Dziekan kolegium kardynalskiego
Dziekan kolegium kardynalskiego – przewodniczący kolegium kardynalskiego w Kościele rzymskokatolickim, zawsze w randze kardynała-biskupa. Do jego zwyczajowych zadań należy m. in. przewodniczenie uroczystościom pogrzebowym po śmierci papieża, odprawianie mszy na rozpoczęcie konklawe i przewodniczenie obradom konklawe.
Spis treści |
[edytuj] Historia urzędu
Geneza urzędu dziekana Kolegium Kardynalskiego sięga czasów jeszcze sprzed uformowania się Kolegium Kardynalskiego na przełomie XI i XII wieku. Od VIII stulecia siedmiu (później sześciu) biskupów tzw. diecezji podmiejskich Rzymu zajęło szczególne miejsce u boku papieża i byli oni odtąd nazywani "kardynałami-biskupami". W ich kręgu, podczas uroczystości liturgicznych, podpisywania aktów urzędowych itp. ściśle przestrzegano porządku starszeństwa liczonego od daty nominacji na urząd kardynała-biskupa. Kardynał-biskup o najdłuższym stażu nosił tytuł prior episcoporum, czyli przeor (kardynałów-)biskupów. Kiedy na przełomie XI i XII wieku doszło do uformowania się Kolegium Kardynałów, w skład którego oprócz biskupów weszli także kardynałowie-prezbiterzy i diakoni, naturalną koleją rzeczy prior episcoporum stał się najwyższym rangą członkiem tego gremium. Począwszy od XIV wieku na jego określenie zaczęto zamiennie używać także terminu Sacri Collegii Decanus.[1] W XV wieku pojawiły się też pierwsze, jak się wydaje, odstępstwa od zasady starszeństwa. Ustępujący pretendenci do tronu papieskiego w okresach wielkiej schizmy zachodniej oraz schizmy bazylejskiej otrzymywali godność kardynalską z zastrzeżeniem pierwszeństwa przed wszystkimi innymi kardynałami. Z uwagi na niespójność materiału źródłowego dotyczącego urzędu dziekańskiego przed rokiem 1555 – w znacznej mierze zresztą pochodzącego z późniejszych stuleci – nie jest jasne, czy zasada starszeństwa była rzeczywiście ściśle przestrzegana[2].
Pierwszą oficjalną regulacją dotyczącą urzędu dziekana Kolegium Kardynałów była Konstytucja Pawła IV Cum Venerabilis z 22 sierpnia 1555 roku, która wprowadziła przestrzeganą z małymi wyjątkami aż do 1965 roku zasadę, że dziekanem kolegium kardynalskiego zostaje każdorazowo kardynał-biskup o najdłuższym stażu kardynalskim i rezydujący w Rzymie. Dziekani obejmowali zazwyczaj diecezję podmiejską Ostia e Velletri. W 1914 Pius X rozdzielił diecezję Velletri od diecezji Ostia i zniósł wprowadzony na pocz. XV w. zwyczaj przechodzenia kardynałów-biskupów z jednej diecezji podmiejskiej do drugiej. Od tego czasu każdy kardynał-biskup zachowuje swą pierwotnie otrzymaną diecezję aż do śmierci, a jeżeli obejmuje funkcję dziekana, dodatkowo obejmuje diecezję Ostia, która tym samym została ściśle przypisana do tej funkcji. Pius X utrzymał jeszcze regułę starszeństwa, jednak papież Paweł VI w motu proprio Sacro Cardinalium Consilio w 1965 zadecydował, że dziekan ma być swobodnie wybierany przez kardynałów-biskupów ze swego grona. Paweł VI zdecydował też, że kardynałowie-biskupi stali się biskupami wyłącznie tytularnymi swych diecezji. Dziekan w przypadku rezygnacji z tej funkcji (co od tamtego czasu zdarzyło się już dwukrotnie - w 1993 i 2002) zachowuje tytuł swej pierwotnie otrzymanej diecezji, natomiast tytuł diecezji ostieńskiej przechodzi na jego następcę. Obecnym dziekanem jest emerytowany sekretarz stanu Angelo Sodano, tytularny biskup Ostii i Albano. 23 listopada 2007 utracił on prawo udziału w konklawe.
[edytuj] Subdziekan kolegium kardynalskiego
Zastępcą dziekana jest subdziekan (wicedziekan) kolegium kardynalskiego. W przeszłości zwyczajowo obejmował diecezję Porto e Santa Rufina i wyznaczały go analogiczne jak w przypadku dziekana reguły starszeństwa. Od 1965 podobnie jak dziekan jest swobodnie wybierany przez kardynałów-biskupów ze swego grona. Obecnym subdziekanem jest emerytowany francuski kardynał Roger Etchegaray, tytularny biskup Porto-Santa Rufina.
[edytuj] Dziekani Kolegium Kardynałów
Przypisy
- ↑ I.S.Robinson, The Papacy 1073–1198. Continuity and Innovation, Cambridge University Press 1990, s. 35
- ↑ Np. Cardella, t. 3, s. 70-71, podaje, że w 1447 Giovanni Berardi był kardynałem-dziekanem, mimo, że wg porządku starszeństwa powinien nim być kardynał Pierre de Foix. W tym przypadku może to jednak być wytłumaczone tym, że kardynał de Foix był legatem w Awinionie i nie rezydował w kurii rzymskiej. Berardi mógł być więc tym, który funkcję tę faktycznie wykonywał pod nieobecność nominalnie ją sprawującego kardynała de Foix. Oficjalne dokumenty z tego okresu niezwykle rzadko posługują się wprost tytułem Sacrii Collegii Decanus lub Prior Episcoporum, co utrudnia weryfikację informacji podawanych przez późniejszych badaczy.
[edytuj] Źródła
- The Cardinals of the Holy Roman Church
- Francis Burkle-Young: Papal elections in the Fifteenth Century. The election of Pope Alexander VI (1492)
- Lorenzo Cardella, Memorie storiche de' Cardinali dellla Santa Romana Chiesa. 10 tomów, Rzym, 1792-1797
- Onophrio Panvinius: Epitome Pontificum Romanorum a S. Petro usque ad Paulum IIII : gestorum (videlicet) electionisque singulorum, & conclauium compendiaria narratio : cardinalium item nomina, dignitatum tituli, insignia legationes, patria & obitus Venetiis: Impensis Iacobii Stradae Mantuani, 1557
- Gaetano Moroni, Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica da S. Pietro sino ai nostri giorni, 103 tomy, Tipografia Emiliana, Venezia, 1840 - 1861
- Mildred Anna Rosalie Tuker, Hope Malleson, Handbook to Christian and ecclesiastical Rome, cz. 3, A. and C. Black, 1899, s. 451
