Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyArtykuł zawiera zestawienie głównych nurtów i postaci w historii filozofii zachodniej, w ujęciu Władysława Tatarkiewicza.
jońska filozofia przyrody: Tales, Anaksymander, Anaksymenes; Heraklit, szkoła elejska: Ksenofanes, Parmenides, Melissos, Zenon z Elei, Gorgiasz, Euklides (szkoła megarejska); Empedokles, Anaksagoras, Demokryt z Abdery (atomizm), Pitagoras
Protagoras i sofiści, Sokrates, cynicy (Antystenes), cyrenaicy (Arystyp), Platon, Arystoteles (arystotelizm), Lykeion – szkoła perypatetycka: Teofrast, Eudemos z Rodos, Straton z Lampsaku; Aleksander z Afrodyzji
stoicyzm: Zenon z Kition, Kleantes, Chryzyp, Panaitios z Rodosu, Poseidonios, Seneka Młodszy, Epiktet, Marek Aureliusz; Epikur (epikureizm), sceptycy: Pirron, Tymon z Fliuntu, Arkezylaos, Karneades, Sykstus, eklektycy: Filon z Laryssy, Antiochos z Askalonu, Marcus Tullius Cicero
Filon z Aleksandrii, Plotyn (neoplatonizm)
patrystyka, gnostycy: Saturnin, Bazylides, Walentyn, Bardezanes; małe herezje: Marcjon, Hermogenes, Manes; apologeci wschodu: Justyn Męczennik, Atenagoras, Teofil z Antiochii, Minucjusz Feliks, Laktancjusz; Orygenes, Grzegorz z Nyssy, Tertulian, św. Augustyn, Jan z Damaszku
(zobacz też: Średniowiecze)
Eriugena (panteizm), św. Anzelm (scholastyka), św. Bernard (mistyka), Hugon od św. Wiktora (synteza scholastyki i mistyki), Piotr Abelard (spór o uniwersalia), szkoła w Chartres: Bernard z Chartres, Gilbert de la Porree, Teodoryk z Chartres, Wilhelm z Conches, Jan z Salisbury
perypatetyzm: Alkindi, Alfarabi, Awicenna, Awerroes; mottekalemini, mistycy sceptyczni: Algazel z Bagdadu
arystotelilicy i awerroiści (awerroizm łaciński): Dawid z Dinant (arystotelizm heterodoksalny), Siger z Brabantu (awerroizm łaciński)
św. Bonawentura i augustyniści: Wilhelm z Owernii, Aleksander z Hales, Robert Grosseteste, Jan z La Rochelle, Adam z Marsh, Jan Peckham, Mateusz z Aquasparta, Wilhelm z la Mare, Wilhelm z Ware, Roger z Marston, Ryszard z Middletown, Piotr Olivi, Dante
(empiryzm średniowieczny): Roger Bacon, neoplatonizm: Ulryk ze Strassburga, Teodoryk z Freibergu
tomizm (św. Tomasz z Akwinu), Albert Wielki, Ptolemeusz z Lukki, Egidiusz z Lessines, Egidiusz Rzymianin, Gerard z Bolonii, Piotr z Owernii
Duns Szkot, Henryk z Gandawy, Jan Magistri, Tartaretus
William Ockham i krytycyzm średniowieczny: Piotr z Auriol, Piotr z Ailly, Jan z Mirecourt, Mikołaj z Autrécourt, Jan Buridan, Albert Saksończyk, Mikołaj z Oresme, Henryk z Hesji
Jan Eckhart i mistycyzm XIV w., Jan Gerson, Jan Tauler, Heinrich Seuse, Jan Ruysbroeck, Tomasz a Kempis
Witelon, Paweł z Worczyna, Mateusz z Krakowa, Stanisław ze Skarbimierza, Jakub z Paradyża, Jan z Głogowa, Michał z Wrocławia, Michał Twaróg z Bystrzykowa, Jan ze Stobnicy, Marcin Król z Żurawicy, Marcin Bylica z Olkusza
prekursorzy: Mikołaj Kuzańczyk, Leonardo da Vinci, doktryny samodzielne: Michał de Montaigne (sceptycyzm), mistycyzm renesansowy: Sebastian Franck, Walenty Weigel, Jakub Boehme
(zobacz też: humanizm renesansowy)
humaniści filologowie: Marsylio Wicino, Gemistos Plethon, Jan Bessarion, Jan Pico della Mirandola, Teodor Gaza, Jerzy z Trapezuntu, Piotr Pomponazzi, Andrzej Caesalpinus, Jacopo Zabarella; humaniści psychologowie: Michel de Montaigne, Piotr Charon, Franciszek Sanchez; humaniści teologowie: Franciszek Salezy
odmiana magiczna (Paracelsus), odmiana teoretyczna materialistyczna (Bernardyn Telesio), odmiana teoretyczna panpsychistyczna (Giordano Bruno), Tommaso Campanella
Filip Melanchton, Edward Herbert of Cherbury, Jan Bodin, Johannes Althusius, Grocjusz
Cajetanus, Piotr Fonseca, Luis de Molina, Dominik Bannez, Franciszek Suarez
Grzegorz z Sanoka, Sebastian Petrycy, Jakub Górski, Adam Burski, Mikołaj Kopernik, Jan Ostroróg, Stanisław Orzechowski, Łukasz Górnicki, Andrzej Frycz Modrzewski
Galileusz, Kartezjusz, Blaise Pascal, Malebranche, Thomas Hobbes, Benedykt Spinoza, Gottfried Wilhelm Leibniz, Isaac Newton
Marcin Śmigielski, Jan Szydłowski
John Locke, George Berkeley, David Hume, Anthony Shaftesbury
Bernard de Fontenelle, Pierre Bayle, Wolter, Julien Offray de La Mettrie, Etienne Bonnot de Condillac, Jean Le Rond d'Alembert, Pierre Moreau de Maupertuis, Helvetius , Jean-Jacques Rousseau, Thomas Reid
Christian Wolff, Immanuel Kant
radykalizm filozoficzny (Jeremy Bentham, James Mill), idealizm niemiecki (Johann Gottlieb Fichte, Friedrich Wilhelm Joseph Shelling, Georg Wilhelm Friedrich Hegel), Artur Schopenhauer, spirytualizm francuski (Marie Maine de Biran, Victor Cousin, Felix Ravaisson)
Józef Maria Hoene-Wroński, Józef Gołuchowski, Bronisław Trentowski, Karol Libelt, Józef Kremer, August Cieszkowski, Andrzej Towiański, Adam Mickiewicz
pozytywizm (August Comte), utylitaryzm (John Stuart Mill), realizm (Johann Friedrich Herbart), naturalizm (Ludwig Feuerbach), marksizm (Karol Marks); indywidualizm i elitaryzm (Max Stirner, Thomas Carlyle), filozofia wiary (John Henry Newman, Søren Kierkegaard)
ewolucjonizm (Herbert Spencer, Karol Darwin), scjentyzm (Karl Pearson), neokantyzm (Hermann von Helmholtz, Friedrich Albert Lange), empiriokrytycyzm (Richard Avenarius, Ernst Mach), odmiany pozytywizmu: idealizm krytyczny (Wilhelm Schuppe, Richard v.Schubert-Soldern), realizm (Alois Riehl), relatywizm (Georg Simmel), funkcjonalizm (Hans Vaihinger), idealizm (Hans Cornelius)
humanistyka pozytywizmu: (Hippolyte Taine)
sceptycyzm w pozytywizmie: Ernest Renan, Anatol France, Maurice Barres
Wilhelm Wundt, Gustaw Theodor Fechner, Rudolf Hermann Lotze, Eduard Hartmann, Charles Renouvier, Alfred Fouillee, Jean-Marie Guyau, Jules Lachelier
opozycja przyrodoznawcza (krytyka nauki): André Marie Ampère, Antoine Augustin Cournot, Claude Bernard, Émile Boutroux, Pierre Duhem, Jules Tannery, Gaston Milhaud, Emil Meyerson
opozycja wśród humanistów: Wilhelm Dilthey, Eduard Spranger, Wilhelm Windelband, Heinrich Rickert, Ernst Troeltsch, Max Weber, Karl Vossler, Heinrich Wölfflin, Wilhelm Worringer, Max Dvořák
idealizm anglosaski: Ralph Waldo Emerson, Thomas Hill Green, Francis Herbert Bradley, James Ward, Josiah Royce
Franz Brentano, Friedrich Nietzsche
pragmatyzm (William James, Charles Sanders Peirce), humanizm (Ferdinand Canning Scott Schiller), instrumentalizm (John Dewey), intuicjonizm: (Henri Bergson), syndykalizm (Georges Sorel), modernizm katolicki (Maurice Blondel, Edouard Le Roy), Marcel Proust; idealizm racjonalistyczny (Leon Brunschvicg), fenomenologia (Edmund Husserl, Max Scheler)
filozofia analityczna i realizm: George Edward Moore, Bertrand Russell, William David Ross, George Santayana
neoscholastyka: Pierre Teilhard de Chardin
szkoła marburska i idealizm: Herman Cohen, Paul Natorp, Ernst Cassirer, Benedetto Croce
marksizm-leninizm: Władimir Ilijcz Lenin
Filozoficzne idee w naukach szczegółowych:
logika (wiek XIX): Augustus De Morgan, George Boole, William Stanley Jevons, John Venn, Gottlob Frege, Giuseppe Peano
fizyka: zobacz historia fizyki
psychologia: funkcjonalizm (James Rowland Angell, John Dewey), hormizm (William Mc Dougall), psychologia postaci (Max Wertheimer), behawioryzm (Iwan Pietrowicz Pawłow, John Broadus Watson), operacjonizm (Edward Chace Tolman), psychoanaliza (Sigmund Freud), psychologia głębi (Alfred Adler, Carl Jung); S.L. Rubinsztejn
socjologia: Emil Durkheim, Lucien Levy-Bruhl, teoria formalizmu: Ferdinand Tönnies, Georg Simmel; teoria pozytywistyczna Vilfredo Pareto
filozofia przyrody (Alfred North Whitehead), Nicolai Hartmann
Moritz Schlick, Rudolf Carnap, Otto Neurath, Ludwig Wittgenstein, operacjonizm: Percy Williams Bridgman
Martin Heidegger, Jean Paul Sartre, Karl Jaspers, Gabriel Marcel, ideoegzystencjalizm (Louis Lavelle, René Le Senne)
Stanisław Leopold Brzozowski, Edward Abramowski, Władysław Biegański, Józefa Krzyżanowska-Kodisowa, Wincenty Lutosławski, Władysław Heinrich, Mścisław Wartenberg, Kazimierz Twardowski, Florian Znaniecki, Feliks Młynarski, Leon Petrażycki, Stanisław Ignacy Witkiewicz, Roman Ingarden, Konstanty Michalski, Jan Łukasiewicz, Tadeusz Kotarbiński, Kazimierz Ajdukiewicz
hermeneutyka (Hans Georg Gadamer), Paul Ricoeur, filozofia dialogu (Emmanuel Levinas), filozofia nauki (Karl Popper, Thomas Kuhn, Paul Feyerabend), szkoła frankfurcka (Theodor W. Adorno, Herbert Marcuse, Jurgen Habermas), postmodernizm (Jacques Derrida, Gilbert Deleuze, Umberto Eco, Jean-Francois Lyotard, Richard Rorty, Michel Foucault, Zygmunt Bauman), Willard Van Orman Quine, Hilary Putnam.
