Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Górale to:
Spis treści |
Górale polscy posługują się gwarami małopolskimi (m.in. podhalańska i sądecka) i śląskimi (m.in. cieszyńska i jabłonkowska).
Podział na ww. grupy jest umowny, oparty na niewielkich różnicach w kulturze ludowej i równie niewielkich różnicach dialektalnych. Silniej zarysowuje się jedynie odrębność górali śląskich, którzy mówią dialektem śląskim niemazurzącym (górale wiślańscy) lub jabłonkującym (jabłonkowanie, górale jabłonkowscy) powstałym w wyniku zetknięcia gwar niemazurzących – śląskich (cieszyńskich) z mazurzącymi małopolskimi (żywieckimi) i śląsko-małopolskimi (czadeckimi).
Do charakterystycznych elementów stroju góralskiego zalicza się; białą lnianą koszulę, białe obcisłe portki z lampasem szyte z wełny, rozcięcie u dołu, przeznaczone do schowania spodni w niskie obcisłe buty, ozdobione były parzenicami i pomponem. Na nogach kierpce, skórzane, wyciskane we wzory. Serdak - barani kożuszek z ciemnobrązowej skóry[1]. Na koszulę nakładana była haftowana kamizelka (cucha). Na głowie kłobuk - kapelusz filcowy z szerokim rondem. Na Podhalu zdobiony sznurem z muszelek, orlim piórem w Beskidzie Zachodnim - tasiemką[2]. Całość dopełniał skórzany pas bacowski z ćwiekami, zwany srosem. Dawniej za paskiem noszono pistolety, noże, strzelby i ciupagi. W okolicach Poznachowic, Wiśniowej, Wierzbanowej oraz Lipnika góralski strój wyraźnie pozostawał pod wpływem lachowskim[3].
Tradycyjny strój góralski na Podhalu zanikł ok. 100 lat temu. Na początku XX w. używano go jeszcze przy weselach, świętach, także do trumny. Bardzo dużym przemianom ulegał strój górali na Podhalu do ostatnich lat XX w.[potrzebne źródło]
(między góralami a mieszkańcami kotlin podkarpackich)
Górale ruscy z terenów Polski zostali po raz pierwszy przesiedleni w wyniku umowy międzypaństwowej między Polską a Ukrainą do ZSRR a następnie po roku 1946 w trakcie akcji "Wisła" przesiedleni na Warmię, Mazury, Pomorze Zachodnie i Dolny Śląsk i ulegli rozproszeniu.[potrzebne źródło] W byłym państwie czechosłowackim w okresie rządów komunistycznych górale ci również zostali zepchnięci do roli obywateli drugiej kategorii, gdzie podjęto próby likwidacji cerkwi greckokatolickiej i religii w szczególności, jedynej ostoi kultury rusińskiej w ogóle.[potrzebne źródło]
(między góralami a mieszkańcami kotlin podkarpackich)
W kulturze poszczególnych grup góralskich widać także wpływy słowackie i węgierskie, zwłaszcza na Słowacji, oraz wśród Górali Jabłonkowskich (śląskich), których strój ludowy przypomina węgierski z czasów wzmożonej wymiany handlowej Jabłonkowa z Węgrami.
Terminem góral (słow. goral) i góralski (słow. goralský) określa się w byłej Czechosłowacji osoby pochodzenia polskiego i język ludności polskiej zamieszkującej słowackie Górny Spisz (np. Tatry Bielskie i Magurę Spiską), Górną Orawę (np. wsie Głodówka – Hladovka, Rabczyce – Rabčice i Pogóra – Polhora), Czadeckie (np. Skalite) i enklawy polskich kolonistów w różnych częściach kraju (np. wieś Lužna na Liptowie).
