Franciszek II Habsburg

Franciszek II Habsburg z łaski Bożej cesarz rzymski, król Niemiec, król Węgier i Czech, Galicji i Lodomerii, arcyksiążę Austrii, wielki książę Toskanii, wielki książę Siedmiogrodu, książę Mediolanu, Luksemburga, Cieszyna, etc. cesarz Austrii, król Lombardii i Wenecji, prezydent Związku Niemieckiego, etc.
Cesarz rzymsko-niemiecki
Okres panowania	od 14 lipca 1792 do 6 sierpnia 1806
Poprzednik	Leopold II Habsburg
Następca	rozwiązanie Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego
Arcyksiążę Austrii , król Czech i Węgier Cesarz Austrii (od 11 sierpnia 1804)
Okres panowania	od 1 marca 1792 do 2 marca 1835
Poprzednik	Leopold II Habsburg
Następca	Ferdynand I Habsburg
Dane biograficzne
Dynastia	Dom Habsbursko-Lotaryński
Urodzony	12 lutego 1768 Florencja
Zmarł	2 marca 1835 Wiedeń
Ojciec	Leopold II Habsburg
Matka	Maria Ludwika Burbon
Żona	Elżbieta Wirtemberska Maria Teresa Burbon-Sycylijska Maria Ludwika Habsburg-Este Karolina Augusta Wittelsbach
Dzieci	Maria Ludwika Austriaczka Ferdynand I Habsburg (cesarz austriacki) Maria Leopoldyna Habsburg Franciszek Karol Habsburg

Franciszek II (I) Habsburg (niem. Franz II. (I.) Joseph Karl, ur. 12 lutego 1768 we Florencji, zm. 2 marca 1835 w Wiedniu) – w latach 1792-1806 ostatni cesarz rzymsko-niemiecki, król Czech i Węgier w latach 1792-1835, pierwszy cesarz Austrii (jako Franciszek I) 1804-1835. Syn cesarza Leopolda II i Marii Ludwiki Burbon, księżniczki hiszpańskiej. Ojciec cesarza Austrii Ferdynanda I oraz Marii Ludwiki, drugiej żony Napoleona Bonaparte.

Wybór na cesarza

Jego narodziny przyjęto w rodzinie cesarskiej z wielką radością. Babka, cesarzowa Maria Teresa Habsburg, miała wykrzykiwać z radości: Poldek ma syna! Poldek ma syna!^{[potrzebne źródło]}. Wczesne lata życia Franciszek spędził na dworze ojca we Florencji. W 1784 został wysłany do Wiednia, gdzie wychowywał się pod okiem stryja, cesarza Józefa II. Podczas VIII wojny austriacko-tureckiej kilkakrotnie u boku stryja odwiedzał wojska austriackie na linii frontu.

9 stycznia 1788 w Wiedniu poślubił Elżbietę Wilhelminę (1767-1790), córkę księcia wirtemberskiego Fryderyka Eugeniusza i księżniczki Brandenburgii-Schwedt Fryderyki Doroty Zofii. Elżbieta zmarła dzień po narodzinach córki Luizy (Ludwiki) Marii (1790-1791).

Józef II zmarł bezpotomnie w 1790 i cesarzem został ojciec Franciszka, Leopold II. Franciszek objął tron cesarski po śmierci ojca w 1792 Został wybrany na cesarza 5 lipca 1792 roku we Frankfurcie przez następujących elektorów: on sam jako król Czech, król Prus Fryderyk Wilhelm II Hohenzollern jako margrabia brandenburski, książę saski Fryderyk August III, książę bawarski Karol IV Teodor Wittelsbach, król Wielkiej Brytanii Jerzy III jako książę hanowerski, arcybiskup Moguncji Friedrich Karl Joseph von Erthal, arcybiskup Trewiru Klemens Wacław Wettyn i arcybiskup Kolonii Maksymilian Franciszek Habsburg. Koronacja Franciszka odbyła się 14 lipca we Frankfurcie nad Menem. 6 czerwca został ukoronowany w Budzie na króla Węgier, a 9 sierpnia w Pradze na króla Czech.

19 marca 1790 w Wiedniu poślubił Marię Teresę Burbon (1772-1807), córkę króla Sycylii i Neapolu Ferdynanda I i Marii Karoliny Habsburg. Franciszek i Maria Teresa mieli 12 dzieci:

• Maria Ludwika (1791-1847)

∞ cesarz francuzów Napoleon Bonaparte

• Ferdynand (1793-1875), cesarz Austrii
• Maria Karolina (1794-1795)
• Karolina (1795-1799)
• Maria Leopoldyna (1797-1826)

∞ cesarz Brazylii i król Portugalii Piotra I Bragança

• Maria Klementyna (1798-1881)

∞ książę Salerno Leopold Burbon-Sycylijski

• Józef (1799-1807)
• Maria Karolina (1801-1832)

∞ książę Saksonii Fryderyka Augusta II Wettyna, późniejszy król

• Franciszek Karol (1802-1878

∞ księżniczka Bawarii Zofia Wittelsbach, ojciec cesarza Austrii Franciszka Józefa, cesarza Meksyku Maksymiliana

• Maria Anna (1804-1858)
• Jan Nepomucen (1805-1809)
• Amalia (1807)

Po śmierci Marii Teresy, ożenił się po raz trzeci. 6 stycznia 1808 roku poślubił księżniczkę Marię Ludwikę Habsburg-Este (1787-1816), córkę arcyksięcia Ferdynanda Habsburga i Marii Beatrycze d'Este. Para nie miała dzieci. Maria Ludwika zmarła w wieku 28 lat.

29 października 1816 roku w wieku 48 lat poślubił 24 letnią księżniczkę bawarską Karolinę Augustę Wittelsbach, córkę króla Bawarii Maksymiliana I Józefa i Augusty Wilhelminy Marii Hessen-Darmstadt. Również z tego małżeństwa Franciszek nie miał dzieci.

Wojny z rewolucyjną Francją

Portret konny Franciszka I

W przeciwieństwie do swoich oświeconych poprzedników Franciszek był zadeklarowanym konserwatystą. Z niepokojem obserwował rewolucyjne wydarzenia we Francji. 20 kwietnia 1792 Austria wypowiedziała Francji wojnę. Powstała I koalicja antyfrancuska w skład której weszła Austria, Prusy, Wielka Brytania, Hiszpania, Portugalia, Sardynia i Neapol. Jednak letnia kampania 1792 nie przyniosła sukcesów. Ofensywa prusko-austriacka została powstrzymana 20 września pod Valmy. Porażką zakończyło się również austriackie oblężenie Lille, a Francuzi odnieśli sukcesy w Alzacji. W kolejnych latach Francuzi odnosili kolejne sukcesy. W latach 1794-1795 zajęli austriackie Niderlandy. Austriacy odnosili również porażki na froncie włoskim, gdzie dowodził generał Napoleon Bonaparte. Na mocy pokoju w Campo Formio z 1797 Austriacy utracili Mediolan. Uzyskali natomiast część obalonej Republiki Weneckiej - Dalmację, Istrię i samą Wenecję.

Zajęta głównie działaniami wobec Francji, Austria nie brała udziału w II rozbiorze Polski w 1793 Franciszek był z tego faktu wielce niezadowolony i zdymisjonował swojego ministra, Philippa von Cobenzla. Jego miejsce zajął Johann Amadeus Franz de Paula Thugut. Choć zajęta wojnami z rewolucyjną Francją Austria nie wzięła udziału w tłumieniu insurekcji kościuszkowskiej, w 1795 wraz z cesarzową Rosji Katarzyną II i królem Prus Fryderykiem Wilhelmem II Franciszek wziął udział w III rozbiorze Polski. Tym razem ubiegł Prusy w inicjatywie rozbiorów i pierwszy skontaktował się z carycą.

Pokój z Francją nie trwał długo. W 1799 powstała II koalicja antyfrancuska, w skład której weszły Austria, państwa niemieckie, Wielka Brytania, Neapol, Rosja i Turcja. Wojska austriacko-rosyjskie odniosły pewne sukcesy we Włoszech, ale w 1799 Rosja wycofała się z wojny po fiasku wyprawy na Zurych. Przyczyniła się do tego niekompetencja austriackich generałów, którzy wyposażyli rosyjskiego dowódcę Suworowa w niedokładne mapy, w efekcie czego Suworow pobłądził w Alpach. W 1800 Napoleon zadał Austriakom klęskę pod Marengo i wyrzucił ich z Italii. Niepowodzenia wojenne spowodowały upadek Thuguta. Jego miejsce zajął Ludwig Cobenzl, który przystąpił do rokowań z Francją. Ich owocem był podpisany 9 lutego 1801 pokój w Lunéville. W 1803 na polecenie Napoleona dokonano zmian w organizacji Rzeszy, likwidując księstwa biskupie i mniejsze miasta, tradycyjnie przyjazne dynastii austriackiej.

Wojny napoleońskie

Franciszek I z rodziną

11 sierpnia 1804, wobec fiaska prób uzyskania od książąt Rzeszy dziedziczności tytułu cesarza rzymskiego, przyjął dziedziczny tytuł cesarza Austrii jako Franciszek I. W ten sposób formalnie powstało Cesarstwo Austriackie, obejmujące wszystkie dziedziczne posiadłości Habsburgów. Była to również odpowiedź na przyjęcie przez Napoleona tytułu cesarza Francuzów. Przez niecałe dwa lata Franciszek był określany jako "cesarz Niemiec i Austrii" i jako podwójny cesarz, "dwucesarz" (niem. Doppelkaiser).

Wkrótce potem zawiązano III koalicję antyfrancuską. W 1805 austriacka armia zaatakowała Bawarię, ale została wymanewrowana przez Napoleona i w październiku skapitulowała pod Ulm. Franciszek musiał uznać królewskie tytuły, przyjęte pod patronatem Napoleona przez władców Bawarii i Wirtembergii i zadowolić się jedynie deklaracją, że nie oznacza to secesji obu krajów z Rzeszy Niemieckiej. 2 grudnia 1805 połączone siły austriacko-rosyjskie (Franciszek i car Aleksander I) przegrały bitwę z Francuzami pod Austerlitz. Pokojem w Preszburgu Austria oddawała Francji Dalmację, Wenecję, Tyrol i Górną Szwabię. Porażka osłabiła austriacką pozycję w I Rzeszy. 12 lipca 1806 powstał Związek Reński, obejmujący większość państw niemieckich a Franciszek został zmuszony przez zwycięskiego Napoleona do wydania aktu, w którym zrzekał się tytułów cesarza rzymskiego i króla niemieckiego (abdykował 6 sierpnia 1806) oraz zwolniał stany Rzeszy ze zobowiązań względem Cesarstwa. Był to koniec Świętego Cesarstwa Rzymskiego. W ten sposób tradycja cesarstwa Franków i protektorat nad Niemcami przechodził w ręce Francuzów.

Przez kolejne trzy lata Austria stała przy boku Napoleona. Jednak francuska inwazja na Hiszpanię i obalenie dynastii Burbonów zaniepokoiły dwór cesarski. W 1809 wybuchła kolejna wojna Austrii z Francją. Zakończyła się ona jeszcze w tym samym roku klęską pod Wagram, która kosztowała Austrię utratę części Galicji, ziem III rozbioru Polski. Terytoria te zostały przyłączone do Księstwa Warszawskiego. Na rzecz samego Napoleona utracił natomiast wybrzeże dalmatyńskie, a Salzburg przypadł Bawarii (pokój w Schönbrunn). W 1810 córka Franciszka I Maria Ludwika Austriaczka została nową żoną Napoleona. Odtąd zneutralizowana Austria dostała się w orbitę francuskich wpływów, podobnie jak Prusy po bitwie pod Frydlandem w 1807.

6 stycznia 1808 w Wiedniu poślubił Marię Ludwikę Habsburg-Este (14 grudnia 1787 - 7 kwietnia 1816), córkę arcyksięcia Ferdynanda Habsburga i Marii Beatrycze d'Este, córki Herculesa III d'Este.

Cesarz Franciszek I

Tymczasem nowy kierownik austriackiej polityki, Klemens Lothar von Metternich, utrzymywał ścisły sojusz z Francją. Wojska austriackie brały udział w wyprawie na Rosję w 1812. Jednak klęska Wielkiej Armii sprawiła, że od początku 1813 Metternich zaczął się powoli wycofywać z sojuszu z Francją. W sierpniu 1813 Austria wypowiedziała Francji wojnę. Franciszek I był gospodarzem kongresu wiedeńskiego (1814-1815) i współzałożycielem Świętego Przymierza (wraz z carem Rosji Aleksandrem I i królem Prus Fryderykiem Wilhelmem III). Kongres wiedeński przyniósł Austrii niewielkie nabytki terytorialne, Habsburgowie nie odzyskali ziem III rozbioru Polski, które przypadły Rosji, jako pogromczyni Napoleona, i weszły w skład Królestwa Polskiego.

Epoka Metternicha

Cesarz Franciszek I

Po klęskach w wojnach napoleońskich ster rządów coraz bardziej przechodził w ręce księcia Metternicha, którego cesarz mianował najpierw ministrem spraw zagranicznych, a potem kanclerzem cesarstwa austriackiego. Ponieważ Metternich uważał, iż godność cesarza rzymskiego byłaby po 1815 dla Habsburgów bardziej ciężarem niż źródłem korzyści, pokonanie Napoleona nie przyniosło zjednoczenia Niemiec. Zawiązano jedynie konfederację państw niemieckich – Związek Niemiecki z cesarzem Austrii jako przewodniczącym ex officio. Metternich starał się za to uczynić z Austrii przywódcę Świętego Przymierza i energicznie włączył się w działania tego sojuszu występując z inicjatywami zwoływania kolejnych kongresów.

29 października 1816 Franciszek ożenił się po raz czwarty. W Monachium poślubił Karolinę Augustę Wittelsbach (8 lutego 1792 - 9 lutego 1873), córkę króla Bawarii Maksymiliana I Józefa i Augusty Wilhelminy Marii, córki księcia Jerzego Wilhelma.

Franciszek zmarł w 1835. Jego następcą został jego najstarszy syn, upośledzony umysłowo Ferdynand. Franciszek został pochowany w grobie nr 57 w krypcie cesarskiej kościoła Kapucynów w Wiedniu.

Pełna tytulatura

Liczne zmiany terytorialne epoki wojen napoleońskich pociągały za sobą także przekształcenia tytulatury Franciszka II. Poniżej wybrane przyłady.

• Wersja z lat 1804-1806:

Franciszek, z Bożej łaski uświęcony i wybrany cesarz rzymski, po wieki August, oraz dziedziczny cesarz Austrii, król niemiecki, Jerozolimy, król Węgier, król Czech, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, Galicji i Lodomerii, etc. etc. arcyksiążę Austrii, wielki książę Krakowa, książę Lotaryngii, Wenecji, Salzburga, Styrii, Karyntii i Karnioli, wielki książę Siedmiogrodu, margrabia Moraw, Wirtembergii, Parmy, Piacenzy i Guastalli, Górnego i Dolnego Śląska, Oświęcimia i Zatoru, Cieszyna i Friuli, książę Szwabii, Eichstädt, Passawy, Trydentu, Briksen, Berchtoldsgaden oraz Lindau, uksiążęcony hrabia Habsburga, Kyburga, Gorycji, Gradiszki i Tyrolu, margrabia Burgau, Górnych i Dolnych Łużyc oraz Istrii, landgraf Bryzogwii, Ortenau oraz Nellenburga, hrabia Montfort i Hohenems, Górnego i Dolnego Hohenberga, Bregenz, Sonnenberga i Rothenfels, Blumeneck oraz Höfen, pan Marchii Wendyjskiej, Werony, Padwy, etc. etc.

• Wersja po roku 1815:

Franciszek, z Bożej łaski cesarz Austrii, król Jerozolimy, Węgier, Czech, Lombardii i Wenecji, Dalmacji, Chorwacji, Slawonii, Galicji i Lodomerii etc. arcyksiążę Austrii, wielki książę Toskanii, książę Lotaryngii, Styrii, Karyntii i Karnioli, Górnego i Dolnego Śląska, Oświęcimia, Zatoru, Cieszyna, Friuli, etc. wielki książę Siedmiogrodu, margrabia Moraw, hrabia Habsburga, Tyrolu, Kyburga, Gorycji i Gradiszki, margrabia Górnych i Dolnych Łużyc oraz Istrii, pan Triestu i Marchii Wendyjskiej, etc. etc.

Genealogia

Franciszek I Lotaryński ur. 8 XII 1708 zm. 18 VIII 1765

Maria Teresa Habsburg ur. 13 V 1717 zm. 29 XI 1780

Karol III Burbon ur. 20 I 1716 zm. 14 XII 1788

Maria Amalia Wettyn ur. 24 XI 1724 zm. 27 IX 1760

Leopold II Habsburg ur. 5 V 1747 zm. 1 III 1792

Maria Ludwika Burbon ur. 24 XI 1745 zm. 15 V 1792

1 Elżbieta Wirtemberska ur. 21 IV 1767 zm. 18 II 1790 OO   6 I 1788		2 Maria Teresa Burbon 1) ur. 6 VI 1772 zm. 13 IV 1807 OO   19 IX 1790		Franciszek II Habsburg ur. 12 II 1768 zm. 2 III 1835		3 Maria Ludwika Habsburg-Este 2) ur. 14 XII 1787 zm. 7 IV 1817 OO   6 I 1808		4 Karolina Wittelsbach 3) ur. 8 II 1792 zm. 9 II 1873 OO   10 XI 1816
	1		2		2		2		2
Ludwika Habsburg  ur. 18 II 1790  zm. 24 VI 1791		Maria Ludwika Habsburg  ur. 12 XII 1791  zm. 17 XII 1847		Ferdynand I Habsburg  ur. 19 IV 1793  zm. 29 VI 1875		Maria Karolina Habsburg  ur. 8 VI 1794  zm. 16 III 1795		Karolina Habsburg  ur. 9 XII 1795  zm. 30 VI 1799
	2		2		2		2		2
Maria Leopoldyna Habsburg 4)  ur. 22 I 1797  zm. 11 XII 1826		Maria Klementyna Habsburg  ur. 1 III 1798  zm. 3 IX 1881		Józef Habsburg  ur. 9 IV 1799  zm. 30 VI 1807		Maria Karolina Habsburg  ur. 8 IV 1801  zm. 22 V 1832		Franciszek Karol Habsburg 5)  ur. 7 XII 1802  zm. 8 III 1878
	2		2		2
Maria Anna Habsburg  ur. 8 VI 1804  zm. 28 XII 1858		Jan Nepomucen Habsburg  ur. 30 VIII 1805  zm. 19 II 1809		Amalia Habsburg  ur. 6 IV 1807  zm. 9 IV 1807

1. córka Ferdynanda I Burbona i Marii Karoliny Habsburg (córki Franciszka I Lotaryńskiego i Marii Teresy Habsburg)
2. córka Ferdynanda Habsburga (syna Franciszka I Lotaryńskiego i Marii Teresy Habsburg)
3. córka Maksymiliana I Józefa Wittelsbacha
4. żona Piotra I Braganzy
5. ojciec Franciszka Józefa I Habsburga

gengen

Bibliografia

• J. Krasuski, Historia Niemiec, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 2002. ISBN 83-04-04422-6
• M. Serwański, J. Dobosz (red.), Słownik władców Europy nowożytnej i najnowszej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002. ISBN 83-7177-118-5
• Emanuel Rostworowski, Historia powszechna. Wiek XVIII, wyd. XI, Wydawnictwa Naukowe PWN, Warszawa 2004, ISBN 83-01-13838-6
• H. Wereszycki, Historia Austrii, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1986.
• M. Żywczyński, Historia Powszechna 1789-1870, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001. ISBN 83-01-11992-6

Poprzednik Leopold II Habsburg

Cesarz rzymsko-niemiecki 1792-1806

Następca rozwiązanie Świętego Cesarstwa Rzymskiego (I Rzeszy) Napoleon I Bonaparte (Prezydent Związku Reńskiego)

Poprzednik tytuł nie istniał

Cesarz Austrii 1804-1835

Następca Ferdynand I Habsburg

Poprzednik Leopold II Habsburg

Król Niemiec 1792-1806

Następca rozwiązanie Świętego Cesarstwa Rzymskiego (I Rzeszy) Napoleon I Bonaparte (Prezydent Związku Reńskiego)

Poprzednik Leopold II Habsburg

Król Czech 1792-1835

Następca Ferdynand V Habsburg

Poprzednik Leopold II Habsburg

Król Węgier 1792-1835

Następca Ferdynand V Habsburg

Poprzednik Leopold II Habsburg

Król Galicji i Lodomerii 1792-1835

Następca Ferdynand I Habsburg

Poprzednik tytuł nie istniał

Król Lombardii i Wenecji 1815-1835

Następca Ferdynand I Habsburg

Poprzednik Leopold VII Habsburg

Arcyksiążę Austrii 1792-1835

Następca Ferdynand I Habsburg

Poprzednik Leopold II Habsburg

wielki książę Siedmiogrodu 1792-1835

Następca Ferdynand I Habsburg

Poprzednik Leopold II Habsburg

Władca austriackich Niderlandów 1792-1795

Następca utrata na rzecz Francji

Poprzednik Leopold II Habsburg Republika Cisalpińska

Książę Mediolanu 1792-1797 1799-1800

Następca Republika Cisalpińska Prowincjonalna Komisja Rządowa

Poprzednik Leopold II Hasburg

głowa Domu Habsburskiego 1792-1835

Następca Ferdynand I Habsburg

Poprzednik Napoleon I Bonaparte (Prezydent Związku Reńskiego)

Prezydent Związku niemieckiego 1815-1835

Następca Ferdynand I Habsburg