzór 34-II, jeden zaś w 4,8-tonowe samochody Ursus wz. 29.
Szwadron czołgów rozpoznawczych to 11 czołgów TK lub TKS.
Ze względu na bardzo słabe opancerzenie i uzbrojenie te 2,5-tonowe czołgi zasługiwały raczej na nazwę "tankietek".
Z dokumentów Centralnego Archiwum Wojskowego, wynika następująca organizacja dywizjonu:
- dowódca dywizjonu,
- poczet dowódcy dywizjonu z adiutantem dywizjonu, gońcami i patrolem sanitarnym,
- drużyna łączności: 2 patrole radio i patrol łączności z lotnictwem,
- drużyna regulacji ruchu (2 patrole),
- drużyna pioniersko-przeciwgazowa (3 patrole),
- organa kwatermistrzowskie,
- pluton techniczno-gospodarczy
- dowódca plutonu,
- drużyna techniczna,
- drużyna gospodarcza (załoga zapasowa, kucharze, szewc i krawiec),
- tabor,
Razem w dowództwie:
- Stan etatowy: 4 oficerów, 31 podoficerów, 60 szeregowców.
- Sprzęt etatowy -
- Sprzęt pancerny: samochód pancerny – 1,
- Środki transportu:
- - samochody: osobowe-łazik – 2, ciężarowe – 10, do przewozu czołgów – 2, radio – 2 (1 N1/S i 1 N2/S), furgon – 3, sanitarny – 1, warsztat – 1, cysterna – 3,
- - przyczepy: kuchnia – 1, elektrownia – 1, benzynowe – 3,
- - motocykl z przyczepką – 9.
- Uzbrojenie: pistolety oficerów – 4 (nie wykazywane w etacie), kbk z bagnetem – 73, pistolety – 15, bagnety – 18 (tzw. luźne), RKM – 2, CKM – 2.
- szwadron samochodów pancernych
- dowódca,
- poczet dowódcy (gońcy, patrol radio, patrol łączności z lotnikiem),
- 2 plutony samochodów pancernych (każdy w składzie: dowódca, załogi samochodów pancernych, patrol reperacyjny),
- drużyna gospodarcza (kucharze, tabor).
Razem w szwadronie:
- Sprzęt pancerny – samochody pancerne – 7,
- Środki transportu:
- - samochody: osobowe-łazik – 1, ciężarowe – 2, radio – 1 (N2/S), furgon – 2, :
- - przyczepy: kuchnia – 1, benzynowa – 1
- - motocykl z przyczepką – 5
- Uzbrojenie: pistolety oficerów – 3 (nie wykazywane w etacie), kbk z bagnetem – 24, pistolety – 18, bagnety – 18 (tzw. luźne), CKM – 4 (pokładowe), działka 37mm – 3 (pokładowe)
- Szwadron czołgów rozpoznawczych TK/TKS
- Dowódca,
- poczet dowódcy (gońcy, patrol radio, patrol łączności z lotnikiem),
- 2 plutony czołgów (każdy w składzie: dowódca, załogi czołgów, patrol reperacyjny),
- drużyna gospodarcza (kucharze, tabor).
Razem w szwadronie: 3 oficerów, 20 podoficerów, 29 szeregowców;
- Sprzęt pancerny: czołgi rozpoznawcze – 13,
- Środki transportu:
- - samochody: osobowe-łazik – 1, ciężarowe – 2, radio – 1,
- - przyczepy: towarzyszące – 2, kuchnia – 1, benzynowe – 1
- - motocykle z przyczepkami - 5
- Uzbrojenie: pistolety oficerów – 3 (nie wykazywane w etacie), kbk z bagnetem – 20, pistolety – 29, bagnety – 29 (tzw. luźne), CKM – 8, NKM – 5.
Uwaga NKM 20mm były w etacie w ilości 5 egz. Faktycznie szwadrony posiadały po 4 egz., ale nie wszystkie. Jeżeli szwadron nie posiadał NKM, to o ilość NKM większa była ilość CKM.
Ogółem dywizjon liczył: 10 oficerów, 68 podoficerów i 114 szeregowców.
- Sprzęt pancerny: samochody pancerne – 8, czołgi rozpoznawcze – 13,
- Środki transportu:
- - samochody: osobowe-łazik – 4, ciężarowe – 14, do przewozu czołgów – 2, radio – 4 (1 N1/S i 3 N2/S), furgon – 5, sanitarny – 1, warsztat – 1, cysterny – 3,
- - przyczepy: towarzyszące – 2, kuchnie – 3, elektrownia – 1, benzynowe – 5,
- - motocykle z przyczepką – 19,
- Uzbrojenie: pistolety oficerów – 10 (nie wykazywane w etacie), kbk z bagnetem – 117, pistolety – 62, bagnety – 65 (tzw. luźne), RKM – 2, CKM – 14, NKM – 5, działka 37mm – 3.
Dywizjon wyposażony w samochody pancerne wz. 29 był liczniejszy, liczył: 10 oficerów, 76 podoficerów i 122 szeregowców.
- Sprzęt pancerny: samochody pancerne – 8, czołgi rozpoznawcze – 13,
- Środki transportu:
- - samochody: osobowe-łazik – 4, ciężarowe – 14, do przewozu czołgów – 2, radio – 4 (1 N1/S i 3 N2/S), furgon – 5, sanitarny – 1, warsztat – 1, cysterny – 3,
- - przyczepy: towarzyszące – 2, kuchnie – 3, elektrownia – 1, benzynowe – 5,
- - motocykle z przyczepką – 19,
- Uzbrojenie: pistolety oficerów – 10 (nie wykazywane w etacie), kbk z bagnetem – 117, pistolety – 78, bagnety – 81 (tzw. luźne), RKM – 2, CKM – 25, NKM – 5, działka 37mm – 8. (Uwaga do NKM jak w przypadku szwadronu czołgów rozpoznawczych).
Dywizjon wyposażony w samochody pancerne wz.34 był określany jako typ A, dywizjon z samochodami pancernymi wz.29 - jako typ B.
[edytuj] Uzbrojenie i wyposażenie dywizjonu
- 13 czołgów rozpoznawczych TK-3 lub TKS
- 8 samochodów pancernych wz. 34 lub wz. 29
- 16 samochodów ciężarowych Polski Fiat 621 L lub URSUS
- 8 terenowych samochodów osobowych Polski Fiat 508/III Łazik
- 2 samochody Polski Fiat 508/III wz. 35 furgon (odkryty)
- 1 sanitarka Polski Fiat 614
- 1 samochód-warsztat
- 2 samochody-cysterny
- 1 ciągnik
- 19 motocykli Sokół 600 i Sokół 1000
- 1 transporter czołgów[1]
- 6 przyczep (w tym 3 na paliwo)
- 3 kuchnie polowe
Wg etatów z CAW, dywizjon typ A posiadał etatowo:
sprzęt pancerny:
- samochody pancerne - 8
- czołgi rozpoznawcze - 13 (TK-3 w dywizjonach: nr 71, nr 91, nr 51, nr 81, nr 11; TKS w dywizjonach: nr 61, nr 62, nr 31, nr 32, nr 33, nr 21)
środki transportu:
- samochody:
- osobowe-łazik - 4
- ciężarowe - 14
- do przewozu czołgów - 2
- radio - 4
- furgon - 5
- sanitarne - 1
- warsztat - 1
- cysterna - 3
- przyczepy
- towarzyszące - 2
- kuchnia - 3
- elektrownia - 1
- benzynowe - 5
- motocykle z przyczepkami - 19
uzbrojenie:
- pistolety oficerów - 10[2]
- kbk z bagnetem - 117
- pistolety - 62
- bagnety - 65[3]
- RKM - 2
- CKM - 14
- NKM - 5[4]
- działka 37mm - 3
Dywizjon typ B posiadał etatowo:
sprzęt pancerny - jak typ A, środki transportu - jak typ A, uzbrojenie, jak typ A, z wyjątkiem:
- pistolety - 78
- bagnety - 81 (tzw. luźne)
- CKM - 25 (Uwaga jak w typie A)
- działka 37mm - 8
Przypisy
- ↑ Bezsilnikowy pojazd, skonstruowany na podwoziu samochodu ciężarowego Ursus. Czołg wjeżdżał na transporter, załoga rozpinała gąsienice i łączyła koła napędowe czołgu z kołami transportera za pomocą łańcucha napędzając go w ten sposób. Skręty wykonywano za pośrednictwem specjalnego układu wykorzystując mechanizmy skrętu czołgu. Gdy czołg poruszał się o własnych siłach, ciągnął transporter na linach.
- ↑ nie wykazywane w etacie
- ↑ tzw. luźne
- ↑ (faktycznie czołg dowódcy szwadronu posiadał CKM, co dawało tylko 4 NKM na szwadron; jeżeli szwadron nie posiadał NKM, to za każdy NKM posiadał CKM)
[edytuj] Bibliografia
- Rajmund Szubański: Polska broń pancerna 1939. Warszawa: Wydaw. Min. Obrony Narodowej, 1989. ISBN 83-11-07660-X.
- Adam Jońca: Wrzesień 1939 : pojazdy Wojska Polskiego : barwa i broń. Warszawa: Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, 1990. ISBN 83-206-0847-3.
- Jan Tarczyński, Krzysztof Barbarski, Adam Jońca: Pojazdy w Wojsku Polskim = Polish Army vehicles : 1918-1939. Pruszków: Oficyna Wydawnicza "Ajaks" ; Londyn : Komisja Historyczna b. Sztabu Głównego PSZ, 1995. ISBN 83-85621-57-1.
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
