Elżbieta York

Elżbieta York
królowa Anglii
Okres panowania	od 18 stycznia 1486 do 11 lutego 1503
Żona	Henryka VII Tudora
Poprzedniczka	Anna Neville
Następczyni	Katarzyna Aragońska
Dane biograficzne
Dynastia	Yorkowie
Urodzona	11 lutego 1466
Koronowana	25 listopada 1487
Zmarła	11 lutego 1503
Pochowana	Opactwo Westminsterskie
Ojciec	Edward IV York
Matka	Elżbieta Woodville
Mąż	Henryk VII Tudor
Dzieci	Artur Tudor, Małgorzata Tudor, Henryk VIII Tudor, Elżbieta Tudor, Maria Tudor, Edmund Tudor, książę Somerset, Edward Tudor, Katarzyna Tudor
Odznaczenia
Galeria w Wikimedia Commons

Elżbieta York, ang. Elizabeth of York (ur. 11 lutego 1466 w Westminsterze, zm. 11 lutego 1503) – królowa Anglii od 1486 r. do śmierci, żona Henryka VII Tudora, króla Anglii w latach 1485–1509. Elżbieta była najstarszym dzieckiem króla Edwarda IV Yorka i Elżbiety Woodville, córki Richarda Woodville'a, 1. hrabiego Rivers, oraz starszą siostrą króla Edwarda V.

Dzieciństwo i młodość

Elżbieta przyszła na świat w Westminsterze w 1466 r. i do narodzin brata Edwarda w 1470 r. była uznawana za następczynię tronu. W 1477 r. razem z matką i ciotką, Elżbietą York, księżną Suffolk została Damą Orderu Podwiązki. Po śmierci ojca w 1483 r. Elżbieta razem z młodszym rodzeństwem została uznana za nieślubne dziecko (Edward miał przed ślubem z Elżbietą ożenić się z lady Eleonorą Talbot) i odsunięta od dziedziczenia. Na tron wstąpił jej stryj Ryszard, książę Gloucester jako Ryszard III. Kiedy Ryszardowi zmarła żona, Anna Neville, w 1484 r., pojawiły się pogłoski, że Ryszard planuje ślub z Elżbietą.

Te plotki wzbudziły zaniepokojenie na kontynencie, gdzie przebywał Henryk Tudor, 2. hrabia Richmond, od 1471 r. kandydat stronnictwa Lancasterów na króla Anglii. Jego własne prawa do tronu były dość nikłe – jego matka, Małgorzata Beaufort, pochodziła od Jana, 1. hrabiego Somerset, nieślubnego syna Jana z Gandawy, młodszego syna Edwarda III. Hrabia Somerset został wprawdzie uznany za legalnego syna, ale odsunięty od dziedziczenia. Stąd, aby wzmocnić pretensje Henryka jego zwolennicy zaplanowali małżeństwo pretendenta z Elżbietą, co pogodziłoby zwaśnione rody Lancasterów i Yorków. Stąd też Henryk po wstąpieniu na tron zatuszował sprawę nieprawomocności małżeństwa Edwarda IV i Elżbiety Woodville, gdyż to osłabiało jego i tak niezbyt mocną pozycję.

Królowa Anglii

Tymczasem obawy Henryka okazały się płonne. Ryszard zresztą nie miał raczej zamiaru poślubiać bratanicy. Jednakże sir George Buck, XVII-wieczny kronikarz, autor "Historii Ryszarda III" twierdził, iż widział list Elżbiety do księcia Norfolk, w którym Elżbieta deklarowała miłość do Ryszarda i chęć poślubienia króla. List ten, jeśli kiedykolwiek istniał, zaginął, a my możemy jedynie gdybać, na ile to wyznanie było wynikiem uczuć Elżbiety, a na ile wynikiem działań jej matki, dążącej do wprowadzenia córki na tron, obojętnie przy jakim królu.

Jeśli nawet były planu poślubienia Ryszarda przez Elżbietę, to Henryk Tudor je udaremnił. W sierpniu 1485 r. wylądował w Walii i 22 sierpnia, dzięki zdradzie w szeregach Ryszarda, wygrał bitwę pod Bosworth. Ryszard poległ, zaś Henryk koronował się w Westminsterze. Nowy król nie spieszył się jednak do żeniaczki i dopiero petycja Parlamentu doprowadziła do ślubu Henryka i Elżbiety 18 stycznia 1486 r., aczkolwiek Henryk dalej zwlekał z koronacją żony, która odbyła się dopiero 25 listopada 1487 r.

Henryk i Elżbieta tworzyli raczej zgodne i szczęśliwe małżeństwo. Królowa regularnie zachodziła w ciążę dając mężowi 3 synów i 4 córki. Ciosem dla królowej była śmierć najstarszego syna Artura w 1502 r. Elżbieta zmarła rok później w dniu swoich 37 urodzin, wskutek gorączki poporodowej, 9 dni po narodzinach ostatniego dziecka. Z natury skąpy Henryk wyprawił żonie wspaniały pogrzeb, godny królowej. Elżbieta została pochowana w katedrze westminsterskiej, w kaplicy zwanej Lady Chapel. W 1509 r. dołączył do niej król Henryk.

Rodzina

18 stycznia 1486 r. poślubiła w Westminsterze Henryka VII Tudora (28 stycznia 1457 – 21 kwietnia 1509), króla Anglii, syna Edmunda Tudora, 1. hrabiego Richmond i Małgorzaty Beaufort, córki Jana Beauforta, 1. księcia Somerset. Henryk i Elżbieta doczekali się 3 (lub 4) synów i 4 córek.

• Artur (20 września 1486 – 2 kwietnia 1502), książę Walii
• Małgorzata (28 listopada 1489 – 15 października 1541), żona Jakuba IV Stewarta, Archibalda Douglasa, 6. hrabiego Angus i Henryka Stewarta, 1. lorda Methven
• Henryk VIII (28 czerwca 1491 – 28 stycznia 1547), król Anglii
• Elżbieta (2 lipca 1492 – 14 września 1495)
• Maria (18 marca 1496 – 25 czerwca 1533), żona Ludwika XII, króla Francji i Charlesa Brandona, 1. księcia Suffolk
• Edmund (21 lutego 1499 – 19 czerwca 1500), książę Somerset
• Edward (?), istnienie niepewne
• Katarzyna (ur. i zm. 2 lutego 1503)

Ciekawostki

• Elżbieta jest pierwowzorem postaci Damy (Queen), znajdującej się w kartach do gry.
• Elżbieta jest jedyną angielską królową, która była jednocześnie córką, siostrą, bratanicą, żoną i matką króla Anglii.

Poprzednik Anna Neville

Królowa Anglii 1486-1503

Następca Katarzyna Aragońska