Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
 |
Ten artykuł należy dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: oddzielić historię od współczesności oraz proces rozbudowy od obecnego sposobu działania systemu, warto też opisać wszystkie zakłady. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
| Zespół Stacji Filtrów | |
 nr rej. A-813, A-788 |
|
 Wieża ciśnień na terenie filtrów |
|
| Miejsce | Warszawa |
| Wybudowany | 1883–1886, 1930–1933 |
| Architekt | William Lindley |
| Rejestr | NID |
| Wpisany do rej. zabytków |
1 marca 1973, 26 marca 2008 |
| Na mapach: | |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Filtry Lindleya – warszawskie filtry wody wybudowane w latach 1883-1886, zlokalizowane między ulicami Koszykową, Krzywickiego[1], Filtrową i Raszyńską. Ulica Williama Lindleya w Warszawie prowadzi wprost do wejścia na teren Filtrów Warszawskich, mieszczących się przy ul. Koszykowej 81.
Warszawskie filtry należą do systemu wodociągów warszawskich zaprojektowanych i zbudowanych przez brytyjskiego inżyniera Williama Lindleya.
Kolejne obiekty stacji wpisywano do rejestru zabytków w latach 1973 i 2008, a od 2012 r. cały kompleks, łącznie z budynkami wybudowanymi dwa lata wcześniej, został uznany za pomnik historii[2].
Spis treści |
Budowę zlecił Sokrates Starynkiewicz (1820-1902), generał rosyjski, prezydent Warszawy (1875-1892) już w pierwszym roku swoich rządów. W 1881 r. Starynkiewicz zatwierdził projekt w Petersburgu i od tego roku do 1886 budowano pierwszą sieć wodociągów i kanalizacji w Warszawie.
Projekt Williama Lindleya zakładał budowę Stacji Pomp Rzecznych na lewym brzegu Wisły oraz Stacji Filtrów z urządzeniami uzdatniającymi wodę do picia. Projekt realizował i rozbudowywał jego syn, William Heerlein Lindley.
Podczas budowy wykorzystano najnowocześniejsze ówczesne rozwiązania techniczne. Duży nacisk położono na dopracowanie szczegółów. Przy budowie wszystkich, nawet najmniejszych, obiektów użyto materiałów najwyższej jakości, które poddawano kilkustopniowej kontroli. Podstawowym materiałem budowlanym była specjalnie wypalana, odporna na wilgoć cegła licówka i cegła glazurowana białą polewą. Na wielką skalę stosowano bloki granitowe i z piaskowca.
Pierwsza oczyszczona woda popłynęła do mieszkańców Warszawy 3 lipca 1886 r. z filtrów posiadających jedną grupę filtrów powolnych, jeden zbiornik wody czystej, jedną halę pomp i wieżę ciśnień.
W czasach Lindleya sieć wodociągowa Warszawy dzieliła się na:
Na system wodociągów warszawskich składały się Stacja Filtrów – filtry Lindleya – oraz Stacja Pomp Rzecznych Zakładu Wodociągu Centralnego, gdzie z Wisły czerpano wodę i przewodami przesyłowymi kierowano na Stacje Filtrów (Zakład Wodociągu Centralnego).
Urządzenia Stacji Filtrów zostały przykryte ziemią. Pod nasypami znajdują się obecnie cztery osadniki wody surowej, sześć grup filtrów powolnych oraz dziewięć zbiorników wody czystej. W miejscu siódmej grupy filtrów powolnych został wybudowany Zakład Ozonowania oraz filtry węglowe.
W początkowym okresie woda ze Stacji Pomp Rzecznych była kierowana do filtrów powolnych, których niektóre komory pełniły funkcję krytych osadników. Przefiltrowana woda była kierowana do zbiorników wody czystej, a następnie do hal pomp, skąd była tłoczona do wieży ciśnień, gdzie rozpoczynała się sieć wodociągowa Górnego Miasta.
W kilka lat po uruchomieniu filtrów konieczne było dodanie krytych osadników przed skierowaniem wody do filtrów powolnych, gdyż przeprowadzone badania wykazały złą jakość wody. W tym celu po 1890 r. powiększono teren stacji i rozpoczęto budowę osadników.
Zwiększające się zapotrzebowanie na wodę doprowadziło do wybudowania w latach 1930-1933 Zakładu Filtrów Pospiesznych, który uzdatnia wodę z czterech ujęć poddennych PU1, PU2, PU3 i PU4. Po jego uruchomieniu woda ze Stacji Pomp Rzecznych była tłoczona do zbiorników wyrównawczych (dawnych krytych osadników) i dalej do filtrów pośpiesznych, a z nich do filtrów powolnych.
W 1931 wprowadzono chlorowanie wody opuszczającej filtry powolne.
W latach 2008–2010 wybudowano stację ozonowania pośredniego i filtrowania na węglu aktywnym. Znajdują się w niej 3 generatory ozonu i 18 komór filtrów węglowych[3]. Architektonicznie nawiązuje ona starszych obiektów stacji – materiał budowlany (cegła klinkierowa, piaskowiec) i stylizacja ornamentów do dziewiętnastowiecznych budowli stacji, a płaskorzeźby do reliefów w stylu art deco z międzywojennej stacji filtrów pospiesznych[4]. Stacja w wyniku konkursu otrzymała nazwę „Socrates”[5].
Zakład Wodociągu Centralnego to najstarszy z trzech warszawskich wodociągów. Dostarcza mieszkańcom Warszawy wodę od 3 lipca 1886 r. Jako jedyny posiada dwa ciągi technologiczne:
W lipcu oraz sierpniu każdego roku Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w m.st. Warszawie S.A. organizuje cyklicznie Dni Otwarte Filtrów Warszawskich. Zwiedzanie z przewodnikiem jest bezpłatne po uprzednim odebraniu wejściówek na portierni Stacji Filtrów przy ul. Koszykowej 81[6].
Teren stacji filtrów ma charakter zabudowy przemysłowej i urządzeń komunalnych, jednak w dużej mierze pokryty jest zielenią miejską. Pełni on funkcję klina nawietrzającego centrum miasta[7]. Na jego terenie znajduje się aleja platanowa leżąca na linii Drogi Królewskiej (fragmentu osi stanisławowskiej)[8].
Filtry Lindleya obejmowano ochroną jako zabytek stopniowo. 1 marca 1973 roku do rejestru zabytków (pod numerem A-813) wpisano następujące obiekty[9]:
26 marca 2008 roku listę tę uzupełniono o kolejne obiekty (numer A-788)[9]:
18 stycznia 2012 roku na mocy rozporządzenia prezydenta RP cały zespół filtrów uznano za pomnik historii. Status ten przyznano obiektom na całej działce – zarówno dziewiętnasto- i dwudziestowiecznym, wpisanym do rejestru zabytków, jak i świeżo wybudowanym budynkom oraz zieleni miejskiej[10].
