Fort VII w Poznaniu (obóz zagłady)

Główna brama koszar Fortu VII

Napis nad wejściem do Fortu Konzentrationslager Posen - Obóz Koncentracyjny Poznań

"Schody śmierci"

Schron nr 17 w wale artyleryjskim, użyty jako komora gazowa, w której między innymi stracono chorych psychicznie pacjentów ze szpitala w Owińskach

Fort VII w Poznaniu właściwie KL Posen - niemiecki nazistowski obóz zagłady utworzony na terenie Fortu VII Twierdzy Poznań. Działający w latach 1939-1945, kolejno jako obóz koncentracyjny, więzienie policyjne Gestapo oraz obóz przejściowy (niem. Durchgangslager).

Początkowo, od 10 października 1939 do połowy listopada 1939, funkcjonujący jako pierwszy w okupowanej przez III Rzeszę Polsce obóz koncentracyjny (niem. Konzentrationslager Fort VII Posen). Utworzony prawdopodobnie na mocy decyzji namiestnika Rzeszy (niem. Reichsstatthalter) na województwo poznańskie, Arthura Greisera. KL Posen, był pierwszym obozem koncentracyjnym, stworzonym przez Niemców na ziemiach polskich. Pierwszym komendantem niemieckiego obozu śmierci został SS-Sturmbannführer Herbert Lange.

Na terenie obozu poniosło śmierć ok. 20 tysięcy Wielkopolan. Uwięzieni w nim Polacy byli rozstrzeliwani, torturowani, wieszani, zrzucani ze schodów lub umierali z powodu ciężkich warunków panujących w celach więziennych.Tu w Poznaniu Niemcy już w październiku 1939 roku po raz pierwszy w Europie użyli gazu do mordowania ludności cywilnej. W październiku 1939 roku w bunkrze 17 zamordowano ok. 400 pacjentów i personel medyczny szpitala psychiatrycznego w Owińskach oraz oddziału psychiatrycznego szpitala przy ul. Grobla w Poznaniu.

Obecnie Instytut Pamięci Narodowej prowadzi śledztwo w sprawie zbrodni nazistowskich popełnionych na terenie Fortu VII w latach 1939-1945.

Na terenie Fortu VII działa dziś Muzeum Martyrologii Wielkopolan Fort VII, otwarte do zwiedzania.

Ofiary

Na terenie obozu zagłady w Forcie VII zginęło wielu przedstawicieli wielkopolskiej inteligencji, zaangażowanych w polskim życiu społecznym i politycznym, uczestników powstania wielkopolskiego, patriotów będących członkami wpływowych polskich środowisk Poznania, wśród nich znajdowali się m.in.:

• Stefan Balicki - literat, felietonista, powieściopisarz i krytyk literacki z Poznania (data śmierci marzec 1943).
• Stefan Cybichowski - inżynier architekt i radny miasta Poznania (rozstrzelany w styczniu 1940).
• Stanisław Kalandyk - wybitny uczony polski, doktor fizyki, profesor Uniwersytetu Poznańskiego i dziekan Wydziału Lekarskiego tej uczelni (oficjalnie podano iż rzekomo zmarł z przyczyn naturalnych, najprawdopodobniej został zakatowany w styczniu 1940).
• Mikołaj Kiedacz - doktor nauk prawnych, działacz społeczny i polityczny, prezydent Poznania (zamordowany 25 października 1939 r.)
• Roman Konkiewicz - doktor nauk medycznych, lekarz, uczestnik powstania wielkopolskiego i plebiscytu na Śląsku, prezes Poznańsko-Pomorskiej Izby Lekarskiej oraz wieloletni prezes Zarządu Wojewódzkiego Polskiego Związku Zachodniego (zginął w styczniu 1940).
• Tadeusz Kuczma - doktor nauk prawnych, asystent prawa karnego Uniwersytetu Poznańskiego oraz wiceprokurator Sądu Okręgowego w Poznaniu (zamordowany w styczniu 1940).
• Gustaw Manitius - ksiądz, senior wielkopolskiej Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego (zamordowany w lutym 1940).
• Czesław Michałowicz - ksiądz, długoletni sekretarz generalny Związku Katolickiego Robotników Polskich w Poznaniu, redaktor organu prasowego tej organizacji, gazety "Robotnik" (zginął męczeńską śmiercią w listopadzie 1939)
• Ludwik Mzyk - błogosławiony i męczennik Kościoła katolickiego, duchowny rzymskokatolicki, werbista
• Wincenty Nowaczyński - pułkownik piechoty Wojska Polskiego (zamordowany 31 stycznia 1940).
• Romuald Paczkowski - doktor nauk prawnych i profesor Uniwersytetu Poznańskiego (rozstrzelany w styczniu 1940).
• Nikodem Pajzderski - doktor, mediewista, historyk sztuki i zasłużony organizator muzealnictwa wielkopolskiego, współorganizator PeWuKi w 1929 (zginął w styczniu 1940).
• Stanisław Pawłowski - wybitny polski geograf, uczony o światowym rozgłosie i ogromnym dorobku naukowym, profesor Uniwersytetu Poznańskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności, wiceprezes poznańskiego oddziału Ligi Morskiej i Kolonialnej (zamordowany w styczniu 1940).
• Leon Prauziński - artysta malarz, znany z działalności powstańczej, Niemcy nie mogli mu wybaczyć twórczości artystycznej dotyczącej polskiego partiotyzmu, obrazów i grafik upamiętniających czyny powstańców wielkopolskich (zamordowany w styczniu 1940).
• Celestyn Rydlewski - doktor, uczestnik konferencji pokojowej z Niemcami w Paryżu w 1919, członek międzynarodowej komisji granicznej w sprawie ustalenia granic Polski z Wolnym Miastem Gdańsk w 1921, znany lekarz i działacz narodowy z Wielkopolski (więziony w Forcie VII, następnie zamordowany w egzekucji poza obrębem fortu w 1940).
• Jan Pankracy Stark - adwokat, przewodniczący klubu narodowego radnych w Radzie Miejskiej Poznania (skatowany w śledztwie, zmarł na skutek obrażeń podczas tortur w styczniu 1942).
• Jan Wojkiewicz - działacz ruchu ludowego, prezes Wojewódzkiego Zarządu Wielkopolskiego Związku Młodzieży Wiejskiej "Wici", wiceprezes Wojewódzkiego Zarządu Stronnictwa Ludowego i delegat Rządu Polskiego w Londynie na ziemie odzyskane (rozstrzelany w styczniu 1942).
• Guntram Rolbiecki - doktor, asystent zakładu historii gospodarczej Uniwersytetu Poznańskiego (data śmierci styczeń 1943).
• Franciszek Witaszek - doktor nauk medycznych, asystent Uniwersytetu Poznańskiego i sekretarz poznańskiego oddziału Związku Lekarzy (zamordowany w styczniu 1943).
• Henryk Günther - lekarz medycyny z Poznania.
• Florian Marciniak - harcmistrz, pierwszy naczelnik Szarych Szeregów, więziony w Forcie VII, zamordowany w Groß-Rosen
• Jan Skrzypczak - komendant poznańskiej chorągwi Szarych Szeregów

oraz wielu innych Polaków.

Zobacz też

• Fort VII w Poznaniu
• Akcja T4

Linki zewnętrzne

• Muzeum Martyrologii Wielkopolan - Fort VII - historia fortu i opis obozu zagłady

Przypisy