Etniczność

Etniczność (od gr. ethnos oznaczającego rasę) zasadnicza cecha określonej zbiorowości etnicznej, stanowiąca zespół wzajemnie i silnie z sobą powiązanych cech społeczno-kulturowych, określających odmienność i specyfikę konkretnej zbiorowości ("swoich") wobec zbiorowości innych ("obcych"). Termin ten jednak nie jest jednoznacznie ujmowany i ciągle w naukach społecznych trwają próby jego odpowiedniego zdefiniowania.

Anthony D. Smith wyróżnia 6 elementów etniczności:

• wspólnota pochodzenia (legendy i mity o wspólnym pochodzeniu),
• wspólne dzieje,
• wspólne terytorium (nawet, jeżeli jest to przestrzeń, z której członkowie zbiorowości zostali wypędzeni),
• odrębna kultura , w szczególności język i religia. Członkowie grup etnicznych postrzegają siebie samych jako osoby odmienne w porównaniu z członkami pozostałych grup etnicznych, jak również są za takie uważane przez innych.
• nazwa zbiorowości, będąca kryterium wyodrębniania się od społecznego otoczenia,
• poczucie tożsamości i silne więzi społeczne.

Etniczność odnoszona jest do wielu różnorodnych praktyk kulturowych, dzięki którym i poprzez które dochodzi do ustanowienia i manifestowania różnic międzyetnicznych.

Ze względu na dużą wieloznaczność i szeroki zakres tego terminu uznaje się, iż występuje kilka podstawowych podejścia w rozumieniu etniczności. Podejście fundamentalistyczne zakłada, że tożsamość etniczna opiera się na głębokich, pierwotnych i podstawowych związkach jednostki z daną grupą czy kulturą (etniczność jako cecha dana, "wrodzona"), konstruktywistyczne wskazuje na przypadkowość i niestałość tożsamości etnicznej, traktując etniczność raczej jako wypadkową różnorodnych uwarunkowań i wydarzeń historycznych (etniczność jako cecha nabyta), natomiast instrumentalistyczne ujmuje etniczność jako koncepcję ideologiczną wykorzystywaną przez przywódców w celu realizacji własnych celów.

Obecnie pojęcie etniczności rozumie się jako:

• grupę etniczną,
• identyfikację etniczną – istotna jest świadomość odrębności,
• ruch społeczny,
• typ więzi społecznej.

Według Thomasa Hyllanda Eriksena o etniczności można mówić wówczas, gdy:

1. dwie grupy (lub więcej) pozostają w minimalnym kontakcie i
2. istotne dla poczucia więzi etnicznej są nie właściwości i cechy grupy jako takie, lecz tylko wówczas, gdy są rozpatrywane w związku z właściwościami grupy sąsiedniej

Zobacz też

• grupa etniczna
• narodowość
• naród

Bibliografia

• Wojciech Burszta: Antropologia kultury. Wyd. Zysk i s-ka, Poznań 1998, ISBN 83-7150-322-9
• Encyklopedia socjologii. T. 1, hasło Etniczność, Oficyna Naukowa, Warszawa 1998, ISBN 83-85505-71-7
• Krzysztof Jaskułowski: Nacjonalizm bez narodów. Nacjonalizm w koncepcjach anglosaskich nauk społecznych. Seria Monografie Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, Wrocław 2009, ss.472, ISBN 978-83-229-3050-2