Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Ewakuacja Tallinna 1941 II wojna światowa, front wschodni |
|||||||||||||||||
 Ewakuacja Tallinna. Radziecki krążownik "Kirow" zasłonięty dymem w sierpniu 1941 roku
|
|||||||||||||||||
| Czas | 27 sierpnia – 2 września 1941 | ||||||||||||||||
| Miejsce | Zatoka Fińska | ||||||||||||||||
| Terytorium | Europa | ||||||||||||||||
| Wynik | zwycięstwo Niemców i Finów | ||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||
| Operacja "Barbarossa" |
|---|
|
Brześć • Białystok-Mińsk • Rosienie • Brody • Besarabia • Smoleńsk • Humań • Kijów • Tallinn • Jelnia • Odessa • Leningrad • Charków • Krym • Rostów • Moskwa |
Ewakuacja Tallinna – radziecka operacja, mająca miejsce w sierpniu 1941 roku, podczas II wojny światowej, której celem była ewakuacja głównych sił Floty Bałtyckiej oraz oddziałów Armii Czerwonej z okrążonego przez wojska niemieckie Tallinna do portu w Kronsztadzie. Nazywana jest czasem "radziecką Dunkierką" lub "katastrofą talińską", a w nomenklaturze rosyjskiej "przejściem tallińskim" (ros. Таллинский переход).
Spis treści |
Po wojnie zimowej i radzieckiej aneksji krajów bałtyckich radziecka flota bałtycka rozpoczęła zakładanie baz w Hanko, Tallinnie, Paldiski, Rydze, Lipawie i w Windawie. Sztab floty z admirałem Nikołajem Kuzniecowem przeniósł się do Tallinna, który stał się portem macierzystym dwóch pancerników – "Marat" i "Gangut". Przed operacją "Barbarossa" w czerwcu 1941 roku niemiecka i fińska flota położyła wiele min morskich w Zatoce Fińskiej, między innymi ustawiła pole minowe "Corbeta" między półwyspem Porkkala a Naissaar. 25 czerwca wybuchła wojna pomiędzy Związkiem Radzieckim a Finlandią (po przystąpieniu Finlandii do Paktu Antykominternowskiego i odwetowych radzieckich nalotach na Finlandię).
Niemiecki atak na ZSRR latem 1941 roku, podczas pierwszych tygodni ofensywy był gigantycznym sukcesem Niemców. W Zatoce Fińskiej oraz na Morzu Bałtyckim na minach zatonęło wiele radzieckich okrętów i okrętów podwodnych. GA "Północ" w ciągu kilku tygodni zajęła państwa bałtyckie i zmusiła Armię Czerwoną do odwrotu. Radziecka Flota Bałtycka była zmuszona do skupienia się w Tallinnie, ponieważ inne bazy w państwach bałtyckich zostały zajęte przez Niemców. 7 sierpnia niemiecka armia dotarła do Zatoki Fińskiej koło miasta Kunda, 80 km na wschód od Tallinna. Okręty Floty Bałtyckiej – krążownik "Kirow", 12 niszczycieli, wiele kutrów torpedowych i kanonierek oraz parowe statki transportowe razem z piechotą morską i radzieckim 10. Korpusem Strzeleckim zostały wówczas otoczone w Tallinnie.
Niemiecka i fińska flota były przygotowane na to, że radziecka flota będzie chciała przerwać okrążenie i w związku z tym położyły wiele min morskich między półwyspami Juminda i Pärispea tam, gdzie prowadził główny szlak pomiędzy Tallinnem a Leningradem. Razem położono 1700 min i 700 ochraniaczy pól minowych (wybuchowych boi). Koło półwyspu Juminda Niemcy postawili stanowiska artyleryjskie, żeby ostrzeliwać cele morskie, a szczególnie trałowce. Fińska Marynarka Wojenna, która opierała się na bazach w Hanko i w Zatoce Wyborskiej mogła pozwolić sobie na wystawienie do walki tylko 2. Flotylli Torpedowców składającej się z patrolowców typu VMV – VMV-9, VMV-10, VMV-11 i VMV-17 stacjonujących w Porvoo. Niemcy wystawili kutry torpedowe S-26, S-27, S-39, S-40 i S-101, które stacjonowały w Suomenlinna. Także bombowce Junkers Ju 88 z 806. Grupy stacjonującej w Estonii brały udział w walkach.
19 sierpnia Niemcy rozpoczęli końcowy atak na Tallinn. Radziecka piechota morska przygotowywała się wcześniej do ewakuacji. Już 10 sierpnia dwa okręty szpitalne zostały wysłane w drogę: obydwa weszły na miny, pierwszy zatonął z ludźmi na pokładzie i sprzętem, podczas gdy drugi uszkodzony dotarł do Kronsztadu. 24 sierpnia radziecki niszczyciel "Engels" wszedł na minę na polu minowym Juminda i zatonął. Plany ewakuacji dotyczyły: 10. Korpusu Strzeleckiego, piechoty morskiej i personelu artylerii nabrzeżnej, cywilnych władz komunistycznych, przymusowo zmobilizowanych Estończyków oraz olbrzymich zapasów prowiantu (które miały zostać załadowane na 160 okrętów różnej wielkości). Razem załadowano na okręty 28 000 ludzi i 66 000 t zaopatrzenia i wyposażenia. Ewakuacja miała mieć miejsce w czterech konwojach. Szefem armady miał być radziecki dowódca Floty Bałtyckiej, admirał Władimir Tribuc, który prowadził operację z krążownika "Kirow". Załadunek statków dokonywał się pod ochroną zasłony dymnej. Operacja oczyszczania morza z min za pomocą trałowców została jednak uniemożliwiona z powodu niesprzyjającej pogody. Nie było też radzieckiego lotnictwa, które mogłoby chronić ładunek i konwoje podczas ich drogi. Załadunek rozpoczął się o godz. 16:00 27 sierpnia jednocześnie z niemieckim ostrzałem artyleryjskim oraz bombardowaniami Luftwaffe za pomocą bombowców horyzontalnych i nurkujących atakujących port. Szacuje się, że podczas bombardowania zginęło ok. 1000 osób.
Wieczorem 27 sierpnia o godz. 22:00, jednocześnie, kiedy niemieccy żołnierze wdarli się na przedmieścia Tallinna, jeden z czterech konwojów zaczął wypływać z portu pod ogniem artylerii i lotnictwa. Niemieckie lotnictwo zatopiło wiele okrętów. 28 sierpnia wypłynęły pozostałe konwoje, ostatni, z niszczycielami i krążownikiem "Kirow", opuścił port o godz. 14:52. O godz. 16:00 pierwszy okręt zbliżył się do przylądka Juminda i wszedł na minę. Był to parowiec "Ella". Wkrótce po tym na minach zatonęło wiele okrętów, jednocześnie niemieckie lotnictwo rozpoczęło atak lotniczy, a fińska artyleria nabrzeżna rozpoczęła ostrzał konwoju. Późnym wieczorem armada została zaatakowana przez niemieckie i fińskie torpedowce. Chaos, jaki wybuchł u Rosjan, spowodował, że zorganizowane oczyszczanie min z trasy rejsu było niemożliwe do zrealizowania. O godz. 22 zapadający zmrok dodatkowo utrudnił widoczność. Krążownikowi "Kirow" udało się jednak zniszczyć niemieckie stanowiska artylerii na przylądku Juminda.
28 sierpnia Rosjanie stracili niszczyciele "Jakow Swierdłow", "Skoryj", "Kalinin", "Wołodarskij" i "Artiom" oraz okręty podwodne "S-5" i "Szcz-301" – wszystkie zostały zatopione przez miny morskie. Około północy radziecka flota rzuciła kotwicę w środku pola minowego Juminda. Następnego dnia, 29 sierpnia wiele okrętów zostało zatopionych przez niemieckie bombowce. Wieczorem pierwsze okręty z konwoju dotarły do Kronsztadu.
Według radzieckich źródeł straty w czasie ewakuacji wyniosły: 5 niszczycieli, 3 okręty obrony wybrzeża, 2 trałowce, 2 okręty podwodne, 1 kanonierka, 1 torpedowiec i 8 patrolowców, razem 22 okręty wojenne. Zatonęły też 43 inne jednostki, w tym 25 statków transportowych, 1 tankowiec, 2 statki rybackie. 3 statki transportowe osiadły na mieliźnie na wyspie Gogland, a z 29 statków transportowych tylko jeden dotarł do Kronsztadu. Był to uszkodzony transportowiec "Kazachstan". Nawet krążownik "Kirow" został uszkodzony przez minę. Straty w ludziach są obliczane od 6000 do 16 000.
Militarną konsekwencją katastrofy tallińskiej było to, że obrona Leningradu otrzymała ważny "zastrzyk" w broni i prowiancie. Radziecki system represji jednak i tak szukał kozłów ofiarnych i wielu z ocalałych zostało postawionych przed sądem polowym i rozstrzelanych bez względu na to, że wykazali się bohaterstwem podczas ewakuacji. Dopiero w latach 60 XX w. sąd wojskowy zrehabilitował rozstrzelanych. Ewakuacja Tallinna jest jedną z największych katastrof na Morzu Bałtyckim podczas wojny. Jest też ukazywana jako doskonały przykład efektywnego wykorzystania min w walce.
