Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Góra Świętej Anny | |
 Dwujęzyczna tablica przy wjeździe do wsi |
|
| Państwo |  Polska |
| Województwo | opolskie |
| Powiat | strzelecki |
| Gmina | Leśnica |
| Wysokość | 350[1] m n.p.m. |
| Liczba ludności (2009) | 464 |
| Strefa numeracyjna | (+48) 77 |
| Kod pocztowy | 47-154 |
| Tablice rejestracyjne | OST |
|
Położenie na mapie Polski
  Góra Świętej Anny
|
|
| Na mapach: | |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
| Strona internetowa miejscowości | |
Góra Świętej Anny (dodatkowa nazwa w j. niem. Sankt Annaberg[2]; hist. pol. Święta Anna[3], niem. Annaberg[4], śl. Świyntô Anna[5], Anaberg[6]) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie strzeleckim, w gminie Leśnica, na Górnym Śląsku. Część wsi leży na stokach wzniesienia o tej samej nazwie, na którym niegdyś znajdowała się pogańska świątynia, a obecnie stoi bazylika i sanktuarium, z figurką św. Anny Samotrzeciej (XV wiek).
Spis treści |
W latach 80. XV wieku na szczycie góry zbudowano kościół. Pierwsze wzmianki o wsi są w źródłach z 1679 roku. Kiedyś jej niemiecka nazwa brzmiała Annaberg, Ślązacy nazywali ją "Chełmską Górą"[7] (choć obecnie popularnie określają ją Anaberg[6]), od klasztoru znajdującego się na górze oraz pielgrzymek katolickich upowszechniła się także nazwa polska Święta Anna (Świyntô Anna[5]). Na Sankt Annaberg oficjalnie zmieniły ją władze niemieckie w 1934 (choć używano już tej nazwy wcześniej, m.in. na mapach i pocztówkach, na przemian z Annaberg), ale już w 1941 została wprowadzona świecka nazwa Annaberg O.S.[8].
W 1720 roku wioska liczyła 54 mieszkańców, liczba ta wzrosła w 1843 roku do 476, a w 1910 roku do 707 mieszkańców, (558 mówiących w j. polskim, 115 mówiących w j. niemieckim, 31 w obu). W 1861 wieś występuje jako ośrodek rzemieślniczy i miejsce targowe. Wśród mieszkańców wymienia się wtedy 85 rzemieślników, którzy reprezentowali 13 specjalności. Od XVIII wieku zaczęto wydobycie nefelinitu, a od początku XIX w. powstają regularne kamieniołomy tej skały i dodatkowo pierwsze kamieniołomy wapienia. Intensywne wydobycie nefelinitu oraz wapienia trwa do lat 80. XIX w., a w kamieniołomie będącym obecnie rezerwatem, obie kopaliny wydobywa się do 1946[9][10][11][12].
W plebiscycie na Górnym Śląsku 1921 403 głosujących gminy Annaberg wypowiedziało się za pozostaniem w Niemczech, 91 było za Polską a trzy głosy były nieważne[13]. W maju tego roku w tym rejonie miały miejsce krwawe walki podczas III powstania śląskiego. Obecnie upamiętnia je monumentalny Pomnik Czynu Powstańczego autorstwa Xawerego Dunikowskiego. Niemcy po ponownym zajęciu wsi zamordowali 3 mieszkańców: Ignacego Kwiotka, Ignacego Kwittka i Poloka[potrzebne źródło].
W latach 20. zrodził się projekt zmiany nazwy miejscowości z Annaberg na Ahnenberg ("Góra Przodków"), który jednak nie został zrealizowany[14].
Poniżej wsi od 1936 znajdował się Dom Polski zwany "Pod Chełmskim Wierchem", gdzie odbywały się zjazdy oraz kursy polskich organizacji działających w przedwojennych Niemczech. W 1936 roku na szczycie góry odbył się Zjazd Polaków Śląska Opolskiego, który zgromadził 6000 Polaków[7]. Obecnie w budynku tym znajduje się filia Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu[15].
W czasie II wojny światowej Niemcy założyli żydowski obóz pracy, w rejonie dzisiejszego Muzeum Czynu Powstańczego. Ofiary obozu prawdopodobnie pochowano na jego terenie.
W latach 1945-54 siedziba gminy Góra Św. Anny.
Od 1988 r. wieś jest centrum Parku Krajobrazowego Góra Świętej Anny obejmującego grzbiet Chełma, a więc zachodnią część Wyżyny Śląskiej. We wsi znajduje się niewielkie muzeum przyrodnicze Parku, a przy drodze ze wsi do Leśnicy jest Muzeum Czynu Powstańczego.
W 1996 roku liczba mieszkańców zmniejszyła się do 560.
Co roku na Górze Św. Anny (w II poł. lipca) organizowane jest Święto Młodzieży – ogólnopolski zjazd młodzieży katolickiej. W tym czasie górę odwiedza ok. 2000 wiernych z Polski i zagranicy.
Przez północny kraniec wsi przebiega Autostrada A4, która w tym miejscu posiada po trzy pasy ruchu w każdym kierunku, aby ułatwić wyprzedzanie wolno jadących pod górę samochodów ciężarowych. Urządzony jest też MOP, który jednak ma połączenie z zabytkami i rezerwatem tylko dla pieszych.
Pierwszy kościół (pw. św. Jerzego) na górze został zbudowany w 1480 z fundacji Mikołaja i Krzysztofa Strzał (Strzel), właścicieli Poręby, Leśnicy i Żyrowej. Na początku XVII wieku przeniesiono z Ujazdu do tutejszego kościoła słynącą cudami drewnianą figurkę św. Anny Samotrzeciej (z ok. 1480), zawierającą relikwie świętej. Zmieniono też wtedy nazwę kościoła i samej góry (wcześniej zwanej Górą Św. Jerzego). W 1655 r. na Górę Św. Anny przybyło pod przewodnictwem O. Franciszka Rychłowskiego 30 franciszkanów z Krakowa, który opuścili w czasie wojny polsko-szwedzkiej, gdy spalono ich klasztor. Za zgodą kapituły z O. Krystianem Chojeckim na czele oraz właściciela ziemi opolskiej, Króla Polski Jana Kazimierza w 1656-1659 zbudowali oni drewniany klasztor na Górze św. Anny.
W latach 1671-1673 na miejscu starego zbudowano nowy kościół w stylu barokowym fundacji hrabiego Gaschina. W latach 1733-1749 powstał murowany zespół klasztorny, do którego w 1768 dobudowano Rajski Plac (dziedziniec arkadowy), na którym obecnie stoi 15 stuletnich konfesjonałów. Jednocześnie w 1754 na kościele dobudowano sygnaturkę. W latach 1700-1709 wybudowano z fundacji hrabiego Gaschina 33 kaplice kalwaryjne, na południowo-wschodnich stokach góry. Zaprojektował je opolski architekt Domenico Signo. Nominalnie były własnością parafii w Leśnicy, faktycznie nie były użytkowane aż do 1763, kiedy kalwarię przejęli zakonnicy z Góry św. Anny i podjęli działania by uczynić je miejscem pielgrzymowania. W okresie 1756-1764 odnowiono stare kaplice, dobudowano cztery nowe, w 1764 uzyskano odpust papieski dla kalwarii.
W roku 1766 r. O. Stefan Staniewski opracował program odprawianych na kalwarii nabożeństw, a teksty modlitw i pieśni umieścił rok później w polskim modlitewniku O. Wacław Waxmański. W dniu 12 września 1779 r. wyruszyła z Bytomia na Górę Św. Anny pierwsza śląska pielgrzymka, zapoczątkowując ruch pielgrzymkowy do sanktuarium. W związku ze wzrastającą ilością pielgrzymów kościół przebudowano w 1781 pod kierunkiem architekta ze Strzelec Opolskich Christopha Worbsa, który w latach 80 XVIII wieku kierował także renowacją i przebudową kalwarii (dodano m.in. kolejną kaplicę, kilka innych drewnianych zamieniono na murowane).
W 1810 klasztor uległ kasacji, a franciszkanów wysiedlono. Zakonnicy powrócili w 1860, odnowili kościół, w 1868 dobudowali wieżę zegarową, jednak w 1875 znów zostali wysiedleni, a klasztor zlikwidowano w związku z Kulturkampfem. Walce o zachowanie klasztoru oraz o roli świątyni dla ludu śląskiego poświęcony jest poemat księdza Bonczyka pt. Góra Chełmska z 1886. Zakonnicy wrócili w 1887 roku. W 1897 powstały oba istniejące dziś neobarokowe ołtarze boczne oraz ołtarz główny autorstwa czeskiego artysty Rajmonda Kutzery (zdemontowany w 1957), a w 1904-1905 znacząco przebudowano klasztor, m.in. jedno ze skrzydeł wg projektu franciszkanina Mansuetusa Fromma OFM[16]. Na przełomie XIX/XX wieku przebywał w klasztorze jako zakonnik Chryzogon Reisch, autor monograficznej pracy o historii tutejszego klasztoru. Pod koniec XIX wieku wykupiono duży kamieniołom nefelinitu tuż za północnym murem klasztoru, zasypano go i w 1912-1913 urządzono plac modlitewny i grotę na wzór groty z Lourdes projektu Bauma. W okresie 1913-1916 w 14 małych bocznych grotach zbudowano tam stacje Męki Pańskiej, częściowo fundowane przez rodziny poległych w I wojnie światowej. W 1928-1938 zbudowano na południe od klasztoru wielki Dom Pielgrzyma.
W 1939 r. Niemcy zabronili odprawiać w klasztorze msze w języku polskim, a 13 listopada 1940 roku wyrzucili franciszkanów z klasztoru, oddając budynek Niemcom z Rumunii, niszcząc przy okazji bibliotekę klasztorną, skuwając polskie napisy i konfiskując zbiory muzeum klasztornego. W czasie wojny, Niemcy aresztowali gwardiana Bonifacego Wiesiołka.
W okresie 1957-1963 Josef Mitschke dokonał gruntownej przebudowy wnętrza kościoła w stylu neobaroku, wykonując neobarokowe sztukaterie, malowidła ścienne i główny ołtarz, a w 1992 jego syn Georg zbudował neobarokowy prospekt organowy.
W roku 1949 miał miejsce zjazd kapłanów z udziałem prymasa Stefana Wyszyńskiego, a w 1983 świątynię odwiedził papież Jan Paweł II. Na jego cześć po stronie północnej bazyliki postawiono w 2000 pierwszy w woj. opolskim pomnik Jana Pawła II będący kopią monumentu z Płocka, autorstwa Zemły.
W latach 1934-1938 wykorzystując ukształtowanie terenu (nieczynny kamieniołom wapieni triasowych w zachodniej części wsi) Niemcy wybudowali na zboczu góry amfiteatr, na 7 tysięcy miejsc siedzących i 23 (wg innych źródeł 43 tys.) tysiące stojących. W roku 1938 odsłonięto na górnej krawędzi amfiteatru mauzoleum poświęcone niemieckim uczestnikom walk III powstania śląskiego. Mauzoleum w kształcie rotundy zbudowane było z bloków wapienia triasowego, zawierało też przypory z granitu permskiego spod Lipska [11]. Po II wojnie światowej, po przyłączeniu Śląska do Polski, w 1945 został wysadzony niemiecki pomnik, a w dniu 19 V 1946 r., podczas obchodów 25 rocznicy wybuchu III powstania śląskiego, rozpoczęto symbolicznie wznosić Pomnik Czynu Powstańczego wg projektu Xawerego Dunikowskiego, który ukończono w 1955. Pomnik i obudowa cokołu wykonane są z karbońskiego granitu ze Szklarskiej Poręby (kamieniołom w Hucie) [11]. Współcześnie, amfiteatr jest zaniedbany.[17]
|
|||||||||||||
